Không nên khoe võ, và lý do thực tế nhất không phải là chuyện đạo lý mà là chuyện an toàn: hầu hết chấn thương ngoài sàn tập của người học võ phong trào đến từ những lần "thử cho vui" với bạn bè, nơi không có thảm, không bảo hộ, không thầy và thường có rượu. Còn khi bị khiêu khích thật, kỹ năng có giá trị nhất của võ sinh là rời đi trước khi phải dùng tay chân.
Bài này không dạy đòn tự vệ. Nó đi qua những kiểu khoe hay gặp và rủi ro của từng kiểu, câu từ chối khi bị bạn bè đòi thử, cách rút lui khi bị gây sự, chuyện rượu bia, võ đức trong những việc nhỏ hằng ngày, và những câu nên hỏi thầy.
Vì sao người mới học võ hay muốn thể hiện
Khoảng ba đến sáu tháng đầu là giai đoạn dễ khoe nhất. Người tập vừa đủ để thấy mình khác trước: đá cao hơn, đấm có tiếng gió, biết vài động tác thoát nắm tay. Cảm giác ấy thật và đáng mừng. Vấn đề là nó đến cùng lúc với một khoảng trống: chưa đủ lâu để hiểu mình còn biết rất ít, và chưa từng thấy một chấn thương thật xảy ra trên sàn.
Bạn bè và người thân cũng góp phần. Câu hỏi "học võ được gì rồi, làm thử xem" đến rất tự nhiên ở bàn ăn, ở buổi liên hoan. Người được hỏi thấy khó từ chối, vì từ chối giống như thừa nhận mình chưa học được gì.
Hiểu điều này để không tự trách khi thấy mình muốn khoe. Muốn thì bình thường. Điều cần luyện là phản xạ dừng lại một nhịp trước khi làm, giống như phản xạ thu tay về thế thủ sau mỗi đòn.
Người tập lâu năm thường ít khoe hơn không phải vì họ khiêm tốn bẩm sinh, mà vì họ đã thấy đủ nhiều lần một động tác tưởng nhẹ nhàng gây ra chấn thương thật. Họ biết rằng ở ngoài sàn tập, khoảng cách giữa "cho vui" và "phải đi viện" ngắn hơn người mới nghĩ nhiều.
Những kiểu khoe hay gặp và rủi ro thật
Không kiểu nào trong bảng có vẻ nguy hiểm khi bắt đầu. Đó chính là lý do chúng gây ra nhiều chấn thương.
| Kiểu khoe | Rủi ro | Làm gì thay |
|---|---|---|
| Đá cao biểu diễn trong phòng khách, quán ăn | Trượt chân trên nền gạch, va bàn ghế, đá trúng người đứng gần | Hẹn bạn đến xem buổi tập hoặc buổi biểu diễn của lớp |
| Thử khoá tay, thoát nắm với bạn bè | Bạn không biết vỗ xin thua, khớp bị vặn quá mức | Chỉ tập với bạn tập, trên thảm, có thầy |
| "Đấu vui" vài hiệp không găng | Va đầu, gãy mũi, rách môi, ngã đập đầu xuống nền cứng | Từ chối, không có ngoại lệ |
| Đấm vào tường, vào cửa cho "thấy lực" | Tổn thương xương bàn tay, cổ tay | Không làm, cả khi một mình |
| Nhấc người, quật thử bạn bè | Ngã sai cách, chấn thương cổ, vai, đầu | Không làm ngoài sàn có thảm và thầy |
| Quay video thách thức người khác | Bị đáp lại, thành chuyện thật ngoài đời | Chỉ chia sẻ video tập luyện, không kèm lời thách |
Cột giữa không phải là chuyện hiếm. Trong lớp, gần như ai tập lâu cũng biết một người từng bị thương trong một lần "thử cho vui" như thế. Chỉ khác là sàn tập có thảm, có bảo hộ, có người biết sơ cứu, còn phòng khách thì không.
Câu từ chối khi bạn bè đòi "thử xem học được gì"
Từ chối nhẹ nhàng mà không mất vui là một kỹ năng, và nên có sẵn vài câu trong đầu. Những câu dưới đây dùng được ở bàn ăn, ở buổi liên hoan, ở nhà:
- "Thầy dặn chỉ tập trên sàn có thảm thôi, ở đây mà ngã là đi viện cả hai đấy."
- "Mình mới học được mấy tháng, làm bây giờ chỉ thấy vụng thôi. Cuối tháng lớp có buổi biểu diễn, đến xem nhé."
- "Đòn võ không làm cho vui được, sai một chút là đau thật. Để mình kể cho nghe tập những gì."
- "Thôi, ăn đã." Đôi khi một câu chuyển chủ đề là đủ.
- Nếu bị ép tiếp, đứng dậy đi rót nước, đi vệ sinh, rời khỏi tình huống vài phút. Không cần thắng cuộc tranh luận.
- Không nên: làm một động tác "nhẹ thôi" cho bạn xem rồi dừng. Động tác nhẹ thường là động tác mở màn cho lời đòi thêm.
Võ sinh Khôi đai xanh từng làm thử một đòn thoát nắm cổ tay với bạn cùng lớp ở trường. Bạn ấy giật tay theo phản xạ và trượt chân ngã đập vai xuống bậc cầu thang. Không ai có ý xấu, và không có thảm nào ở đó.
Bị khiêu khích ngoài đường: ưu tiên rời đi
Phần này không phải hướng dẫn tự vệ; muốn học tự vệ có hệ thống thì học có thầy, ở lớp riêng. Đây chỉ là trình tự giúp bạn không biến một lời khiêu khích thành một trận đánh.
- Giữ khoảng cách hơn một sải tay, lùi một bước nếu người kia tiến tới. Đứng nghiêng người một chút, không đứng thế thủ.
- Hạ giọng, nói chậm, ít chữ. Không đáp lại lời chửi, không cười khẩy, không nhìn chằm chằm.
- Để hai tay mở, ngang ngực, lòng bàn tay hướng ra trước, như một cử chỉ "thôi được rồi". Tư thế này vừa trấn an vừa giữ tay ở gần mặt.
- Nói một câu kết thúc: "Mình xin lỗi nếu có gì không phải, mình đi đây." Xin lỗi không có nghĩa là thua.
- Rời đi về phía đông người, có ánh sáng. Không quay lại để nói câu cuối.
- Nếu bị đuổi theo hoặc bị đe doạ tiếp, tìm sự giúp đỡ của người xung quanh, bảo vệ, lực lượng chức năng.
Người học võ có thêm một lý do để rời đi: nếu chẳng may đánh nhau, chính việc bạn đã học võ có thể khiến hậu quả pháp lý và trách nhiệm của bạn nặng hơn trong mắt người khác. Rời đi được là thắng.
Cảm giác sai thường gặp sau khi rời đi là thấy mình hèn, cứ nghĩ lại xem lẽ ra nên nói gì, làm gì. Cảm giác ấy qua đi sau vài ngày. Một chấn thương, một rắc rối pháp lý hay một người bị thương vì mình thì không qua đi dễ như thế. Nếu cảm giác bứt rứt kéo dài, kể lại với thầy hoặc người bạn tin cậy; nói ra giúp đầu óc khép chuyện lại.
Khi có rượu bia
Rượu làm mờ khả năng tự đo lực. Cùng một động tác, khi đã uống, bạn ra mạnh hơn mình nghĩ và phản ứng chậm hơn mình nghĩ. Đó là công thức của chấn thương.
Không làm bất cứ động tác võ nào sau khi uống. Kể cả đá chân chơi, kể cả khoe tấn. Đặt luật này cho mình từ trước, để không phải quyết định khi đầu đã không tỉnh.
Người say hay thách người biết võ. Câu "nghe nói mày học võ" từ người đang say là lúc nên rời bàn sớm nhất. Không phải hèn; là hiểu mình đang ở đâu.
Đưa bạn mình về thay vì ở lại tranh cãi. Nếu có người trong nhóm bị khích, việc của bạn là kéo người ấy về, không phải đứng ra "đỡ" cho bạn.
Anh Minh tập Vovinam ba năm có một luật riêng. Ở mọi bữa có rượu, anh không nhắc gì đến chuyện mình tập võ. Ai hỏi, anh chỉ nói "tập cho khoẻ thôi". Anh bảo luật ấy đã giúp anh tránh ít nhất hai lần bị khích.
Sáng hôm sau mới là lúc kể chuyện tập võ. Nếu bạn bè thật sự tò mò, hẹn họ một buổi khác, lúc tỉnh táo, hoặc rủ đến xem lớp. Câu chuyện về võ kể lúc tỉnh luôn hay hơn một động tác làm lúc say.
Võ đức trong những việc nhỏ hằng ngày
Võ đức ít khi hiện ra trong những tình huống lớn. Nó hiện ra trong những thói quen bình thường mà người học võ mang từ sàn tập ra đời sống:
- Đúng giờ, như đúng giờ lên lớp.
- Nhường đường, nhường chỗ, không chen lấn, kể cả khi bạn khoẻ hơn người kia.
- Giữ bình tĩnh khi bị nói nặng ở chỗ làm, ở chỗ đông người. Sàn tập luyện cho bạn chịu áp lực; dùng nó ở đây.
- Giúp người cần giúp trong khả năng an toàn của mình: gọi người, gọi cấp cứu, che cho người bị ngã. Không lao vào chỗ nguy hiểm vì nghĩ mình biết võ.
- Không dùng việc biết võ để doạ, kể cả trong lời đùa với con cái, em út.
- Giữ sức khoẻ: ngủ đủ, ăn uống điều độ. Cơ thể là thứ duy nhất bạn mang lên sàn tập.
Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp nói rằng điều chị mang về nhà rõ nhất sau nửa năm không phải đòn nào, mà là thói quen thở ra dài trước khi trả lời một câu khó chịu. Đó cũng là võ đức. Nó không cần ai thấy, không cần ai biết chị học võ, và lại là thứ người nhà chị nhận ra trước cả khi chị kể.
Câu hỏi nên mang đến hỏi thầy
Mỗi lớp, mỗi môn có cách dạy riêng về chuyện này. Vài câu hỏi giúp bạn hiểu quan điểm của lớp mình:
- "Thầy dặn võ sinh làm gì khi bị bạn bè đòi thử võ?"
- "Lớp mình có buổi nào để người nhà đến xem không ạ?" Đây là cách đẹp nhất để chia sẻ niềm vui tập võ.
- "Những đòn nào thầy tuyệt đối không cho tập ngoài sàn?"
- "Nếu muốn học tự vệ có hệ thống thì em nên học thêm ở đâu, theo cách nào?"
- "Thầy từng thấy võ sinh bị thương ngoài sàn vì chuyện gì?" Câu chuyện thật của thầy thường thuyết phục hơn mọi lời dặn.
Nhiều thầy có sẵn những câu chuyện về võ sinh cũ của mình, cả chuyện tốt lẫn chuyện tiếc. Lắng nghe chúng là một phần của việc học, không kém gì phần đòn thế. Nếu lớp bạn có những buổi trò chuyện sau giờ tập, đó là lúc hợp nhất để hỏi, khi thầy không phải vừa nói vừa trông cả lớp.
Câu hỏi thường gặp
Học võ rồi có nên đánh nhau để bảo vệ bản thân không?
Ưu tiên luôn là rời đi và tìm sự giúp đỡ. Biết võ không làm bạn miễn nhiễm với chấn thương, dao, đám đông hay hậu quả pháp lý. Muốn học cách tự vệ có hệ thống thì học có thầy, ở lớp riêng, không tự suy ra từ đòn thi đấu.
Bạn bè cứ đòi thử võ thì từ chối thế nào cho khỏi mất lòng?
Dùng lý do thật và nhẹ nhàng: thầy dặn chỉ tập trên thảm, ngã ở đây là đi viện. Rủ họ đến xem buổi biểu diễn của lớp. Nếu bị ép tiếp, chuyển chủ đề hoặc rời khỏi tình huống vài phút.
Đăng video tập võ lên mạng có phải là khoe không?
Chia sẻ việc tập luyện thì bình thường. Điều nên tránh là kèm lời thách thức, quay cảnh đánh người không có bảo hộ, hoặc đăng đòn nguy hiểm khiến người khác bắt chước. Hỏi thầy nếu video có cảnh trong lớp.
Có nên cho trẻ con trong nhà xem mình biểu diễn đòn không?
Có thể cho xem động tác nhẹ như tấn hay bài quyền ngắn, ở chỗ rộng và an toàn. Tránh các đòn chân cao, ngã, khoá tay, vì trẻ hay bắt chước ngay khi người lớn không để ý.
Vì sao rời đi khi bị khiêu khích lại được coi là đúng võ đức?
Vì mục đích tập võ phong trào là khoẻ hơn, bình tĩnh hơn và giữ an toàn cho mình và người khác. Một trận đánh ngoài đường không có luật, không có thầy, kết quả không lường được. Rời đi được là bạn đã dùng đúng thứ mình luyện.