Đối kháng nhẹ nghĩa là đòn đi đủ nhanh và đúng kỹ thuật nhưng chạm với lực chỉ bằng khoảng một phần tư đến một phần ba sức thật, sao cho bạn tập không phải lùi vì đau mà chỉ ghi nhận "trúng rồi". Cái khó không phải biết con số đó, mà giữ được nó suốt hiệp khi mệt, khi bị trúng, khi đang thua. Lực leo thang dần là chuyện của gần như mọi cặp tập, nên cần một thang đo chung và vài dấu hiệu để tự bắt mình.
Bài này đưa ra một thang năm mức dễ nhớ để cả lớp nói cùng một ngôn ngữ, cách nhận ra mình đang vượt mức, lý do cơ thể tự tăng lực mà mình không hay, và các bài tập tách tốc độ khỏi sức nặng. Mọi đối kháng, kể cả nhẹ, đều cần thầy theo dõi, bảo hộ theo quy định lớp, và bạn tập đã đồng ý với mức lực đó. Bài không áp cho thi đấu, nơi luật do ban tổ chức đặt.
Thang năm mức lực để hai người nói cùng một ngôn ngữ
Mỗi lớp có cách gọi riêng (có nơi nói theo phần trăm, có nơi gọi "chạm", "nhẹ", "vừa"). Điều quan trọng là trước khi vào hiệp, hai người chỉ vào cùng một hàng trong bảng.
| Mức | Cảm giác ở người nhận | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| 1 – chạm | Như vỗ vai gọi người, không đẩy được người | Người mới, khởi động, tập đòn vào đầu có mũ |
| 2 – nhẹ | Thấy rõ có đòn, thân hơi giật, không đau | Đối kháng kỹ thuật phần lớn thời gian |
| 3 – vừa | Đẩy người lùi nửa bước, hơi rát qua bảo hộ | Đòn vào thân có giáp, người đã quen, thầy cho phép |
| 4 – mạnh | Phải chịu đòn, thở dồn, có thể đau sau buổi | Chuẩn bị thi đấu, có huấn luyện viên kèm sát |
| 5 – thật | Đòn hết sức | Không dùng trong đối kháng tập phong trào |
Với người tập phong trào, gần như toàn bộ thời gian nên nằm ở mức 1 và 2, thỉnh thoảng mức 3 vào thân khi đã có giáp và thầy gật. Đòn vào đầu thì giữ mức 1 kể cả khi đội mũ: mũ giảm trầy xước và va đập ngoài, không giảm được việc não bị rung. Chuyện đòn vào đầu đã có nhiều tài liệu chấn thương nói kỹ; ở đây chỉ nhắc rằng mức lực vào đầu là chỗ không thương lượng.
Vì sao lực tự leo thang mà không ai muốn
Bị trúng thì đáp lại mạnh hơn một chút. Đây là phản xạ tự nhiên. Bạn tập đánh mức 2 hơi lố thành 2,5; bạn đáp lại 3; người kia đáp 3,5. Sau hai phút, cả hai đang ở mức 4 mà không ai cố ý.
Mệt làm mất tinh chỉnh. Cuối hiệp, cơ ở vai và hông mệt, bạn không còn đủ kiểm soát để hãm đòn giữa chừng. Đòn hoặc ra yếu hẳn, hoặc ra hết, khó giữ ở giữa.
Muốn "trúng cho rõ". Khi đòn nhẹ không được bạn tập thừa nhận, người ra đòn có xu hướng đánh mạnh hơn để chứng minh. Cách chữa là bên nhận đòn phải ghi nhận đòn tốt, bằng cái gật đầu hoặc một tiếng "trúng".
Cảm giác lực sai khi đeo găng dày. Găng dày làm tay bạn không cảm thấy va chạm, nên tưởng mình đánh nhẹ trong khi người nhận thấy khác. Lực phải đo ở người nhận, không ở tay mình.
Chênh trình độ. Người yếu hơn thấy bị dồn thì đánh hoảng, đòn vung, lực không kiểm soát. Người giỏi hơn nhiều khi lại là người ra đòn mạnh nhất vì đòn của họ gọn và nặng sẵn. Trách nhiệm hạ lực luôn thuộc về người giỏi hơn.
Dấu hiệu bạn đang vượt mức đã thoả thuận
Tự kiểm trong lúc đánh khó hơn sau buổi. Nhưng có vài tín hiệu đủ rõ để bắt được ngay trong hiệp, nếu bạn để ý:
- Bạn nghe tiếng "bụp" đục khi đòn vào giáp, thay vì tiếng chạm nhẹ. Tiếng đổi tức là lực đổi.
- Bạn tập lùi lại sau đòn của bạn, hoặc nghiêng người đi để chịu, thay vì đứng nguyên chỗ.
- Bạn đang nín thở khi ra đòn. Nín thở thường đi kèm gồng toàn thân và ra hết sức.
- Răng bạn nghiến trên bảo hộ răng, vai nhô lên gần tai.
- Bạn bắt đầu đếm điểm trong đầu, nghĩ tới chuyện ai thắng.
- Bạn tập kêu "nhẹ thôi" hoặc giơ tay lên, dù chỉ thoáng qua.
- Sau hiệp, bạn thấy cổ tay hoặc mu bàn chân mình ê, nghĩa là đòn đã vào mạnh hơn bạn tưởng.
Thấy một trong các dấu hiệu, hạ ngay một mức và nói ra: "Mình hơi mạnh, mình giảm." Câu nói đó không làm bạn yếu đi trong mắt ai, mà làm bạn tập tin bạn hơn. Võ sinh Khôi đai xanh có thói quen nói câu này mỗi hiệp một lần, và là người được nhiều bạn chọn ghép cặp nhất lớp.
Nhẹ mà vẫn sắc: tách tốc độ khỏi sức nặng
Nhiều người nghĩ đánh nhẹ là đánh chậm. Thật ra đánh chậm lại dạy sai thời điểm và làm đòn dễ bị đọc. Điều bạn cần là đòn đi nhanh như thật nhưng dừng sức ở cuối đường đi. Cơ chế của một đòn mạnh gồm tốc độ cộng khối lượng cơ thể dồn theo. Để đánh nhẹ, giữ tốc độ, bỏ phần khối lượng: không xoay hông hết, không đổ trọng tâm tới trước, cơ cẳng tay thả lỏng lúc chạm thay vì gồng.
Cảm giác đúng: đòn bật ra, chạm, rồi tay về ngay như kéo một sợi dây chun, không có cảm giác "dính" vào mục tiêu. Cảm giác sai: tay đi tới rồi đẩy tiếp, vai theo sau, chân sau nhấc gót. Đẩy tiếp là lúc lực mức 2 thành mức 4.
Với đòn chân, nhất là đá vòng cầu, kiểm soát lực nằm ở hông chứ không ở chân. Chân trụ xoay ít hơn, hông mở ít hơn, gối gập sớm hơn ở cuối đòn để mu bàn chân chỉ quất nhẹ. Đòn chân khó hãm hơn đòn tay rất nhiều, nên người mới đối kháng nhẹ thường được khuyên bớt đá tầm cao cho tới khi giữ được mức 2 ở tầm thân. Đòn gối, đòn chỏ thì nhiều lớp không cho dùng trong đối kháng nhẹ phong trào, hỏi thầy lớp bạn.
Một mẹo nhỏ để tự kiểm: thở ra thành tiếng ngắn khi đòn chạm. Hơi thở ngắn, nhẹ đi kèm đòn nhẹ; hơi thở dài, nặng, kèm tiếng gằn thường đi kèm đòn hết sức. Nghe tiếng thở của chính mình là cách rẻ nhất để biết tay đang nghe lời đầu hay đang chạy theo cảm xúc. Người mới hay quên thở, gồng suốt hiệp, và đó là lúc lực khó điều khiển nhất.
Bài tập rèn kiểm soát lực, tiến dần theo tuần
Các bài tập dưới đây đều làm được trong buổi tập thường, không cần đối kháng tự do. Làm đều ba tuần trước khi tăng số hiệp đối kháng.
| Tuần | Bài tập | Cách làm | Đạt khi |
|---|---|---|---|
| 1 | Chạm đích cầm tay | Bạn tập cầm đích, bạn đấm thật nhanh nhưng chỉ chạm sao cho đích không lùi | Mười đòn liên tiếp đích không nhúc nhích |
| 1 | Chạm vai | Hai người di chuyển, chỉ được chạm vai nhau bằng đầu ngón tay | Không ai bị đẩy lệch thế |
| 2 | Hiệp chạm găng | Đối kháng chỉ đòn tay, mức 1, chạm thân và găng | Hết hiệp không ai tăng mức |
| 2 | Gọi mức | Thầy hô mức 1, 2 hoặc 3 ngẫu nhiên, hai người đổi ngay | Đổi mức trong vòng hai đòn |
| 3 | Hiệp mức 2 khi mệt | Làm ba phút thể lực trước rồi mới vào hiệp mức 2 | Giữ mức khi đã thở dốc |
Bài "gọi mức" đáng giá nhất vì nó luyện đúng thứ hay hỏng: khả năng đổi lực theo ý mình chứ không theo cảm xúc. Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp không cần lên tới hiệp có thể lực trước; giữ ở tuần 1 và 2 là đủ tập lâu dài.
Lỗi hay gặp, nguyên nhân và cách sửa
Mỗi lỗi dưới đây đều có thể gây chấn thương thật dù hai người không có ý xấu.
| Lỗi | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Đòn đầu tiên của hiệp quá mạnh | Chưa ấm người, chưa cảm được cự ly | Ba mươi giây đầu chỉ chạm mức 1 |
| Đánh trả mạnh hơn sau khi bị trúng | Phản xạ tự vệ, tự ái | Bị trúng thì lùi ra, thở một nhịp, rồi mới vào lại |
| Đá vòng cầu quá tay vào sườn | Xoay hông hết như đá bao | Gập gối sớm, xoay chân trụ ít hơn |
| Đòn vào đầu khi bạn tập cúi | Đòn đã đi rồi mới thấy đầu hạ xuống | Không nhắm đầu khi khoảng cách quá gần |
| Hai người cùng tăng lực mà không nói | Không ai muốn là người xin giảm | Thoả thuận trước: ai thấy lố cứ hô, không cần lý do |
Đau nhói, choáng, chảy máu mũi, nhìn mờ hay va đầu thì dừng hiệp ngay, báo thầy, không "cố nốt". Choáng nhẹ rồi tiếp tục là cách dễ nhất biến một va chạm nhỏ thành chấn thương lớn; nên đi khám nếu triệu chứng không mất hẳn.
Áp vào trường hợp của bạn và câu nên hỏi thầy
Mức lực đúng phụ thuộc vào cặp tập, không phụ thuộc vào một người. Một vài trường hợp thường gặp:
- Bạn khoẻ, to con hơn bạn tập: mức 2 của bạn có thể là mức 3 với họ. Hỏi bạn tập sau hiệp đầu: "Lực mình vậy có ổn không?" Hỏi thầy: "Với bạn này em nên giữ mức nào?"
- Bạn hay nổi nóng khi bị trúng: chọn bạn tập bình tĩnh, hiệp ngắn. Hỏi thầy: "Em nên làm gì trong ba giây sau khi bị trúng?"
- Bạn mới vào lớp đối kháng: xin hai tuần chỉ mức 1. Hỏi thầy: "Khi nào em được lên mức 2?"
- Bạn tập với nữ hoặc người lớn tuổi hơn nhiều: người giỏi hơn hạ lực, không phải người yếu hơn chịu. Hỏi thầy: "Đòn nào em nên bỏ hẳn khi tập với bạn này?"
- Bạn thấy bạn tập liên tục quá tay: nói thẳng một lần, nếu không đổi thì báo thầy. Câu nên dùng: "Mình muốn giữ mức 2, bạn giúp mình nhé."
Không có câu hỏi nào về lực là ngớ ngẩn. Người tập lâu năm vẫn hỏi lại mức lực mỗi khi đổi bạn tập.
Câu hỏi thường gặp
Đối kháng nhẹ thì có cần đeo đủ bảo hộ không?
Cần, theo quy định của lớp. Đối kháng nhẹ giảm lực nhưng không loại được va chạm ngoài ý muốn: một cú đá trượt, hai đầu va nhau, ngón tay chọc vào mắt. Bảo hộ răng, hạ bộ, ống chân và găng là phần thường gặp; mũ và giáp tuỳ môn.
Làm sao biết lực của mình là mức 2 chứ không phải mức 3?
Hỏi người nhận, vì cảm giác ở tay mình không đáng tin, nhất là khi đeo găng dày. Bài tập chạm đích cầm tay giúp bạn tự hiệu chỉnh: đích không lùi tức là bạn đang ở mức 1 đến 2.
Đánh nhẹ hoài có làm mất lực đòn thật không?
Không, nếu bạn vẫn đánh bao, đánh đích với đủ lực ở phần tập riêng. Đối kháng nhẹ luyện thời điểm, cự ly, đọc nhịp; sức nặng của đòn được rèn ở bao cát. Hai việc bổ sung cho nhau, không thay thế.
Bạn tập cứ đánh mạnh thì nên làm gì?
Nói thẳng một lần với giọng bình thường, nêu mức bạn muốn. Nếu bạn tập không đổi, dừng hiệp và báo thầy. Đừng đánh trả mạnh hơn để "dạy" lại, vì đó chính là cách lực leo thang và có người bị thương.
Đòn chân có khó kiểm soát lực hơn đòn tay không?
Có. Chân nặng hơn, đường đi dài hơn, và khi hông đã xoay thì khó hãm giữa chừng. Người mới đối kháng nhẹ nên giữ đòn chân ở tầm thân, xoay hông ít, gập gối sớm, và chỉ đá cao khi đã giữ được mức nhẹ ổn định.
Người lớn tuổi có nên đối kháng nhẹ không?
Tuỳ sức khoẻ và môn. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, loãng xương, mắt yếu hay chấn thương cũ ở cổ nên hỏi bác sĩ trước. Nếu được phép, giữ mức 1, hiệp ngắn, bỏ đòn vào đầu và chọn bạn tập điềm tĩnh.