Tập côn ở nhà được khi trần cao hơn đầu côn lúc bạn giơ thẳng tay, xung quanh có vòng trống ít nhất gấp đôi tầm côn, và bạn chỉ tập những động tác đã học trên lớp ở tốc độ chậm đến vừa. Ngoài công viên, chọn giờ vắng, góc khuất lối đi, quay lưng về phía trống, và mang côn trong bao khi di chuyển.
Tự luyện giữa các buổi học giúp tay quen côn nhanh hơn hẳn, nhưng cũng là lúc dễ có tai nạn nhất: không thầy, không ai nhắc, đồ đạc và người qua lại ở ngay cạnh. Bài này giúp bạn đánh giá chỗ tập trong nhà, ngoài sân, ngoài công viên, chọn động tác nào nên và không nên tự tập, cư xử với người xung quanh, và những điều cần chú ý khi mang binh khí tập rời khỏi nhà.
Kiểm tra chỗ tập trong nhà trong năm phút
Trước buổi tự luyện đầu tiên ở một chỗ mới, đi một vòng với cây côn bạn sẽ dùng và kiểm tra:
- Trần: đứng giữa phòng, giơ côn thẳng lên ở vị trí cao nhất mà bài có. Đầu côn phải còn cách trần, đèn, quạt ít nhất một gang tay. Quạt trần đang quay là loại trừ ngay.
- Vòng trống: cầm côn ở vị trí xa nhất, xoay chậm một vòng. Không chạm tường, tủ, kệ, cửa kính, gương. Cộng thêm một bước chân vì bạn sẽ di chuyển.
- Sàn: không trơn, không có thảm nhỏ dễ trượt, không có đồ chơi trẻ con, dây điện. Gạch men ướt là nơi rất dễ trượt khi xoay tấn.
- Cửa: không đứng chắn ngay cửa ra vào, nơi người nhà có thể bước vào bất ngờ trong tầm côn.
- Người và thú nuôi: báo người trong nhà bạn đang tập, đóng cửa phòng nếu có trẻ nhỏ hay chó mèo.
- Hàng xóm: côn chạm sàn, bước dậm chân vang xuống tầng dưới ở chung cư. Chọn động tác không dậm, hoặc lót thảm tập.
Phòng khách chung cư thường đủ cho côn ngắn hoặc côn dài cầm chia ba ở động tác đâm, gạt chậm, nhưng ít khi đủ cho múa côn dài qua đầu. Đừng cố biến căn phòng thành sàn tập; hãy chọn động tác hợp với căn phòng.
Động tác nào tự tập được, động tác nào để dành cho lớp
Tiêu chí đơn giản: động tác nào đã làm đúng nhiều lần trên lớp trước mặt thầy thì có thể tự tập chậm; động tác mới, nhanh, qua đầu hay có đối tác thì để dành.
| Nhóm động tác | Tự tập ở nhà | Lý do |
|---|---|---|
| Cầm côn, chuyển kiểu cầm, giữ thế | Được | Không có quán tính lớn, ít rủi ro |
| Đâm, bổ, gạt chậm đã học | Được, tốc độ chậm và vừa | Quỹ đạo đã quen, kiểm soát được |
| Bước chân không côn | Rất nên | Không cần chỗ rộng, ích lớn cho bài |
| Múa côn trước người đã thuần | Được nếu đủ vòng trống | Dùng côn nhẹ, tốc độ vừa |
| Động tác qua đầu, qua lưng | Không, trừ khi thầy cho và chỗ rất rộng | Rủi ro va đầu và trần |
| Động tác mới xem trên mạng | Không | Không ai sửa lỗi, dễ khắc lỗi sai |
| Đánh vào vật cứng, cột, tường | Không | Lực dội làm chấn thương cổ tay, côn có thể gãy văng mảnh |
| Đối luyện với người nhà | Không | Không có thầy, không bảo hộ, không quen hẹn đòn |
Anh Hải 32 tuổi, làm ca đêm, tự tập buổi sáng ở phòng khách. Anh dùng côn xốp cho động tác múa và côn mây cho đâm, bổ chậm. Những gì anh làm sai, anh ghi lại và hỏi thầy vào buổi lớp cuối tuần. Tự luyện đúng nghĩa là luyện cái đã học, không phải học cái mới.
Tập ngoài sân, công viên, bờ sông: chọn chỗ và giờ
Chọn giờ vắng. Sáng sớm hoặc tối muộn khi lối đi ít người. Giờ tan tầm, giờ trẻ con chơi là giờ không nên cầm côn ở nơi công cộng.
Chọn góc, không chọn giữa lối. Một khoảng sân trống ở góc, sát bờ cây hay tường thấp, cách xa lối đi chính. Quay lưng về phía trống, mặt nhìn về phía người có thể đi tới, để bạn luôn thấy ai đang đến gần.
Mặt đất. Sân gạch khô, nền đất bằng là được. Cỏ ướt sương, lá rụng, đá sỏi lỏng làm trượt khi xoay tấn. Đi một vòng nhìn mặt đất trước khi bắt đầu.
Dừng khi có người tới gần. Trẻ con tò mò hay chạy lại xem, người đi bộ hay rẽ ngang. Khi có người vào gần vòng côn, dừng côn, hạ xuống, đợi họ đi qua. Một vài giây dừng tập không mất gì.
Động tác vừa phải. Nơi công cộng không phải chỗ để múa nhanh hay biểu diễn. Tập chậm, động tác gọn, giữ hình ảnh của người tập võ điềm đạm. Người xung quanh thấy yên tâm thì bạn mới tập lâu dài ở đó được.
Tập theo nhóm thì cử một người canh. Khi hai ba người cùng tập ngoài trời, một người đứng ngoài canh lối đi, nhắc khi có người đến gần, đổi lượt sau mỗi hiệp.
Mang binh khí tập rời khỏi nhà
Đi từ nhà tới lớp hay tới công viên với cây côn, kiếm gỗ hay đao tập là chuyện bình thường của người tập võ, nhưng có vài điều cần giữ:
- Luôn cho binh khí vào bao vải hoặc túi dài, không cầm trần trên đường.
- Không lấy binh khí ra khỏi bao ở nơi đông người, kể cả để khoe hay để chỉ cho bạn bè xem.
- Đi xe máy: cột côn dọc theo xe, không chĩa ra hai bên, không để đầu côn chĩa ra sau gây nguy hiểm cho xe khác.
- Côn nhị khúc, đao, kiếm kim loại dù là đồ tập vẫn có thể bị xem như vũ khí ở nơi công cộng. Chỉ mang khi đi tập, trong bao, và đi thẳng tới nơi tập.
- Không mang binh khí tập vào nơi có kiểm soát an ninh như bến xe, sân bay, toà nhà văn phòng mà không hỏi trước.
- Có người hỏi, trả lời điềm tĩnh rằng đó là đồ tập võ và bạn đang đi tập.
Quy định về việc mang binh khí và đồ tập võ nơi công cộng có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian. Nếu không chắc, hỏi thầy hoặc hỏi lớp về cách mà các võ sinh khác vẫn mang binh khí đi lại. Cách an toàn nhất là binh khí chỉ ra khỏi bao ở sàn tập. Người tập lâu năm thường được nhận ra không phải qua cây côn họ mang, mà qua việc không ai ngoài sàn tập từng thấy cây côn đó ra khỏi bao.
Lỗi hay gặp khi tự luyện và cách sửa
Tự luyện không có ai sửa, nên lỗi dễ lặp lại hàng trăm lần trước khi bạn nhận ra. Đối chiếu sau mỗi tuần.
| Lỗi | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Tập nhanh hơn trên lớp vì không ai nhìn | Lỗi cầm, lỗi nhịp bị khắc sâu, dễ va đồ | Tự đặt tốc độ trần: chậm hơn tốc độ trên lớp một bậc |
| Thu nhỏ động tác cho vừa phòng | Bài bị sai hình, lên lớp phải sửa lại | Chọn động tác vừa với phòng, không bóp méo động tác lớn |
| Tập liên tục không nghỉ | Cổ tay, vai đau, chất lượng giảm | Hiệp ngắn, nghỉ giữa hiệp, buổi mười lăm tới hai mươi phút |
| Không khởi động vì "chỉ tập chút" | Căng cơ, đau cổ tay | Năm phút khởi động cổ tay, vai, hông, cổ chân |
| Thử động tác mới từ video | Va đầu, lỗi không ai sửa | Ghi lại, hỏi thầy, tập trên lớp trước |
| Không ghi lại gì | Không biết mang gì lên hỏi thầy | Một dòng sau mỗi buổi: tập gì, lỗi gì, đau chỗ nào |
Lịch tự luyện một tuần xen với hai buổi lớp
Lịch dưới đây cho người học hai buổi mỗi tuần trên lớp, thêm ba buổi ngắn tự luyện. Đổi ngày cho hợp với bạn, giữ nguyên nguyên tắc: buổi tự luyện ôn lại cái vừa học, không học cái mới.
| Ngày | Nội dung | Thời lượng |
|---|---|---|
| Thứ hai | Buổi lớp: học và sửa động tác | Theo lớp |
| Thứ ba | Ở nhà: cầm côn, chuyển kiểu cầm, bước chân không côn; ghi lỗi thầy vừa sửa | Mười lăm phút |
| Thứ tư | Nghỉ hoặc đi bộ, giãn cơ nhẹ | Tuỳ sức |
| Thứ năm | Buổi lớp: mang câu hỏi đã ghi lên hỏi thầy | Theo lớp |
| Thứ sáu | Ở nhà hoặc ngoài sân: ôn đâm, bổ, gạt chậm của bài | Hai mươi phút |
| Thứ bảy | Ngoài trời giờ vắng nếu có chỗ: nối chuỗi ngắn ở tốc độ vừa | Hai mươi phút |
| Chủ nhật | Nghỉ; xem lại ghi chép, chọn một lỗi để tập trung tuần sau | Năm phút |
Người mới, người lớn tuổi hay người đang hồi phục chấn thương nên bắt đầu với một hoặc hai buổi tự luyện mỗi tuần, tăng dần khi cổ tay và vai không còn mỏi hôm sau. Người có bệnh nền nên hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp trước khi thêm buổi. Tự luyện nhiều hơn chưa chắc đã tiến nhanh hơn; tự luyện đúng thứ thì chắc chắn có ích.
Áp vào trường hợp của bạn và câu hỏi cho thầy
Trả lời mấy câu này trước khi lập lịch tự luyện:
- Bạn có chỗ nào trong nhà đáp ứng được kiểm tra trần và vòng trống không? Nếu không, ưu tiên bước chân và cầm côn.
- Bạn có thể tập ngoài trời vào giờ vắng không, và chỗ đó có nền phẳng, khô không?
- Bạn đang dùng côn gì: côn mây nhẹ, côn gỗ, côn xốp? Ở nhà nên dùng côn nhẹ nhất mà bài cho phép.
- Câu hỏi cho thầy: "Trong bài của lớp, phần nào con tự tập ở nhà được, phần nào con đợi lên lớp?"
- Câu hỏi cho thầy: "Nhà con trần thấp, con nên thay động tác qua đầu bằng gì khi tự luyện?"
- Câu hỏi cho thầy: "Con tự tập ba buổi mỗi tuần, mỗi buổi bao lâu là vừa?"
Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp sống trong căn hộ nhỏ, trần không đủ cao cho côn dài giơ thẳng. Thầy gợi ý chị tự tập bước chân và các đòn đâm, gạt ngang ở nhà, còn các động tác bổ côn từ trên đầu thì để dành cho lớp. Sau hai tháng, phần chân của chị vững hơn cả những bạn có sân rộng mà không tập chân.
Câu hỏi thường gặp
Nhà trần thấp có tập côn được không?
Được, nhưng chỉ những động tác không đưa côn lên cao: cầm côn, chuyển kiểu cầm, đâm, gạt ngang, bước chân. Các động tác bổ từ trên đầu và múa qua đầu để dành cho lớp hoặc chỗ trống ngoài trời.
Tập côn ở công viên có bị cấm không?
Tuỳ nơi có quy định riêng. Nhiều nơi người tập võ, dưỡng sinh vẫn tập vào sáng sớm. Chọn giờ vắng, góc khuất lối đi, dừng khi có người đến gần, và tuân theo nội quy nếu nơi đó có.
Có nên tự tập động tác mới học qua video không?
Không nên với binh khí. Không ai sửa lỗi cho bạn, và động tác mới thường là lúc dễ va vào mình nhất. Ghi lại động tác muốn học, hỏi thầy và tập trên lớp trước.
Tự tập côn mỗi ngày có tốt không?
Tập ngắn mỗi ngày tốt hơn tập dài một buổi. Mười lăm tới hai mươi phút, động tác đã học, tốc độ vừa phải. Cổ tay hay vai đau thì nghỉ một hai ngày, đau kéo dài thì hỏi bác sĩ.
Đi xe máy mang côn dài thế nào cho an toàn?
Cho côn vào bao, cột dọc theo thân xe, không để hai đầu chĩa ra ngang hay chĩa ra sau quá nhiều. Nếu côn quá dài để mang an toàn, cân nhắc để côn lại ở lớp nếu lớp cho phép.
Tập ở sân chung cư có cần xin phép không?
Nên hỏi ban quản lý hoặc xem nội quy, vì sân chung có trẻ con và người qua lại. Khi được phép, chọn giờ vắng, chọn góc sân, động tác chậm và dừng khi có người đến gần.