ThuongThua.comThượng Thừa
Binh khí tập luyện

Múa côn cơ bản: xoay côn trước người, xoay số tám một tay và lỗi côn đập vào khuỷu

Múa côn cơ bản đi từ xoay hai tay trước người, xoay số tám một tay tới đổi tay. Cơ chế cổ tay, khoảng trống cần có, lỗi côn đập khuỷu và lịch tập năm tuần.

Middle-aged Vietnamese man spinning a light rattan staff in a figure-eight beside his body, motion blur on the staff, park lawn at dawn, wide shot from behind, pale golden mist

Múa côn cơ bản gồm ba động tác nối nhau: xoay côn hai tay trước người như bánh xe, xoay số tám một tay hai bên thân, và chuyển côn từ tay này sang tay kia mà không dừng. Côn xoay đều nhờ cổ tay lăn quanh một điểm cố định, khuỷu tay ở yên gần thân, chứ không nhờ vung vai.

Lỗi phổ biến nhất là dùng cả cánh tay để quay, khiến tâm xoay chạy lung tung và đầu côn đập vào khuỷu, cẳng tay hoặc đầu gối. Bài này tách từng động tác thành bước, chỉ rõ cảm giác đúng và sai ở cổ tay, bảng lỗi, và một lịch luyện năm tuần đi từ côn xốp sang côn thật. Múa côn là phần biểu diễn của nhiều bài; tuỳ môn, tên gọi các động tác có thể khác.

Múa côn đúng là xoay quanh một điểm, không phải vung

Hãy hình dung cây côn có một cái trục vô hình đâm xuyên qua chỗ tay bạn cầm. Khi múa đúng, chỗ cầm gần như đứng yên trong không gian, chỉ có cổ tay lăn và các ngón nhả siết để côn quay quanh trục đó. Hai đầu côn vẽ hai vòng tròn bằng nhau. Người xem thấy côn xoay nhanh mà người múa gần như không động thân.

Khi múa sai, bàn tay chạy theo một vòng tròn lớn, tức là bạn đang quay cả cánh tay từ vai. Tâm xoay lúc đó không còn ở tay mà ở vai, nên một đầu côn vẽ vòng rộng, đầu kia vẽ vòng hẹp và quét sát vào người. Đó là lúc côn đập vào khuỷu tay hoặc gõ vào đầu gối. Vai cũng mỏi rất nhanh, sau vài phút đã nhô lên.

Cảm giác đúng là phần lớn chuyển động xảy ra ở cổ tay và các ngón, cẳng tay chỉ xoay nhẹ quanh trục của nó, khuỷu tay gần như neo ở cạnh sườn. Mặt trong cổ tay ấm lên sau vài phút là bình thường. Đau nhói ở cổ tay, hay đau ở gốc ngón cái, là dấu hiệu bạn đang ép cổ tay quá biên độ hoặc cầm quá chặt; dừng lại, nghỉ, và hỏi thầy kiểm tra.

Chuẩn bị chỗ tập và côn trước khi múa

Múa côn là lúc côn đi nhanh nhất và khó đoán nhất với người đứng gần. Kiểm tra mấy điểm sau trước mỗi buổi:

  • Khoảng trống: xoay một vòng tại chỗ với cánh tay duỗi và côn cầm ở mốc tập; không chạm gì trong vòng đó, cộng thêm ít nhất một sải tay. Trên lớp, thầy chia hàng để mỗi người có vòng riêng.
  • Trần và đèn: động tác xoay qua đầu cần trần cao hơn đầu côn khi giơ thẳng. Phòng ở nhà thường không đủ; quạt trần là nguy hiểm.
  • Côn: người mới dùng côn xốp hoặc mây nhẹ cho động tác mới. Côn gỗ nặng chỉ dùng khi đã xoay đều bằng côn nhẹ.
  • Đầu côn: kiểm tra không có dằm, không tước sợi; đầu côn tước có thể văng mảnh khi xoay nhanh.
  • Tay: khô, không đeo nhẫn, đồng hồ. Nhẫn vướng côn khi đổi tay là chuyện thường gặp.
  • Người xung quanh: không ai đi ngang trong vòng xoay. Muốn đi qua người đang múa côn, đợi họ dừng hẳn.

Nếu côn văng khỏi tay, đừng cố chụp lại khi nó đang bay. Lùi ra, để côn rơi. Cố chụp côn đang xoay là cách gãy ngón và bị đánh vào mặt nhanh nhất.

Xoay côn hai tay trước người, từng bước

Đây là động tác nền. Cầm côn ở kiểu cầm giữa, hai tay cách nhau khoảng vai, côn ngang trước ngực.

  1. Đứng tấn vững theo lớp, hai khuỷu tay gần sườn. Tay phải úp, tay trái ngửa, hoặc ngược lại tuỳ thầy dạy.
  2. Đẩy tay phải xuống và tay trái lên cùng lúc, như quay vô lăng. Côn quay nửa vòng quanh điểm giữa hai tay.
  3. Tại điểm côn thẳng đứng, nhả nhẹ các ngón của tay sắp phải lật, để côn trượt lăn trong lòng bàn tay, rồi siết lại khi tay đã lật xong.
  4. Tiếp tục nửa vòng tiếp theo, giữ hai tay đối xứng. Mỗi vòng, đầu côn phải đi qua đúng trước mặt, không lệch sang vai.
  5. Làm mười vòng chậm, dừng, kiểm tra vai còn thả không. Rồi đổi chiều quay.
  6. Khi xoay đều cả hai chiều, mới tăng tốc dần. Tốc độ đến từ nhịp đổi tay, không từ sức đẩy.

Bạn Vy 17 tuổi xoay rất nhanh nhưng côn luôn nghiêng về phía phải. Thầy cho Vy đứng sát tường, quay chậm: chỉ cần đầu côn chạm tường là biết trục đang lệch. Sau hai buổi, côn của Vy xoay thẳng mặt phẳng trước người, và tốc độ tự nhiên quay lại.

Xoay số tám một tay hai bên thân

Cầm ở đâu. Cầm một tay ở khoảng một phần ba côn, phần dài hướng về trước. Người mới có thể cầm gần giữa hơn để côn ngắn lại, dễ kiểm soát.

Vòng thứ nhất. Xoay côn một vòng dọc thân bên phải, đầu côn đi từ trên trước, xuống dưới, ra sau rồi lên lại. Cổ tay lăn, khuỷu neo. Côn đi song song với thân, cách thân khoảng một nắm tay rộng.

Chuyển sang bên kia. Khi đầu côn đi lên phía trước, cổ tay lật để côn băng qua trước người sang bên trái, vẽ vòng thứ hai dọc thân bên trái. Hai vòng nối nhau thành hình số tám nằm dọc.

Điểm giao nhau. Chỗ côn băng qua trước người là chỗ dễ đánh vào cẳng tay mình nhất. Giữ tay hơi đưa ra trước bụng, không ép sát người. Nếu côn chạm vào khuỷu ở điểm này, tay bạn đang quá sát thân.

Nhịp thở. Thở đều theo nhịp hai vòng. Nín thở khi múa làm vai cứng và cổ tay gồng.

Tiến dần. Mỗi bên thuần tay mười vòng liền mạch mới đổi sang tay không thuận. Tay không thuận thường chậm hơn vài tuần; đó là bình thường, không cần ép.

Lỗi múa côn: nguyên nhân và cách sửa

Đa số lỗi múa côn quy về hai gốc: tâm xoay lệch và siết quá chặt. Bảng dưới giúp bạn khoanh vùng.

LỗiNguyên nhânCách sửa
Côn đập vào khuỷu hoặc cẳng tayTay quá sát thân ở điểm giao số támĐưa tay ra trước thêm một nắm tay; tập chậm với côn xốp
Côn gõ vào đầu gốiCôn xoay nghiêng ra trước, không song song thânĐứng cạnh tường, tập để côn không chạm tường lẫn chân
Côn khựng ở một điểm mỗi vòngKhông nhả ngón khi tay lậtTập riêng nửa vòng, chú ý nhả rồi siết lại
Vai mỏi sau hai phútQuay bằng vai, tâm xoay ở vaiNeo khuỷu vào sườn, chỉ cho cổ tay làm việc
Côn văng khỏi tay khi tăng tốcTăng tốc trước khi tay cầm ổn địnhQuay về tốc độ chậm, chỉ tăng khi mười vòng liền đều
Tay không thuận rời rạcChỉ tập tay thuậnMỗi buổi chia đều số vòng, tay không thuận làm trước

Khi chưa rõ lỗi của mình thuộc dòng nào, nhờ bạn tập đứng ngang hông bạn, cách xa ngoài vòng côn, quan sát đúng một thứ: bàn tay cầm côn có đứng yên một chỗ hay chạy vòng. Chỉ một câu trả lời đó đã khoanh được hơn nửa số lỗi trong bảng. Đừng nhờ người đứng gần trong vòng xoay để nhìn cho rõ.

Áp vào trường hợp của bạn: ba kiểu người tập, ba chỗ cần chú ý

Cùng một động tác múa côn, người ở mỗi điểm xuất phát vướng một chỗ khác nhau. Tìm dòng giống bạn nhất.

Bạn làChỗ hay vướngNên làm trước
Người mới hoàn toàn, chưa cầm côn bao giờSiết chặt cả năm ngón, sợ côn rơi nên không dám nhả khi tay lậtHai tuần với côn xốp, tập cố tình nhả ngón ở điểm côn thẳng đứng cho quen
Người đã tập côn dài theo bài, mới học múaQuen đánh có điểm dừng nên múa bị khựng ở mỗi vòng, vai vẫn đẩy như đánhTập xoay liên tục không có đích, nghĩ côn là bánh xe chứ không phải đòn
Người quay lại sau nhiều năm nghỉTay nhớ tốc độ cũ, tăng tốc ngay buổi đầu, cổ tay chưa kịp thích nghiHai buổi đầu chỉ tốc độ chậm, đếm vòng, theo dõi cổ tay hôm sau
Người cổ tay hay đau, làm việc máy tính nhiềuCổ tay cứng, biên độ lật hẹp, dễ ép quá mứcKhởi động cổ tay kỹ, múa vòng nhỏ, hỏi bác sĩ nếu đau kéo dài

Anh Minh tập Vovinam ba năm thuộc nhóm thứ hai: anh đánh côn mạnh, gọn, nhưng múa thì vòng nào cũng khựng ở trên đầu vì vai vẫn đẩy ra như đang bổ côn. Thầy cho anh tập xoay hai tay trước người trong lúc nhắm mắt, chỉ nghe tiếng gió của côn. Tiếng gió đều thì vòng đều; tiếng gió ngắt quãng là có một điểm khựng. Cách nghe này giúp anh bỏ được thói quen đẩy vai sau khoảng hai tuần.

Dù ở nhóm nào, đừng đo tiến bộ bằng tốc độ. Đo bằng số vòng liền mạch không chạm vào mình, không khựng, và vai vẫn thả khi kết thúc hiệp.

Lịch luyện năm tuần và câu hỏi cho thầy

Mỗi buổi mười tới mười lăm phút sau khởi động cổ tay, khuỷu, vai. Không tập múa côn khi cổ tay đang đau.

  • Tuần 1: côn xốp, xoay hai tay trước người, ba hiệp mỗi chiều, chậm.
  • Tuần 2: côn xốp, xoay số tám tay thuận, rồi tay không thuận, mỗi tay ba hiệp mười vòng.
  • Tuần 3: chuyển sang côn mây hoặc gỗ nhẹ, lặp lại tuần 1 và 2 ở tốc độ vừa.
  • Tuần 4: tập đổi tay ở điểm côn ngang trước ngực: tay kia đón côn, tay cũ nhả. Chỉ tập chậm, đứng yên.
  • Tuần 5: nối xoay hai tay, số tám, đổi tay thành một chuỗi ngắn, theo bài của lớp.
  • Câu hỏi cho thầy: "Trong bài của lớp, đổi tay ở vị trí nào thì an toàn nhất cho người mới?"
  • Câu hỏi cho thầy: "Con xoay số tám chạm khuỷu, thầy xem tay con sát thân hay côn nghiêng?"

Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp dành gần gấp đôi thời gian cho tuần 1 và 2 với côn xốp, vì chị muốn chắc trục xoay trước. Khi chuyển sang côn mây, chị gần như không bị đập vào tay lần nào. Đi chậm ở bước đầu ít khi là lãng phí với binh khí.

Câu hỏi thường gặp

Múa côn có cần cổ tay khoẻ không?

Cần cổ tay linh hoạt hơn là cổ tay to khoẻ. Múa côn chủ yếu là lăn cổ tay và nhả siết ngón; sức cổ tay tăng dần theo buổi tập. Người cổ tay từng chấn thương nên hỏi bác sĩ trước.

Tập múa côn bằng côn xốp có phí thời gian không?

Không. Côn xốp cho phép bạn lặp nhiều lần động tác mới mà không sợ đau khi chạm. Chỉ nên chuyển sang côn thật khi đã xoay đều, và đừng dùng côn xốp mãi vì nó không dạy cảm giác quán tính.

Vì sao xoay tay trái kém hơn hẳn tay phải?

Tay không thuận ít được dùng cho động tác tinh nên phối hợp kém hơn. Tập tay không thuận trước trong mỗi buổi, số lần ngang tay thuận, sau vài tuần khoảng cách sẽ thu hẹp.

Có nên múa côn qua đầu khi mới tập không?

Chưa nên. Động tác qua đầu cần trục xoay ổn định và trần đủ cao; sai một nhịp là côn đập vào đầu. Đợi thầy dạy, tập với côn xốp trước, và chỉ trong chỗ đủ rộng.

Múa côn bao lâu mỗi buổi là vừa?

Người mới khoảng mười tới mười lăm phút, chia hiệp, nghỉ giữa hiệp. Cổ tay mỏi thì dừng. Tập ngắn mà đều mỗi buổi tốt hơn tập dài một lần rồi đau cả tuần.

Côn bị văng khỏi tay thì làm gì?

Lùi ra, để côn rơi, không chụp. Kiểm tra xem có ai bị trúng không, rồi kiểm tra côn có nứt không. Côn văng là dấu hiệu bạn đã tăng tốc quá sớm, quay lại tốc độ chậm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138