Muốn đá nhanh hơn, phần lớn người tập cần bớt chứ không cần thêm: bỏ những động tác báo trước như nhún vai, kéo tay, lùi chân; thả lỏng tới đúng lúc chạm mới siết; và thu chân về nhanh bằng tốc độ đá ra. Cơ bắp khoẻ hơn giúp đá nhanh một chút, nhưng cắt được một động tác thừa thì đòn nhanh lên ngay trong buổi tập đầu tiên.
Bài này tách tốc độ thành ba phần: tốc độ khởi đòn (người khác thấy đòn của bạn sớm hay muộn), tốc độ chân đi (cẳng chân di chuyển nhanh tới đâu), và tốc độ thu (bao lâu sau khi chạm bạn sẵn sàng lại). Mỗi phần có lỗi riêng, cách sửa riêng. Cuối bài là nhịp tập tốc độ an toàn, vì tập nhanh khi chưa khởi động và chưa đúng kỹ thuật là con đường nhanh nhất tới căng cơ đùi sau. Mọi bài ở đây giả định bạn đã đá đúng hình ở tốc độ chậm; nếu chưa, tốc độ chỉ làm lỗi cũ chạy nhanh hơn, và bạn nên quay về các bài kỹ thuật từng đòn trước.
Ba loại tốc độ trong một cú đá
Tốc độ khởi đòn. Đây là khoảng thời gian từ lúc cơ thể bắt đầu chuẩn bị tới lúc chân rời đất. Người khác có thấy trước hay không phụ thuộc vào khoảng này. Một cú đá rất nhanh ở pha chân đi vẫn bị chặn nếu bạn nhún vai báo trước nửa giây.
Tốc độ chân đi. Từ lúc chân rời đất tới lúc chạm. Phần này phụ thuộc vào đường đi ngắn hay dài, cơ có thả lỏng hay không, và hông có tham gia đúng lúc không. Đường vòng là kẻ thù số một.
Tốc độ thu. Từ lúc chạm tới lúc chân về tư thế sẵn sàng. Thu chậm thì bạn tập dễ bắt chân trong đối luyện, và bạn không thể ra đòn tiếp theo. Nhiều người có chân đi rất nhanh nhưng thu chậm gấp đôi, nên tổng thời gian đòn vẫn dài.
Cách tự đo đơn giản. Nhờ bạn tập cầm đích nhỏ và rút đích lại ngay khi thấy bạn bắt đầu cử động. Nếu họ luôn rút kịp, vấn đề nằm ở tốc độ khởi đòn. Nếu họ không rút kịp nhưng bạn chạm hời hợt rồi để chân treo, vấn đề là thu chân.
Động tác báo trước hay gặp và cách cắt
Phần lớn người tập không biết mình có những động tác này cho tới khi có người chỉ. Hãy nhờ bạn tập đứng đối diện, nhìn thân trên của bạn chứ không nhìn chân.
| Động tác báo trước | Vì sao có | Cách cắt |
|---|---|---|
| Nhún người xuống trước khi đá | Lấy đà bằng chân trụ | Đứng trong thế thủ gối đã chùng sẵn, không cần nhún thêm |
| Kéo hai tay ra sau hoặc vung tay | Lấy đà bằng thân trên | Đá với hai tay chạm má, chấp nhận chậm vài buổi |
| Lùi chân đá ra sau trước khi đá | Muốn quãng đà dài hơn | Bắt đầu thẳng từ vị trí chân đang đứng, đá đích gần |
| Nghiêng vai, ngả người sớm | Cân thăng bằng trước khi cần | Giữ vai đứng yên tới lúc gối đã lên |
| Nhìn xuống mục tiêu ở thấp | Kiểm tra mục tiêu | Nhìn ngực bạn tập, dùng tầm nhìn ngoại vi |
| Thở hắt ra trước khi đá | Gồng chuẩn bị | Thở ra cùng lúc chạm, không phải trước đó |
Mỗi buổi chỉ cắt một động tác. Khi đã cắt được, đá chậm nhiều lần không có động tác ấy để cơ thể nhớ, rồi mới tăng tốc lại.
Thả lỏng tới lúc chạm: vì sao gồng làm chậm
Mỗi chuyển động của chân có cơ kéo và cơ hãm. Khi bạn đá ra, nhóm cơ đùi trước kéo cẳng chân duỗi, còn nhóm cơ đùi sau phải nhường đường. Nếu bạn gồng cả chân ngay từ đầu, hai nhóm cơ kéo ngược nhau, giống như vừa đạp ga vừa đạp phanh. Đòn trông rất "căng" và người đá thấy mệt, nhưng chân đi chậm.
Cách đúng là để chân đi ra trong trạng thái thả lỏng có kiểm soát, như ném một vật nhẹ, rồi siết cơ đúng lúc chạm và ngay sau đó lại thả lỏng để thu. Thở ra ngắn đúng lúc chạm giúp cơ thể làm việc này tự nhiên. Ở đòn búng, cảm giác như vẩy nước khỏi đầu ngón chân; ở đòn đạp, cảm giác như đẩy nhanh một cánh cửa rồi buông tay.
Cảm giác sai dễ nhận nhất: sau mười lần đá, đùi đã nóng ran trong khi tim chưa đập nhanh. Đó là dấu hiệu bạn gồng suốt đòn. Thử đá năm lần chỉ bằng một nửa sức, chú ý thả lỏng, rồi nhờ bạn tập nhận xét đòn nào nhìn nhanh hơn. Đa số sẽ chọn đòn nhẹ.
Thả lỏng không có nghĩa là để cổ chân lỏng lẻo. Cổ chân và bàn chân giữ đúng hình suốt đòn, chỉ có các khối cơ lớn là không gồng sớm. Cổ chân lỏng là đường ngắn nhất tới kẹt ngón hay bong gân.
Rút ngắn đường đi: ba cách cắt quãng thừa
Đường đi của chân càng ngắn thì đòn càng nhanh, mà không cần thêm sức. Ba cách dưới đây áp được cho đá tống, vòng cầu và đá ngang.
- Gối lên thẳng tới vị trí cuối cùng. Không đưa gối ra ngoài rồi mới vòng vào. Với đá vòng cầu, gối đi chéo lên thẳng tới chỗ lật hông; với đá ngang, gối lên sát ngực.
- Gập gối vừa đủ. Gập cẳng chân quá sâu làm quãng duỗi dài thêm. Gập vừa đủ để có đà búng, không kéo gót chạm mông khi đá đòn nhanh.
- Đá từ chân gần mục tiêu hơn. Đòn chân trước luôn nhanh hơn chân sau vì quãng ngắn. Trong đối luyện có hẹn trước, dùng chân trước để mở và chân sau để kết.
- Thu theo đường ra. Chân về theo đúng đường đi ra, không vòng xuống đất. Đường thu ngắn nhất cũng là đường an toàn nhất trước tay bắt chân của bạn tập.
Khi rút ngắn đường đi, lực mỗi đòn có thể giảm đôi chút. Đó là cái giá đáng trả trong giai đoạn học tốc độ; lực sẽ quay lại khi hông tham gia đúng lúc ở đường ngắn.
Một lưu ý với bài quyền: ở nhiều môn, đòn chân trong quyền được làm rõ từng nhịp, gối lên cao và giữ đúng hình, nghĩa là cố ý không rút ngắn. Đừng mang thói quen cắt quãng của đối luyện vào bài quyền khi thầy yêu cầu đòn rõ hình, và ngược lại. Biết đang tập cho mục đích nào thì mới chọn được đường đi đúng.
Luyện thu chân: nửa sau bị bỏ quên của tốc độ
Thu chân nhanh làm cả cú đá ngắn lại, và giúp bạn đứng vững ngay sau đòn. Những bài tập sau dùng được ở lớp hay ở nhà:
- Đá, thu, giữ: đá tống chậm vừa, thu về tư thế gập gối và giữ một giây, rồi đá lại không đặt chân. Mỗi bên ba hiệp sáu lần.
- Đá với bạn tập vỗ nhẹ: sau khi bạn đá vào đích, bạn tập dùng tay kia vỗ nhẹ vào cẳng chân bạn nếu chân còn treo ở đó quá lâu. Mục tiêu là không bị vỗ trúng.
- Đá đôi: hai cú đá cùng chân liên tiếp, đòn hai chỉ ra được khi đòn một đã thu về đủ. Chậm lại nếu đòn hai bắt đầu từ chân còn duỗi.
- Đếm tiếng: đếm "ra" và "về" thành tiếng, tiếng "về" phải sát tiếng "ra" như cú đá vào lò xo.
- Đích treo nhẹ: đá vào đích mềm treo nhẹ ở tầm bụng, đòn tốt là đích lắc ít nhưng có tiếng đanh, chân về trước khi đích đung đưa trở lại.
Đá đôi và đá liên tiếp đòi hỏi chân trụ vững. Nếu bạn lắc khi đá đôi, quay lại luyện trụ trước rồi mới tăng nhịp.
Nhịp tập tốc độ an toàn trong một buổi
Tốc độ được luyện tốt nhất khi cơ đã ấm và đầu óc còn tỉnh, tức là đầu buổi sau khởi động, không phải cuối buổi khi đã mệt.
| Phần | Thời lượng | Nội dung | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|---|
| Khởi động | 10 đến 12 phút | Hông, gối, cổ chân, đá chậm biên độ tăng dần | Không đá nhanh khi cơ đùi sau còn lạnh |
| Cắt báo trước | 5 phút | Đá chậm trước mặt bạn tập, chỉ cắt một động tác | Hai tay ở mặt |
| Tốc độ chân đi | 5 phút | Đá đích nhỏ, bạn tập rút đích | Đích nhỏ dễ trượt, bắt đầu nhẹ |
| Thu chân | 5 phút | Đá, thu, giữ; đá đôi | Dừng nếu chân trụ lắc nhiều |
| Nghỉ và hồi | Giữa các hiệp 30 đến 60 giây | Đi lại, thở đều | Tốc độ mất đi khi mệt, đừng đá khi đã hụt hơi |
| Thả lỏng cuối buổi | 5 phút | Kéo giãn nhẹ đùi sau, hông, bắp chân | Không kéo giãn mạnh ngay sau đá nhanh |
Đau nhói ở mặt sau đùi khi đá nhanh là dấu hiệu căng cơ: dừng ngay, không đá tiếp "cho hết hiệp". Đi khám nếu đau kéo dài, bầm tím hay khó đi lại.
Áp vào trường hợp của bạn và câu hỏi cho thầy
Đá chậm ở mỗi người là một chuyện khác nhau. Ba ví dụ giả định để bạn đối chiếu:
- Võ sinh Khôi, đai xanh: đá nhanh nhưng bạn tập luôn chặn được. Câu hỏi: "Thầy xem em có động tác báo trước nào không, và em nên cắt cái nào trước?"
- Anh Minh, Vovinam ba năm: đá có lực nhưng thu chậm, hay bị bắt chân. Câu hỏi: "Em nên luyện thu chân thế nào mà không mất lực ở đòn ra?"
- Chị Lan, 45 tuổi: muốn đá nhanh hơn nhưng sợ căng cơ. Câu hỏi: "Em nên tập tốc độ ở phần nào của buổi, và bao nhiêu lần là vừa?"
- Câu hỏi chung: "Trong lớp mình, khi nào thì đòn chân nên đi nhanh, khi nào nên đi chậm và rõ, ví dụ trong bài quyền?"
- Việc nên làm: cuối mỗi buổi ghi lại động tác báo trước nào đã cắt được, và cảm giác thả lỏng có giữ được không.
Tốc độ là thứ đến muộn trong hành trình đòn chân. Nó đến nhanh hơn khi bạn chịu đá chậm và sạch trong thời gian đủ dài.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đá nhanh mà bạn tập vẫn chặn được?
Thường do động tác báo trước như nhún người, kéo tay, nghiêng vai hay lùi chân. Bạn tập thấy những dấu hiệu đó trước khi chân rời đất. Nhờ họ nhìn thân trên của bạn và chỉ ra động tác thừa, rồi cắt từng cái một.
Gồng chân có làm đòn mạnh hơn không?
Gồng suốt đòn làm chân chậm vì cơ kéo và cơ hãm cùng làm việc. Đòn mạnh nhờ chân đi nhanh và siết đúng lúc chạm. Thả lỏng khi đi, siết khi chạm, thả lỏng lại khi thu.
Tập tốc độ vào cuối buổi có được không?
Không nên. Khi đã mệt, kỹ thuật xuống, cơ đùi sau dễ căng và bạn luyện thói quen đá xấu. Tập tốc độ ngay sau khởi động, khi cơ đã ấm mà đầu óc còn tỉnh.
Có nên đeo tạ chân để đá nhanh hơn không?
Không nên với đòn đá có duỗi gối. Tạ chân làm khớp gối bị giật mạnh ở cuối đòn và thay đổi cảm giác thời điểm. Sức nâng chân nên luyện bằng bài nâng chân chậm có kiểm soát theo hướng dẫn của thầy.
Đá nhanh thì có mất lực không?
Trong giai đoạn đầu có thể giảm một chút vì đường đi ngắn lại. Khi hông tham gia đúng lúc và cơ thả lỏng tốt, lực quay lại và thường còn tăng, vì tốc độ chân là một phần lớn của lực đòn.
Bao lâu thì đá nhanh lên thấy rõ?
Cắt được một động tác báo trước thì thấy ngay trong buổi. Thu chân nhanh và thả lỏng tốt thường cần vài tuần tập đều. Tiến bộ tốc độ rõ nhất khi kỹ thuật đã sạch.