ThuongThua.comThượng Thừa
Đòn chân: đá tống, vòng cầu, đá ngang, gối

Đá quét chân trong võ phong trào: thời điểm quét, bề mặt chạm và luật an toàn

Đá quét không cần mạnh mà cần đúng lúc chân đối phương đang nhận trọng tâm. Nguyên lý quét trước, quét xoay thấp, bề mặt chạm và luật tập an toàn trên thảm.

Two Vietnamese teenagers practice a slow foot sweep on thick blue mats while an instructor kneels nearby, faces not visible, wide shot from above, diffused daylight

Đá quét chân hiệu quả nhờ đúng thời điểm chứ không nhờ lực: bạn quét vào cổ chân hoặc bắp chân dưới của người tập cùng đúng lúc chân đó vừa chạm sàn mà chưa nhận hết trọng lượng, bằng lòng bàn chân, theo hướng chân ấy đang đi. Quét đúng lúc thì chạm nhẹ cũng làm chân bạn tập trượt đi; quét sai lúc thì đá mạnh mấy cũng chỉ là cú đá vào xương ống chân, đau cho cả hai.

Vì đòn quét làm người tập cùng ngã, bài này chỉ dừng ở nguyên lý và cách tập phong trào: có thầy, trên thảm dày, người bị quét đã thuộc ngã an toàn, lực nhẹ và có hẹn trước. Bài đi qua cơ chế của quét trước và quét xoay thấp (tuỳ môn có tên khác: quét trụ, gạt chân, tảo địa), bề mặt chạm, những lỗi gây đau mắt cá, và luật dành riêng cho người bị quét.

Vì sao đá quét cần đúng lúc hơn cần mạnh

Một chân đang mang trọng lượng cả người thì gần như không thể quét được; nó dính xuống sàn bởi chính sức nặng ấy. Một chân không mang trọng lượng thì ai cũng gạt được, nhưng gạt đi cũng chẳng làm ai ngã. Khoảnh khắc đáng giá nằm giữa hai trạng thái: chân vừa đặt xuống, trọng tâm đang chuyển sang, khoảng một phần nhỏ của giây. Lúc ấy chân chạm sàn đủ để mang người, nhưng chưa đủ bám để giữ.

Trong đối luyện có hẹn trước, khoảnh khắc này thường đến khi người tập cùng bước tới, đổi thế, hoặc vừa thu chân sau một cú đá. Người quét giỏi không nhìn chân; họ nhìn hông và vai của bạn tập, vì hông chuyển trước, chân chuyển sau. Khi hông bắt đầu dồn sang một chân, đó là tín hiệu.

Hướng quét cũng quan trọng như thời điểm. Bạn quét theo hướng chân ấy đang di chuyển, như đẩy thêm một chút vào chuyển động sẵn có. Quét ngược hướng là chống lại trọng lượng của người kia, cần lực lớn và dễ thành va chạm xương. Người mới hay chọn hướng ngược vì thấy chân đối diện "ở ngay đó".

Cảm giác đúng của một cú quét: bàn chân bạn gần như không gặp lực cản, chân bạn tập trượt đi êm, và bạn vẫn đứng vững trên chân trụ. Cảm giác sai: một tiếng va khô ở mắt cá, chân bạn tập không nhúc nhích, còn chính bạn thì loạng choạng.

Quét trước và quét xoay thấp: hai đòn khác nhau

Ở lớp phong trào hay gặp hai nhóm quét. Chúng khác nhau về tư thế người quét và mức rủi ro.

Điểm soQuét trước (đứng)Quét xoay thấp
Tư thế người quétĐứng, chân trụ chùng nhẹHạ thấp, có thể chống tay, xoay vòng
Bề mặt chạmLòng bàn chân, cạnh trong bàn chânMặt sau cẳng chân hoặc gót, tuỳ môn
Chỗ quétCổ chân hoặc bắp chân dưới, từ phía trong hoặc ngoàiBắp chân dưới, từ phía sau
Chìa khoáThời điểm chân bạn tập nhận trọng tâmTốc độ xoay và hạ thấp, giữ đầu thẳng
Rủi ro cho người quétMất trụ nếu quét bằng lựcGối trụ chịu xoắn khi xoay thấp, cổ tay khi chống
Rủi ro cho người bị quétNgã nghiêng, ngã sauNgã sau mạnh, cần thuần thục ngã an toàn

Quét xoay thấp nhìn đẹp nhưng đòi hỏi hông, gối và cổ chân linh hoạt. Người lớn tuổi, có vấn đề về gối hoặc mới tập nên dừng ở quét trước. Đừng tự học quét xoay từ video; gối trụ xoay trong tư thế hạ thấp là điểm dễ chấn thương.

Tên gọi và cách làm của quét khác nhau khá nhiều giữa các môn. Karate có những kiểu quét đứng nhanh trước khi ra đòn tay; judo có cả một nhóm kỹ thuật gạt chân với tay kéo áo; Vovinam và võ cổ truyền có quét xoay thấp trong bài quyền. Ở lớp nào thì theo quy ước lớp ấy, nhưng nguyên lý thời điểm và luật an toàn thì giống nhau ở mọi nơi.

Bề mặt chạm và cổ chân của người quét

Quét bằng lòng bàn chân, không bằng ống chân. Lòng bàn chân "ôm" được cổ chân của bạn tập, kéo hoặc đẩy theo hướng. Ống chân chạm ống chân thì chỉ có hai khúc xương va nhau. Hãy hình dung bạn đang lùa một chiếc dép trên sàn nhà: bàn chân sát đất, cong nhẹ ôm lấy dép.

Bàn chân quét gần như song song mặt sàn. Nhấc bàn chân cao lên giữa bắp chân là đá chứ không còn quét. Đòn quét đi thấp, sát thảm.

Cổ chân quét hơi gập, ngón chân không chĩa. Ngón chân chĩa ra là chạm bằng đầu ngón, dễ kẹt ngón. Gập nhẹ cổ chân để lòng bàn chân hướng về phía cổ chân của bạn tập.

Chân trụ chùng và chịu toàn bộ trọng lượng. Lúc quét, bạn đang đứng một chân. Nếu trọng tâm chưa chuyển hẳn sang chân trụ, chân quét sẽ bị kéo theo và bạn ngã cùng bạn tập.

Thân trên giữ thẳng, tay ở vị trí. Nhiều môn dạy tay kéo nhẹ vai hoặc tay áo bạn tập theo hướng ngã; ở lớp phong trào, phần này làm rất nhẹ và chỉ khi thầy cho phép. Không đẩy mạnh bằng tay để "giúp" cú quét.

Lộ trình tập quét bốn tuần, từ đích nằm tới bạn tập

Lộ trình này dành cho quét trước, trong phần kỹ thuật của buổi tập, có thầy theo dõi. Mỗi tuần chỉ chuyển sang bước tiếp khi cả cặp tập thấy thoải mái.

  1. Tuần 1, quét vật mềm. Đặt một chiếc đích mềm hoặc khăn gấp trên thảm. Từ thế thủ, lùa lòng bàn chân đẩy nó trượt đi theo một hướng định trước. Mỗi bên ba hiệp mười lần. Mục tiêu: bàn chân sát thảm, chân trụ vững.
  2. Tuần 2, quét chạm đứng yên. Bạn tập đứng yên, trọng tâm chia đều. Bạn chỉ chạm lòng bàn chân vào cổ chân họ và dừng lại, không đẩy. Người đứng nói lại cảm giác: chạm bằng lòng bàn chân hay bằng xương.
  3. Tuần 3, quét chạm khi bước. Bạn tập bước tới chậm theo nhịp đếm. Bạn chạm vào cổ chân họ đúng lúc chân ấy vừa đặt xuống. Vẫn chưa làm ngã. Mục tiêu: bắt đúng khoảnh khắc.
  4. Tuần 4, quét làm trượt nhẹ. Chỉ khi thầy cho phép và bạn tập đã thuộc ngã an toàn. Quét rất nhẹ cho chân họ trượt một đoạn ngắn, tay bạn giữ cánh tay họ để làm chậm. Mỗi người không quá vài lần mỗi buổi.

Đừng nhảy cóc từ tuần một sang tuần bốn chỉ vì thấy dễ. Phần lớn chấn thương khi tập quét xảy ra ở những cặp bỏ qua giai đoạn chạm để vào ngay phần làm ngã.

Luật cho người bị quét và cho cả cặp tập

Đòn quét chỉ được tập khi người bị quét đã ngã an toàn thành phản xạ. Đây là những điều cả lớp nên thống nhất trước khi tập:

  • Chỉ tập trên thảm dày, khô, không có khe hở giữa các tấm; khoảng trống quanh cặp tập ít nhất hai sải tay.
  • Người bị quét đã thuộc ngã nghiêng và ngã sau: thu cằm vào ngực, đập tay xuống thảm, không chống tay thẳng xuống.
  • Bắt đầu với "quét chạm": chỉ chạm lòng bàn chân vào cổ chân bạn tập, không làm ngã. Sau đó mới quét làm trượt chân với lực rất nhẹ.
  • Có hẹn trước: người bị quét biết lúc nào, chân nào sẽ bị quét. Quét bất ngờ chỉ ở trình độ cao và do thầy tổ chức.
  • Người quét giữ tay áo hoặc cánh tay bạn tập trong những lần đầu để làm chậm cú ngã, nếu thầy hướng dẫn cách này.
  • Không quét vào gối, không quét khi bạn tập đang đứng một chân để đá, không quét gần mép thảm hay tường.
  • Ai va đầu, choáng, hoặc đau cổ sau cú ngã thì dừng ngay cho cả buổi, báo thầy và đi khám.

Luật cuối cùng là luật quan trọng nhất của mọi đòn làm ngã. Một cú va đầu nhẹ cũng có thể để lại hậu quả không thấy ngay, nên không có chuyện "nghỉ năm phút rồi tập tiếp".

Lỗi khi tập đá quét và cách sửa

Phần lớn lỗi của người mới đều là chuyện dùng lực thay cho thời điểm. Bảng dưới gom lại những gì thầy hay sửa.

LỗiHậu quảCách sửa
Quét bằng ống chânVa xương, đau cả hai người, chân bạn tập không trượtLùa bằng lòng bàn chân, sát thảm
Quét vào chân đang mang hết trọng lượngNhư đá vào cột, mắt cá bầmChờ lúc bạn tập vừa bước, nhìn hông chứ không nhìn chân
Quét ngược hướng chuyển độngCần lực lớn, dễ trẹo cổ chân bạn tậpQuét theo hướng chân đang đi
Nhấc chân quét caoThành cú đá vào bắp chân, không phải quétGiữ bàn chân song song và sát mặt thảm
Ngã theo bạn tậpTrọng tâm chưa sang chân trụTập quét chạm, giữ tư thế cuối ba giây
Quét xoay thấp làm đau gối trụGối trụ xoắn khi hạ thấpQuay lại quét trước, hỏi thầy bài chuẩn bị cho gối và hông

Một cách tự kiểm đơn giản: sau mỗi lần quét chạm, hỏi bạn tập "chân bạn bị kéo theo hướng nào?". Nếu họ không cảm được hướng, cú quét của bạn chỉ là một cú va.

Áp vào trường hợp của bạn

Mỗi người đến với đòn quét từ một nền khác nhau. Chọn tình huống gần nhất để biết nên hỏi thầy gì.

  • Võ sinh Khôi, đai xanh, thích quét xoay: "Em cần làm được gì với quét trước thì mới tập quét xoay, và bài nào chuẩn bị cho gối trụ?"
  • Anh Minh, Vovinam ba năm: quét hay bị va mắt cá. "Thầy xem em đang quét lúc bạn tập đã nhận trọng tâm hay chưa?"
  • Chị Lan, 45 tuổi: sợ bị quét ngã. "Em có thể chỉ tập vai người quét và tập ngã riêng một thời gian không?"
  • Câu hỏi chung: "Ở lớp mình, quét có dùng trong đối luyện tự do không, hay chỉ trong bài có hẹn trước?"
  • Việc nên làm: tập ngã an toàn mười phút mỗi buổi trong nhiều tuần trước khi tập bị quét. Nếu ngã còn sợ, cơ thể sẽ cứng lại và chống tay, đó chính là lúc dễ gãy cổ tay.

Đòn quét đẹp nhất là cú quét gần như không có tiếng động. Khi bạn tập trượt chân mà cả hai đều không thấy đau, bạn đã hiểu đòn này.

Câu hỏi thường gặp

Đá quét và đá vào bắp chân khác nhau thế nào?

Đá vào bắp chân dùng lực để gây đau, chạm bằng ống chân hoặc mu chân. Đá quét dùng thời điểm để làm chân bạn tập trượt đi, chạm bằng lòng bàn chân, sát mặt sàn, theo hướng chân đang chuyển động. Hai đòn có mục đích và cảm giác hoàn toàn khác.

Khi nào là thời điểm tốt để quét?

Lúc chân bạn tập vừa đặt xuống và đang nhận trọng tâm, chưa bám chắc. Trong đối luyện có hẹn trước, đó thường là khi họ bước tới hoặc vừa thu chân sau cú đá. Nhìn hông và vai sẽ thấy sớm hơn nhìn chân.

Người mới có nên tập bị quét không?

Chỉ khi đã thuộc ngã nghiêng và ngã sau thành phản xạ, trên thảm dày và có thầy. Trước đó, người mới có thể tập vai người quét với "quét chạm" không làm ngã, hoặc quét vào đích mềm đặt trên sàn.

Quét xoay thấp có hại gối không?

Có thể, vì gối trụ phải xoay trong tư thế hạ thấp. Người có gối yếu, chấn thương cũ hay lớn tuổi nên dừng ở quét trước. Muốn tập quét xoay thì cần bài chuẩn bị gối và hông do thầy hướng dẫn.

Bị quét ngã thì tiếp đất thế nào cho an toàn?

Thu cằm vào ngực để đầu không chạm thảm, để lưng tròn lăn xuống, đập cả cánh tay và lòng bàn tay xuống thảm để chia lực, không chống tay thẳng. Cách ngã này phải được tập riêng với thầy trước khi tập bị quét.

Có nên dùng đá quét ngoài sàn tập không?

Không. Ngoài sàn tập không có thảm, nền cứng và vật cản xung quanh khiến một cú ngã có thể gây chấn thương đầu nặng. Đòn quét thuộc về sàn tập, có thảm, có thầy và có bạn tập đồng ý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138