ThuongThua.comThượng Thừa
Đối luyện và đối kháng nhẹ

Khi nào phải dừng đối kháng: dấu hiệu choáng, đau nhói, mất kiểm soát và cách hô dừng

Danh sách dấu hiệu buộc dừng hiệp ngay, dấu hiệu nên giảm nhịp, cách hô dừng và phản ứng khi bạn tập hô dừng, xử lý sau va đầu và lúc nào quay lại tập được.

A Vietnamese coach raises an open palm between two padded students who stop mid-exchange on gray mats in a quiet evening gym, low wide angle, amber light

Dừng hiệp ngay khi có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây ở mình hoặc bạn tập: choáng, nhìn mờ hay nhìn đôi, ù tai, buồn nôn, đau đầu sau va chạm, đau nhói ở khớp, chảy máu không cầm, khó thở bất thường, hoặc một trong hai người đã mất kiểm soát lực. Những dấu hiệu này không có "cố nốt hiệp". Người hô dừng không cần lý do, và người nghe hô dừng phải dừng ngay, kể cả đòn đang đi. Quy tắc này áp cho mọi mức lực, kể cả hiệp chỉ chạm nhẹ.

Bài này chia dấu hiệu thành hai nhóm: buộc dừng ngay, và nên giảm nhịp hoặc nghỉ ngắn. Kèm theo là cách hô dừng rõ ràng, cách phản ứng khi người kia hô, những việc làm trong mười phút sau va đầu, và cách trao đổi với thầy về chuyện quay lại tập. Nội dung là kinh nghiệm an toàn ở sàn tập, không thay cho chẩn đoán của bác sĩ; bất kỳ nghi ngờ nào về chấn thương đầu, cổ, ngực đều cần đi khám.

Nhóm một: dấu hiệu buộc dừng hiệp ngay

Thấy một trong các dấu hiệu sau ở mình hoặc bạn tập, dừng hiệp, gọi thầy, không tiếp tục buổi đối kháng hôm đó:

  • Choáng, lảo đảo, mất thăng bằng sau một đòn hoặc va chạm, dù chỉ vài giây.
  • Nhìn mờ, nhìn đôi, chớp mắt liên tục hoặc thấy đốm sáng.
  • Đau đầu, ù tai, buồn nôn, nôn sau khi bị trúng đầu hoặc va đầu.
  • Lú lẫn nhẹ: trả lời chậm, quên đang ở hiệp mấy, nhìn ngơ ngác, cư xử khác thường.
  • Đau nhói ở khớp (gối, cổ chân, vai, cổ tay, khuỷu) kèm tiếng kêu, cảm giác lệch hoặc không chịu được lực.
  • Đau ngực, khó thở bất thường không giống mệt bình thường, hoặc tim đập loạn.
  • Chảy máu không cầm được sau vài phút, hoặc vết rách cần khâu.
  • Tê, yếu, ngứa ran lan xuống tay chân, đặc biệt sau va chạm ở cổ.

Với các dấu hiệu liên quan đến đầu và cổ, không tiếp tục trong cùng buổi kể cả khi người đó nói đã đỡ. Triệu chứng sau va đầu có thể xuất hiện muộn hoặc nặng dần. Người bị nên được theo dõi, không tự lái xe về, và đi khám nếu có bất kỳ dấu hiệu nào kéo dài hoặc tăng lên.

Nhóm hai: dấu hiệu nên giảm nhịp hoặc nghỉ ngắn

Những dấu hiệu dưới đây chưa đến mức dừng hẳn, nhưng là lúc nguy cơ chấn thương tăng rõ. Giảm nhịp, ra ngoài thở, uống nước, rồi mới quyết định có vào lại hay không.

Dấu hiệuVì sao đáng loNên làm
Thở dốc tới mức không nói được câu ngắnMệt làm mất kiểm soát lực và phản xạRa ngoài, nghỉ tới khi nói được trọn câu
Tay che cằm cứ tụt xuốngCơ vai mệt, cằm hởKết thúc hiệp sớm, không vào hiệp mới
Bị trúng nhiều đòn liên tiếp mà không phản ứngPhản xạ đã chậm hẳnDừng, kiểm tra có choáng không
Nóng giận, muốn đánh trảLực sẽ leo thangRa ngoài thở, đổi bạn tập hoặc dừng
Chuột rútCó thể ngã, trượt chânDừng, kéo giãn nhẹ, uống nước
Đau âm ỉ tăng dần ở một khớpDấu hiệu quá tảiBáo thầy, bỏ các đòn dùng khớp đó

Ranh giới giữa nhóm hai và nhóm một có lúc mờ. Khi phân vân, coi như nhóm một. Không ai trách bạn vì dừng sớm một hiệp; người tập lâu năm đều có ít nhất một lần hối tiếc vì đã không dừng.

Hô dừng thế nào và phản ứng khi bạn tập hô

Hô dừng phải rõ, ngắn, và cả lớp hiểu giống nhau. Thống nhất trước buổi tập nếu lớp chưa có quy ước chung.

  1. Người muốn dừng: lùi ra khỏi cự ly, giơ một tay lên với lòng bàn tay mở về phía bạn tập, hô to "dừng". Nếu đang ở bài vật hoặc khoá ở mức phong trào, vỗ hai lần rõ ràng vào người bạn tập hoặc xuống thảm.
  2. Người nghe hô: dừng ngay, kể cả đòn đang đi; rút tay chân về, lùi một bước, hạ tay xuống.
  3. Hỏi ngắn: "Bạn sao vậy, đau chỗ nào?" Không hỏi "còn đánh được không", câu đó gây áp lực phải nói có.
  4. Gọi thầy nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trong nhóm một, hoặc nếu bạn tập không trả lời rõ ràng.
  5. Chỉ tập tiếp khi người hô dừng chủ động nói muốn tiếp và thầy đồng ý.

Bất kỳ ai cũng được hô dừng: hai người đang tập, người đứng ngoài, thầy. Người đứng ngoài thường thấy rõ hơn hai người trong cuộc, nhất là khi một người đã choáng mà vẫn đứng. Võ sinh Khôi đai xanh từng đứng ngoài thấy bạn tập lảo đảo sau một cú đá trượt vào đầu; Khôi hô dừng, và thầy cho người đó nghỉ hẳn buổi. Hôm sau người đó kể đã đau đầu suốt tối.

Danh sách kiểm trước mỗi buổi đối kháng

Nhiều tình huống phải dừng giữa chừng có thể tránh được từ trước khi vào hiệp. Đi qua danh sách dưới đây trong lúc khởi động, mất chưa tới hai phút:

  • Đêm qua ngủ đủ không? Thiếu ngủ nặng làm phản xạ chậm và dễ mất kiểm soát lực; hôm đó nên bỏ đối kháng, chỉ tập kỹ thuật.
  • Có đang ốm, sốt, vừa khỏi cảm không? Có thì nghỉ phần đối kháng.
  • Trong tuần có bị va đầu ở đâu không, kể cả ngoài sàn tập (ngã xe, va cửa)? Có thì báo thầy và không đối kháng.
  • Chỗ đau cũ hôm nay thế nào? Nói với bạn tập trước khi bắt đầu.
  • Bảo hộ răng, hạ bộ, ống chân, găng đã đủ và vừa chưa? Găng mượn quá rộng làm cổ tay dễ gập.
  • Đã ăn uống gì chưa? Đói quá dễ hoa mắt, no quá dễ buồn nôn khi bị trúng thân.
  • Hai người đã nói rõ mức lực, đòn được dùng và tín hiệu dừng chưa?
  • Có thầy hoặc người phụ trách đang theo dõi không? Không có thì không đối kháng.

Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp thuộc lòng danh sách này và có những buổi tự chọn không đối kháng vì ngủ kém. Đó là quyết định của người tập lâu dài, không phải của người lười.

Vì sao người ta không chịu dừng

Biết dấu hiệu là một chuyện, dừng thật lại là chuyện khác. Lý do hay gặp nhất là sợ bị coi là yếu. Ở nhiều lớp, có một văn hoá ngầm rằng ai bỏ hiệp là chưa đủ cứng. Văn hoá này cần được thầy và người tập lâu năm chủ động phá: người dừng đúng lúc là người hiểu cơ thể mình, không phải người hèn.

Lý do thứ hai là không nhận ra mình đang có dấu hiệu. Người bị choáng nhẹ thường nói mình ổn, và họ thật sự tin vậy, vì chính não đang bị ảnh hưởng là cơ quan đánh giá. Vì thế quyết định dừng sau va đầu không nên để người bị tự quyết; bạn tập và thầy phải là người quyết thay.

Lý do thứ ba là đang hăng. Adrenaline trong hiệp làm giảm cảm giác đau, và chấn thương khớp có khi chỉ đau thật sự sau khi nguội người. Nếu nghe một tiếng "rắc" hay thấy khớp lệch, dù chưa đau, vẫn dừng.

Anh Minh tập Vovinam ba năm kể từng cố hết một hiệp với cổ chân bị lật nhẹ vì "chỉ còn ba mươi giây"; ba mươi giây đó thành sáu tuần nghỉ tập. Đối kháng phong trào không có giải thưởng nào xứng với sáu tuần.

Mười phút đầu sau khi bị trúng đầu hoặc va đầu

Dừng hẳn và ngồi xuống. Đưa người bị ra khỏi sàn, ngồi nơi thoáng, có người ở cạnh. Không để họ tự đi lại một mình.

Quan sát, hỏi chuyện. Hỏi những câu đơn giản: đang ở đâu, hôm nay thứ mấy, vừa tập gì. Trả lời chậm, sai, hoặc người đó lặp lại câu hỏi là dấu hiệu cần đi khám.

Không cho tập lại trong buổi. Kể cả khi họ nói đã ổn hoàn toàn. Đây là điểm không thương lượng.

Không tự lái xe về. Nhờ người đưa về hoặc gọi người nhà. Báo người ở cùng để ý trong những giờ sau.

Đi khám nếu có dấu hiệu. Đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần, buồn ngủ bất thường, yếu tay chân, nói ngọng, co giật, một bên đồng tử khác bên kia: đi cấp cứu ngay. Các dấu hiệu nhẹ hơn mà kéo dài cũng nên đi khám.

Ghi lại. Ghi ngày, đòn gì, mức độ. Nếu chuyện va đầu lặp lại nhiều lần, thông tin này cần cho bác sĩ và cho thầy khi quyết định mức đối kháng sau này. Người tập hay quên chính những lần va nhẹ, nên một dòng ghi chú trong điện thoại ngay hôm đó đáng giá hơn trí nhớ vài tháng sau.

Quay lại tập sau khi phải dừng

Với chấn thương khớp, quay lại khi đã hết đau khi vận động bình thường và bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu cho phép. Buổi đầu tiên quay lại chỉ tập kỹ thuật một mình và với đích, chưa đối kháng. Tăng dần qua đối luyện hẹn trước, rồi mới đối kháng nhẹ, và nói rõ với bạn tập về chỗ vừa lành.

Với va đầu có dấu hiệu choáng, việc quay lại cần ý kiến bác sĩ. Phổ biến là đi qua nhiều nấc: nghỉ ngơi, vận động nhẹ không va chạm, tập kỹ thuật không va chạm, rồi mới tới va chạm có kiểm soát; chỉ lên nấc sau khi không còn triệu chứng ở nấc trước. Đừng tự rút ngắn quy trình vì thấy "khoẻ rồi".

Có những trường hợp nên cân nhắc thôi đối kháng hẳn và giữ các phần tập khác: va đầu có choáng lặp lại nhiều lần, bệnh nền về tim mạch, huyết áp, mắt (ví dụ cận nặng, từng phẫu thuật mắt), hoặc tuổi cao. Quyết định này nên có bác sĩ tham gia. Không đối kháng vẫn tập võ được trọn vẹn: quyền, song luyện, đối luyện hẹn trước, đánh đích. Câu nên hỏi thầy khi quay lại: "Em nên bắt đầu lại từ nấc nào, và dấu hiệu nào thì em phải lùi nấc?"

Câu hỏi thường gặp

Bị trúng đầu nhưng không choáng thì có cần dừng không?

Nếu không có bất kỳ dấu hiệu nào như choáng, mờ mắt, ù tai, đau đầu, buồn nôn thì có thể nghỉ ngắn rồi tiếp tục ở mức lực thấp hơn. Nhưng nên báo thầy, và nếu triệu chứng xuất hiện sau đó dù muộn vài giờ, phải dừng và đi khám.

Ai có quyền hô dừng trong đối kháng?

Bất kỳ ai: hai người đang tập, người đứng ngoài, thầy. Người hô không cần giải thích lý do ngay. Người nghe hô phải dừng ngay lập tức, kể cả khi đòn đang đi, rồi mới hỏi chuyện.

Đội mũ bảo hộ rồi có cần lo chuyện va đầu không?

Vẫn cần. Mũ bảo hộ giảm trầy xước, rách da và va đập bên ngoài, nhưng không ngăn được não bị rung khi đầu bị giật mạnh. Đòn vào đầu khi đội mũ vẫn phải giữ ở mức chạm, và dấu hiệu choáng vẫn phải xử lý như khi không đội.

Đau khớp nhẹ có tập tiếp được không?

Đau âm ỉ quen thuộc thì có thể tập tiếp với điều kiện bỏ các đòn dùng khớp đó và báo bạn tập. Đau nhói, có tiếng kêu, sưng, lệch hoặc không chịu được lực thì dừng ngay, chườm lạnh theo hướng dẫn sơ cứu và đi khám.

Bao lâu sau khi bị choáng thì được đối kháng lại?

Không có con số chung, vì phụ thuộc mức độ và từng người. Cần ý kiến bác sĩ, và thường phải đi qua các nấc từ nghỉ ngơi, vận động nhẹ, tập kỹ thuật không va chạm rồi mới tới đối kháng. Có triệu chứng ở nấc nào thì lùi lại nấc trước.

Thấy bạn tập nóng giận, đánh mất kiểm soát thì làm gì?

Hô dừng, lùi ra khỏi cự ly, và gọi thầy. Không tiếp tục hiệp với người đang mất kiểm soát và không đánh trả để chặn họ lại. Sau buổi, nói chuyện riêng với thầy để lần sau được ghép cặp phù hợp.

Người có bệnh nền có nên đối kháng không?

Người có bệnh tim mạch, huyết áp, động kinh, bệnh về mắt, loãng xương hay từng chấn thương cổ, đầu cần hỏi bác sĩ trước khi đối kháng. Nhiều trường hợp vẫn tập võ tốt mà không cần đối kháng, chỉ giữ quyền, song luyện và đánh đích.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138