Đá tống trước đúng kỹ thuật đi theo bốn pha nối liền: nâng gối thẳng lên hướng mục tiêu, búng hoặc đẩy cẳng chân ra theo đường thẳng, đẩy hông theo ở cuối đòn, rồi gập gối thu chân về đúng đường cũ trước khi đặt xuống. Phần lớn lỗi của người mới nằm ở pha đầu và pha cuối: không nâng gối mà vung cả chân từ dưới lên, và đá xong để chân rơi bịch xuống đất.
Bài này đi qua cơ chế từng pha, khác nhau giữa đá búng và đạp thẳng (tuỳ môn có thể gọi là đá thẳng, đạp trước, đá tống), bề mặt chạm, cảm giác đúng và sai trong cơ thể, bảng lỗi hay gặp kèm cách sửa, và một chương trình bốn tuần để đòn vừa nhanh vừa không làm đau gối. Mọi bài luyện đá vào đích đều nên có thầy xem qua ít nhất một lần.
Bốn pha của một cú đá tống trước
Hãy tập tách bốn pha ra cho chậm trước khi nối thành một nhịp. Đá nhanh mà pha nào cũng mờ thì lỗi chỉ được giấu đi, không mất đi.
- Nâng gối. Từ thế thủ, dồn trọng tâm sang chân trụ, nâng gối chân đá lên thẳng phía trước, cao ít nhất ngang hông, mũi gối chỉ vào mục tiêu. Gót chân đá kéo sát về phía mông, bàn chân không buông thõng. Đây là pha quyết định hướng đòn: gối chỉ đâu, chân đi đó.
- Phóng cẳng chân. Duỗi cẳng chân ra theo đường thẳng từ gối tới mục tiêu. Với đá búng, lực đến từ cơ đùi trước giật nhanh; với đạp thẳng, lực đến từ hông đẩy tới. Cổ chân giữ chắc, không lỏng như ngọn roi.
- Đẩy hông. Ngay lúc chân gần duỗi hết, hông chân đá nhích về phía trước một chút, thân trên hơi ngả ra sau để cân lại. Gót chân trụ xoay nhẹ, khoảng một phần tám vòng, cho hông có chỗ đi tới.
- Thu chân. Không để chân rơi. Gập gối kéo cẳng chân về đúng chỗ nâng gối ở pha một, giữ một nhịp, rồi mới đặt chân xuống về thế thủ hoặc bước tới. Thu nhanh bằng tốc độ đá ra là dấu hiệu đòn đã có kiểm soát.
Khi tập chậm, đếm to bốn nhịp. Khi đã quen, gộp nhịp hai và ba thành một, nhưng vẫn giữ nhịp một và nhịp bốn rõ ràng. Người xem đứng ngang hông bạn sẽ nhìn thấy một đường gối lên, một đường chân ra, rồi đúng đường ấy quay về.
Đá búng và đạp thẳng: cùng nâng gối, khác chỗ sinh lực
Nhiều lớp dạy cả hai dưới cùng một cái tên, nên người tập hay trộn chúng thành một đòn nửa vời. Biết mình đang tập cái nào thì mới sửa đúng.
| Điểm so | Đá búng (snap) | Đạp thẳng (push) |
|---|---|---|
| Nguồn lực chính | Cơ đùi trước giật cẳng chân ra nhanh | Hông và cả thân người đẩy tới |
| Bề mặt chạm thường dùng | Đế ngón chân (ngón kéo ngược lên) hoặc mu bàn chân tuỳ môn | Cả gan bàn chân hoặc gót |
| Thời gian chạm | Rất ngắn, chạm rồi rút | Dài hơn, đẩy xuyên qua đích |
| Hiệu quả trên đích | Tiếng đanh, đích ít dịch chuyển | Đích bị đẩy lùi, người cầm đích lùi bước |
| Rủi ro cho người tập | Duỗi khoá gối nếu đá vào khoảng không quá mạnh | Mất thăng bằng ra sau nếu ngả người quá nhiều |
| Dùng để làm gì | Đòn nhanh, đo khoảng cách, mở đường cho đòn sau | Đẩy đối phương ra xa, chặn người đang lao vào |
Trong đạp thẳng của muay (thường gọi teep) người tập hay đạp bằng gan bàn chân như đẩy cửa; trong karate và taekwondo, đòn tống trước thiên về búng bằng đế ngón. Vovinam và võ cổ truyền có cả đá thẳng lẫn đạp thẳng. Chọn một kiểu, tập cho rõ, rồi mới tập kiểu kia.
Bề mặt chạm và cổ chân: chỗ hay kẹt ngón
Đế ngón chân là phần thịt dày ngay dưới gốc các ngón. Muốn dùng nó, ngón chân phải kéo ngược lên về phía ống chân trong lúc cổ chân duỗi. Tập động tác này ở tư thế ngồi trước: duỗi cổ chân, kéo ngón lên, giữ năm giây, lặp mười lần. Người mới thường duỗi cổ chân là ngón chân cũng quặp theo, khi đó đầu ngón chạm đích trước và dễ kẹt.
Gan bàn chân và gót dùng cho đạp. Cổ chân gập lên (mũi chân hướng lên trời), lực đi qua gót. Bề mặt rộng nên an toàn cho người mới hơn, phù hợp khi bắt đầu đá vào đích cầm tay.
Mu bàn chân chỉ dùng khi lớp yêu cầu và mục tiêu là đích mềm. Đá tống bằng mu chân vào vùng thấp có trong một số môn, nhưng mu chân nhiều xương nhỏ, va vào khuỷu tay hay đầu gối người tập cùng là bầm lâu.
Cảm giác đúng khi chạm. Lực dồn về một vùng nhỏ, cổ chân không bị bẻ, chạm xong chân bật về nhẹ nhàng. Cảm giác sai là có tiếng "rắc" nhẹ ở ngón, ngón tê, hoặc cổ chân bị gập ngược vì đích cứng hơn bạn tưởng. Đau nhói ở ngón hay mu chân kéo dài quá một hai ngày, sưng, không đi bình thường được thì dừng tập đá và đi khám.
Chân trước hay chân sau: hai đòn tống khác nhau
Từ thế thủ, đá tống bằng chân sau đi quãng đường dài hơn, có hông tham gia nhiều hơn nên nặng hơn, nhưng cũng lộ hơn vì đối phương thấy hông bạn chuyển. Đá bằng chân trước thì ngắn, nhanh, gần như không báo trước, nhưng lực ít hơn và rất dễ thành cú đá "chỉ có cẳng chân".
Với chân trước, mẹo hay dùng là dồn trọng tâm về chân sau thật nhanh rồi mới nâng gối, nếu không bạn sẽ phải nhảy lên để rút chân trước. Có lớp dạy kéo chân sau lên nửa bước trước khi đá chân trước (tuỳ môn gọi là bước đổi, bước trượt). Với chân sau, chú ý để gối đi thẳng tới trước, không vòng ra ngoài, vì hông xoay sớm sẽ biến đòn tống thành nửa vòng cầu.
Câu nên nhớ: chân trước để đo khoảng cách và chặn, chân sau để đẩy và ghi lực. Trong tháng đầu, tập chân sau nhiều hơn vì nó dạy hông. Khi chân sau đã sạch, chân trước sẽ học nhanh hơn nhiều. Người tập hay bỏ quên bên chân yếu; hãy đếm số lần và giữ hai bên bằng nhau, kể cả khi bên kia trông xấu hơn.
Lỗi hay gặp khi đá tống trước và cách sửa
Bảng dưới gom những lỗi huấn luyện viên sửa nhiều nhất ở lớp người mới, xếp theo pha của đòn.
| Lỗi | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Chân vung từ dưới lên như đá bóng | Bỏ qua pha nâng gối, nóng vội muốn đá cao | Tập nâng gối chạm lòng bàn tay đặt ngang hông, chỉ khi gối chạm tay mới phóng cẳng chân |
| Đau mặt trước hoặc trong gối sau buổi tập | Búng mạnh vào khoảng không, gối duỗi khoá hết cỡ | Dừng cẳng chân trước điểm duỗi hết một chút; tập đá vào đích để lực có chỗ dừng |
| Ngả người ra sau quá nhiều, mất thăng bằng | Hông không tiến tới, dùng thân trên làm đối trọng | Giữ vai ở trên hông chân trụ; tập đẩy hông khi lưng dựa sát tường |
| Chân trụ duỗi cứng, đầu gối trụ khoá | Thói quen đứng thẳng, sợ ngã | Chùng gối trụ một chút, cảm thấy cơ đùi chân trụ làm việc |
| Hạ hai tay khi đá | Dùng tay giữ thăng bằng | Đá chậm với hai tay chạm hai má, chấp nhận đá thấp hơn vài tuần |
| Chân rơi bịch xuống sau khi đá | Hết lực ở pha phóng, quên pha thu | Đếm nhịp bốn to tiếng, giữ gối ở độ cao nâng một giây rồi mới đặt |
| Đá lệch sang ngoài mục tiêu | Mũi gối chỉ chéo vì hông xoay sớm | Đặt hai cọc mềm làm khung, gối phải đi lọt khung khi nâng |
Đừng sửa ba lỗi cùng lúc. Chọn lỗi ở pha sớm nhất, vì sửa được pha nâng gối thì nhiều lỗi sau tự giảm.
Bài luyện bốn tuần cho đá tống trước
Mỗi buổi chỉ cần mười lăm phút trong phần kỹ thuật của buổi tập, sau khi đã khởi động kỹ hông, gối và cổ chân.
- Tuần 1, nâng gối và thu. Đứng cạnh tường, một tay chạm tường. Nâng gối ngang hông, giữ hai giây, hạ. Mỗi chân ba hiệp mười lần. Thêm ba hiệp đá chậm đủ bốn pha, mỗi pha đếm một nhịp.
- Tuần 2, bỏ tường. Đá chậm trong thế thủ, hai tay giữ ở mặt, độ cao ngang bụng. Mỗi chân bốn hiệp tám lần. Cuối buổi, đứng một chân giữ gối nâng hai mươi giây mỗi bên.
- Tuần 3, có đích. Bạn tập cầm đích mềm ngang bụng, áp sát người. Đá búng nhẹ tới vừa, chú ý tiếng chạm và đường thu. Mỗi chân năm hiệp sáu lần. Đổi vai cầm đích sau mỗi hiệp.
- Tuần 4, khoảng cách và bước. Bạn tập lùi nửa bước sau mỗi đòn, bạn bước theo rồi mới đá. Thêm đạp thẳng bằng gan bàn chân vào đích to, ba hiệp năm lần mỗi chân, để cảm nhận khác biệt giữa búng và đạp.
Nếu cuối tuần nào gối còn ê sang ngày hôm sau, giữ nguyên nội dung tuần đó thêm một tuần nữa và giảm số lần. Đá tống tiến bộ nhờ số lần sạch, không nhờ số lần nhiều.
Áp vào trường hợp của bạn và câu hỏi để hỏi thầy
Ba người tập dưới đây cùng học đá tống nhưng vướng ở chỗ khác nhau. Tìm người giống mình nhất rồi mang câu hỏi tương ứng tới lớp.
- Võ sinh Khôi, đai xanh, mười sáu tuổi: đá nhanh, cao, nhưng chân luôn rơi. Câu hỏi nên mang tới lớp: "Thầy xem giúp nhịp thu chân của em có cùng tốc độ với nhịp ra chưa?"
- Chị Lan, 45 tuổi, mới vào lớp hai tháng: sợ ngã nên ngả người ra sau rất nhiều. Câu hỏi: "Em nên tập đẩy hông ở độ cao nào trước, và có bài nào cho chân trụ không?"
- Anh Minh, tập Vovinam ba năm: sau mỗi buổi đá đích thì đau mặt trước gối. Câu hỏi: "Thầy xem em có đang duỗi khoá gối ở cuối đòn không, và em nên đá búng hay đạp vào đích này?"
- Câu hỏi chung cho mọi người: "Trong lớp mình, đòn tống trước chạm bằng phần nào của bàn chân, và khi nào thì đổi sang đạp?"
- Khi được sửa, hỏi thêm: "Em nên cảm thấy cơ nào làm việc khi đá đúng?" Thầy trả lời được câu này thì bạn có cái mốc để tự tập ở nhà.
Ghi lại câu trả lời ngay sau buổi tập, kèm một dòng về cảm giác cơ thể lúc đá đúng. Ba tuần sau đọc lại, bạn sẽ thấy mình đã sửa được gì.
Câu hỏi thường gặp
Đá tống trước nên cao tới đâu là đủ cho người mới?
Ngang bụng là đủ trong ba tháng đầu. Độ cao tới sau khi đường nâng gối và thu chân đã sạch; cố đá cao sớm thường đổi lấy lỗi vung chân và ngả người, mà hai lỗi này rất khó bỏ về sau.
Vì sao đá vào khoảng không lại đau gối hơn đá vào đích?
Khi đá búng vào khoảng không, cẳng chân dừng lại nhờ chính khớp gối khoá hết cỡ. Lặp hàng trăm lần thì mặt trước gối chịu giật liên tục. Đá vào đích cho lực một chỗ dừng, nên khi tập không đích hãy dừng trước điểm duỗi hết một chút.
Có nên kiễng gót chân trụ khi đá tống trước không?
Một số môn cho phép nhón gót trụ để đòn vươn xa hơn, nhưng người mới nên giữ cả bàn chân trụ trên sàn, gối trụ hơi chùng. Nhón gót khi chân trụ chưa khoẻ làm bạn lắc và dễ lật cổ chân.
Đá tống trước bằng đế ngón chân mà cứ bị kẹt ngón thì sao?
Tạm chuyển sang đạp bằng gan bàn chân trong vài tuần, đồng thời tập kéo ngón chân ngược lên ở tư thế ngồi mỗi ngày. Khi kéo ngón thành phản xạ thì mới quay lại đá bằng đế ngón vào đích mềm.
Tập đá tống trước ở nhà một mình có được không?
Được với phần nâng gối, thu chân và đá chậm cạnh tường, trên sàn không trơn, đủ chỗ trống. Phần đá mạnh vào đích nên để ở lớp, có người cầm đích và có thầy nhìn, vì lỗi duỗi khoá gối khó tự thấy.
Đá tống trước và đạp thẳng có nên học cùng lúc không?
Nên học xong đường nâng gối chung rồi tách hai đòn ra hai buổi khác nhau. Học cùng một lúc dễ thành đòn nửa búng nửa đạp, không nhanh mà cũng không đẩy được.