Đá vòng cầu đúng kỹ thuật bắt đầu từ chân trụ chứ không từ chân đá: gót chân trụ xoay về phía mục tiêu để hông lật được, gối chân đá nâng lên ngang, rồi cẳng chân quét theo vòng cung và chạm bằng mu bàn chân hoặc ống chân tuỳ môn. Chân trụ không xoay thì hông không lật, và toàn bộ lực xoắn dồn vào khớp gối trụ, đó là lý do nhiều người tập đá vòng cầu một thời gian thì đau mặt trong gối.
Phần dưới đi qua cơ chế từ dưới lên trên, khác nhau giữa kiểu đá búng của taekwondo, karate với kiểu đá quất bằng ống chân của muay và kickboxing (tuỳ môn còn gọi là đá tạt, đá vòng), những cảm giác cho biết bạn đang xoắn gối, bảng lỗi và một chương trình sáu tuần. Ở đây không bàn quay video hay đo góc; mục tiêu là bạn cảm được đòn đúng từ bên trong.
Chân trụ: nơi đòn vòng cầu bắt đầu
Hãy hình dung chân trụ là cái bản lề. Khi bạn nâng gối chân đá lên ngang, nếu bàn chân trụ vẫn chỉ thẳng về phía trước thì hông chỉ xoay được chừng một phần tư vòng là bị chặn. Phần xoay còn lại người tập sẽ "mượn" từ đầu gối trụ, nghĩa là ống chân trụ đứng yên còn đùi trụ bị xoắn theo hông. Một lần không sao, vài trăm lần mỗi tuần thì dây chằng và sụn chêm phía trong gối là nơi trả giá.
Cách đúng là xoay trên phần đế ngón chân trụ, để gót chân trụ quay về phía mục tiêu. Với đòn vòng cầu vào tầm giữa, gót trụ thường quay khoảng một phần ba tới gần nửa vòng; đá càng cao thì xoay càng nhiều. Gối trụ hơi chùng, không khoá. Bàn chân trụ phải xoay cùng lúc với lúc hông bắt đầu lật, không xoay sau khi chân đá đã chạm đích.
Cảm giác đúng: trọng lượng nằm trên đế ngón chân trụ, gối trụ và mũi chân trụ chỉ cùng một hướng suốt đòn, bạn thấy mông chân trụ siết lại giữ hông. Cảm giác sai: gối trụ chỉ một hướng còn mũi chân trụ chỉ hướng khác, có cảm giác vặn hoặc nhói ở mặt trong gối, hoặc bàn chân trụ bị "dính" xuống sàn vì sàn có độ bám quá cao hay vì bạn mang giày. Tập đòn vòng cầu trên sàn quá dính hoặc đi giày có đế bám là cách nhanh nhất để xoắn gối.
Năm bước của cú đá vòng cầu kiểu búng
Đây là kiểu đá hay dạy cho người mới ở taekwondo, karate và nhiều lớp võ phong trào. Tập chậm theo năm bước, tay giữ ở mặt suốt.
- Dồn trọng tâm và bắt đầu xoay trụ. Trọng tâm chuyển sang chân trước (hoặc chân sau tuỳ đòn), gót chân trụ bắt đầu quay về phía mục tiêu.
- Nâng gối chéo lên. Gối chân đá đi lên và hướng chéo về mục tiêu, gót kéo sát mông, cẳng chân gập chặt. Ở điểm này nhìn từ trên xuống, đùi chân đá đã gần song song với mặt sàn.
- Lật hông. Hông chân đá lật lên trên, đầu gối chỉ thẳng vào mục tiêu từ bên hông. Gót trụ tiếp tục xoay. Vai đối diện hơi ngả ra để cân lại, nhưng mắt vẫn nhìn mục tiêu.
- Búng cẳng chân. Duỗi cẳng chân theo vòng cung ngắn, chạm bằng mu bàn chân hoặc đế ngón tuỳ môn. Cổ chân giữ chắc.
- Thu chân về đường cũ. Gập gối lại ngay, giữ gối ở thế lật một nhịp, xoay trụ ngược về rồi đặt chân xuống về thế thủ.
Kiểu quất bằng ống chân của muay thì khác ở bước bốn: gối không gập rồi búng mà chân gần như duỗi từ sớm, cả hông và thân xoay qua mục tiêu như một cây gậy, vùng chạm là phần dưới ống chân. Kiểu này nặng hơn nhưng cần xoay trụ nhiều hơn nữa và cần ống chân đã quen va chạm dần dần với đích mềm.
So sánh ba kiểu đá vòng cầu thường gặp
Cùng một hình dáng nhìn từ xa, ba kiểu đá dưới đây khác nhau ở chỗ sinh lực và ở chỗ dễ đau. Tên gọi tuỳ môn có thể khác.
| Đặc điểm | Búng nhanh (taekwondo, karate) | Quất ống chân (muay, kickboxing) | Vòng cầu trong bài quyền, đối luyện |
|---|---|---|---|
| Vùng chạm | Mu bàn chân hoặc đế ngón | Phần dưới ống chân | Mu bàn chân, thường dừng trước đích |
| Gối chân đá | Gập rồi búng | Duỗi gần hết từ sớm | Gập, búng có kiểm soát |
| Xoay chân trụ | Vừa phải, nhanh | Nhiều, gần nửa vòng trở lên | Vừa phải, rõ nhịp |
| Điểm mạnh | Nhanh, khó đoán, thu chân nhanh | Nặng, khó chặn bằng tay | Đẹp, đúng hình, an toàn cho bạn tập |
| Chỗ dễ đau | Mu chân khi va khuỷu tay, gối nếu búng khoá | Ống chân khi chưa quen, gối trụ nếu không xoay | Gối trụ khi đá cao mà xoay thiếu |
| Hợp với ai mới bắt đầu | Người cần tốc độ, tập điểm | Người tập đánh đích, bao cát | Mọi người học hình dáng chuẩn |
Đừng trộn búng và quất trong cùng một hiệp tập. Người đổi môn từ taekwondo sang muay hay mắc lỗi búng gối khi đá bao, lực đi vào bao rất ít mà gối lại chịu giật.
Vòng cầu chân trước và chân sau: khác ở quãng xoay
Đá vòng cầu bằng chân sau, hông phải đi qua cả một quãng dài từ phía sau ra phía trước, nên chân trụ (lúc này là chân trước) phải xoay nhiều và sớm. Đây là đòn nặng nhất, cũng là đòn hay làm đau gối trụ nhất ở người mới vì quãng xoay lớn mà gót trụ lại xoay chậm.
Đá bằng chân trước thì quãng xoay ngắn, đòn nhanh nhưng nhẹ hơn. Để có lực, nhiều môn cho chân sau bước lên hoặc đổi chân nhanh trước khi đá, tạo đà cho hông. Lỗi hay gặp ở đòn chân trước là không chuyển trọng tâm đủ, đứng hai chân rồi rút chân trước lên bằng cách nhón người, khiến đòn chỉ còn là cái vẩy cẳng chân.
Một mẹo kiểm tra đơn giản: sau khi đá xong và thu chân, nhìn xuống bàn chân trụ. Với đòn chân sau, gót trụ phải đang chỉ gần về phía mục tiêu. Với đòn chân trước, chân trụ cũng phải đã xoay rõ rệt. Nếu bàn chân trụ vẫn y như lúc đứng thủ, đòn vừa rồi đã lấy lực từ gối trụ. Tập đều cả hai chân, cả hai phía, kể cả bên bạn thấy vụng.
Lỗi làm đau gối trụ, hông và mu chân: nguyên nhân và cách sửa
Đa số chấn thương do đá vòng cầu ở lớp phong trào đến từ vài lỗi lặp lại. Bảng này giúp bạn khoanh vùng trước khi hỏi thầy.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nhói mặt trong gối trụ | Gót trụ không xoay, gối trụ bị xoắn | Tập xoay trụ riêng trên tấm nhựa trơn đặt dưới đế ngón, trước khi đá |
| Đau hông, háng chân đá | Ép đá cao khi hông chưa đủ độ mở, lật hông bằng lưng | Hạ độ cao về tầm giữa, tập nâng gối ngang ở tường |
| Đau lưng dưới sau buổi đá | Vặn lưng thay cho xoay hông, ngả người quá nhiều | Giữ vai trên hông chân trụ, giảm độ cao |
| Bầm mu chân, đau ngón | Chạm bằng ngón chân hoặc va phải khuỷu tay bạn tập | Duỗi cổ chân, chụm ngón; dùng bảo hộ mu chân khi đá đích |
| Đòn yếu dù chân nhanh | Hông không lật, chỉ cẳng chân làm việc | Đá chậm với tay chạm hông chân đá để cảm hông đi lên |
| Mất thăng bằng sau khi đá hụt | Chân đá văng qua mục tiêu, không thu | Tập đá dừng trước đích mềm, thu về thế lật một nhịp |
Nếu đau mặt trong gối kéo dài quá vài ngày, sưng, khuỵu gối, hay kẹt gối khi duỗi, dừng tập đá và đi khám. Tập tiếp qua cơn đau gối là đổi vài tuần nghỉ thành vài tháng nghỉ.
Bài luyện sáu tuần cho đá vòng cầu
Chia làm ba chặng, mỗi chặng hai tuần. Đá tầm giữa trong cả sáu tuần, đừng nâng độ cao trong chương trình này.
- Tuần 1 và 2, xoay trụ và nâng gối. Đứng cạnh tường, tay chạm tường. Xoay gót trụ cùng lúc nâng gối chéo, giữ ở thế lật hai giây, thu về. Mỗi bên bốn hiệp tám lần. Tập riêng động tác xoay trụ mười lần trước mỗi hiệp.
- Tuần 3 và 4, búng chậm và đích. Rời tường, tay ở mặt. Đá chậm đủ năm bước, sau đó đá vào đích cầm tay ở tầm bụng hoặc sườn, lực nhẹ tới vừa. Mỗi bên năm hiệp sáu lần. Người cầm đích báo lại khi nghe tiếng chạm bằng ngón thay vì mu chân.
- Tuần 5 và 6, bước vào và thu về. Bước nửa bước chéo về phía chân trụ trước khi đá để có góc, đá vào đích, thu, lùi ra. Thêm một hiệp đá liên tiếp ba đòn cùng chân, mỗi đòn phải thu về thế lật trước khi đá đòn sau.
Cuối mỗi chặng, tự hỏi ba câu: gối trụ có ê không, gót trụ đã xoay tự nhiên chưa, chân có rơi sau khi đá không. Câu nào trả lời chưa ổn thì lặp chặng đó.
Ba người tập, ba chỗ vướng
Đá vòng cầu là đòn mà mỗi người vướng một kiểu. Đặt mình vào trường hợp gần nhất rồi hỏi thầy đúng câu.
- Anh Minh, Vovinam ba năm, chuyển thêm sang lớp kickboxing: quen búng gối nên đá bao không nặng. Câu hỏi: "Em nên tập riêng kiểu quất ống chân bao lâu trước khi đá mạnh vào bao, và xoay trụ của em đã đủ chưa?"
- Chị Lan, 45 tuổi: đá được tầm bụng nhưng hông chân đá ê sau buổi. Câu hỏi: "Em nên dừng ở độ cao nào trong vài tháng tới, và có bài nào cho hông mà không ép dẻo?"
- Võ sinh Khôi, đai xanh: đá cao, nhanh, hay bị nhói gối trụ khi đá chân sau. Câu hỏi: "Thầy xem gót trụ của em có xoay kịp lúc lật hông không?"
- Câu hỏi cho mọi người: "Ở lớp mình đá vòng cầu chạm bằng mu chân hay ống chân, và ở đối luyện thì dừng trước đích bao xa?"
- Một việc nên làm: nhờ thầy hoặc bạn tập đứng phía sau nhìn bàn chân trụ của bạn trong ba lần đá. Họ chỉ cần trả lời gót trụ có quay về mục tiêu hay không.
Câu trả lời của thầy có thể khác với bài này vì mỗi môn có quy ước riêng. Khi hai bên khác nhau, theo quy ước của lớp nhưng vẫn giữ nguyên tắc xoay trụ để bảo vệ gối.
Câu hỏi thường gặp
Đá vòng cầu bị đau gối trụ là do đâu?
Thường là do gót chân trụ không xoay theo hông, khiến đùi trụ bị xoắn trên ống chân đứng yên. Sàn quá bám, mang giày, hoặc đá cao khi hông chưa mở đều làm lỗi này nặng thêm. Đau kéo dài, sưng hay kẹt gối thì đi khám.
Đá vòng cầu bằng mu bàn chân hay ống chân thì đúng hơn?
Cả hai đều đúng, tuỳ môn. Taekwondo, karate và nhiều lớp phong trào chạm bằng mu bàn chân; muay và kickboxing quất bằng ống chân. Hỏi lớp của bạn theo quy ước nào và tập cho rõ một kiểu trước.
Vì sao đá vòng cầu nhanh mà không có lực?
Phần lớn là do hông không lật, chỉ có cẳng chân làm việc. Lực của đòn vòng cầu đến từ hông và chân trụ xoay. Đá chậm với tay chạm hông chân đá để cảm hông đi lên trước rồi mới búng.
Có nên xoay chân trụ trước rồi mới nâng gối không?
Không nên tách quá rõ thành hai động tác vì đối phương sẽ đọc được. Gót trụ bắt đầu xoay cùng lúc hông bắt đầu lật và tiếp tục xoay trong lúc đá. Khi tập chậm thì có thể tách để cảm, sau đó gộp lại.
Đá vòng cầu cao bao nhiêu là an toàn cho người mới?
Tầm bụng hoặc sườn trong vài tháng đầu. Đá cao chỉ khi đã xoay trụ đủ, hông mở tự nhiên và không có đau gối hay háng sau buổi tập. Đá cao bằng cách vặn lưng là đổi lấy chấn thương.
Ống chân đau khi đá bao có nên đá tiếp cho quen không?
Không nên. Ống chân quen va chạm nhờ tăng lực từng chút qua nhiều tuần trên đích mềm, có bảo hộ khi cần. Không đánh vào vật cứng để luyện cứng ống chân; đau nhói hay bầm sâu thì nghỉ và hỏi thầy.