ThuongThua.comThượng Thừa
Luyện bài quyền

Thở khi đánh quyền: thở ra theo đòn, không nín hơi và hết hụt hơi nửa sau bài

Nín hơi là lý do số một khiến võ sinh hụt hơi giữa bài quyền. Khi nào hít, khi nào thở ra, tiếng hét đúng cách và bài luyện thở cho bài dài.

A Vietnamese woman in her forties exhaling sharply while finishing a strike in a riverside path practice at early morning, profile view from a distance, pale blue light

Quy tắc cơ bản khi đánh quyền: thở ra khi ra đòn hoặc khi căng lực, hít vào khi thu tay, chuyển thế hay ở khoảnh khắc thả lỏng, và không bao giờ nín hơi qua nhiều động tác. Phần lớn người hụt hơi ở nửa sau bài không phải vì thiếu thể lực, mà vì đã nín thở ở mỗi đòn trong nửa đầu.

Thở trong võ không có gì huyền bí. Đó là cách để cơ có đủ oxy, để bụng siết đúng lúc khi ra lực, và để bạn giữ đầu óc tỉnh trong cả bài. Phần dưới chỉ cách khớp hơi thở với đòn, dùng tiếng hét đúng chỗ, sửa các lỗi hay gặp và tập cho bài dài.

Nín hơi: lỗi phổ biến nhất mà ít ai thấy

Khi tập trung và gắng sức, cơ thể tự động đóng thanh môn và giữ hơi, giống lúc bạn nhấc một vật nặng. Trong bài quyền, phản xạ đó lặp lại ở mỗi đòn: chuẩn bị, giữ hơi, ra đòn, vẫn giữ, sang đòn sau. Năm sáu động tác trôi qua mà chưa có hơi thở trọn nào. Đến khi buộc phải thở, bạn thở hắt ra rồi hít gấp, và từ đó nhịp thở chạy sau nhịp bài.

Người nín hơi thường có vài dấu hiệu dễ thấy: mặt đỏ nhanh, gân cổ nổi, vai nhô, và đôi khi có tiếng "hự" bị nén khi kết thúc đòn. Họ hay nói "em đánh tới giữa bài là thấy nặng người" trong khi chạy bộ cùng quãng thời gian vẫn thoải mái.

Nín hơi lâu còn làm tăng áp lực trong lồng ngực và ổ bụng, có thể gây chóng mặt, hoa mắt, nhất là ở người lớn tuổi hoặc có huyết áp cao. Đây là lý do thở đúng là chuyện an toàn trước khi là chuyện đẹp.

Cách tự kiểm đơn giản nhất: đánh một đoạn sáu tới tám động tác ở tốc độ vừa, rồi dừng và để ý hơi thở đầu tiên sau đó. Nếu đó là một hơi hắt mạnh kèm hít gấp, bạn đã nín ở đâu đó trong đoạn. Nếu hơi thở vẫn bình thường, chỉ hơi nhanh, bạn đang thở theo bài.

Khớp hơi thở với đòn: khi nào hít, khi nào thở ra

Thở ra khi đòn đi và chạm đích. Hơi ra bắt đầu khi đòn bắt đầu đi, kết thúc dứt khoát đúng lúc đòn chạm điểm cuối. Bụng siết lại ở cuối hơi thở ra, đó là lúc thân thành một khối.

Hít vào khi thu tay hoặc chuyển thế. Khoảnh khắc giữa hai đòn, lúc tay về hay chân bước, là lúc hít vào bằng mũi, ngắn và nhẹ. Không cần hít đầy phổi; một hơi nửa vời nhưng đều đặn tốt hơn hơi sâu mà lâu lâu mới có.

Một cụm đánh liền dùng một hơi thở ra. Hai ba đòn đi liền nhau thì thở ra kéo dài suốt cụm, có thể chia thành những nhịp ngắn bằng cách siết bụng ở mỗi đòn. Đừng hít vào giữa cụm, cụm sẽ bị cắt đôi.

Thế dừng là chỗ lấy lại hơi. Ở thế dừng cuối đoạn, thở ra hết rồi hít một hơi sâu hơn bình thường, lặng lẽ, không để vai nhô lên. Đó là hơi thở trả nợ cho đoạn vừa qua.

Thở bằng mũi khi có thể, bằng miệng khi cần. Hít bằng mũi giúp hơi đều và không khô cổ. Thở ra mạnh ở đòn dứt điểm thường qua miệng. Tuỳ môn có cách dạy khác nhau; khi thầy chỉ cụ thể thì theo thầy.

Tiếng hét trong bài: từ bụng, không từ cổ

Nhiều môn có những điểm hét trong bài, karate gọi là kiai, các môn khác có tên riêng hoặc chỉ gọi là tiếng hét. Tiếng hét không phải để doạ ai. Nó là một lần thở ra dứt khoát, đẩy bụng siết tối đa đúng lúc đòn dứt điểm, và giúp người đánh không nín hơi ở chỗ gắng sức nhất. Số lần và vị trí hét do bài quy định; đừng tự thêm.

Hét đúng là hét từ bụng: bụng thót vào, âm thanh ngắn, trầm, dứt. Bạn có thể đặt tay lên bụng để cảm nhận bụng cứng lại khi hét. Hét sai là hét từ cổ: âm the thé, kéo dài, cổ căng gân, và sau vài buổi thì khàn tiếng.

Lỗi phổ biến là hét lệch với đòn, tiếng hét đến sau khi tay đã dừng, hoặc hét quá sớm khi đòn còn đang đi. Tập riêng một đòn có tiếng hét chậm năm lần, sao cho đòn chạm và tiếng hét dứt cùng một khoảnh khắc. Người ngại hét to có thể tập hét nhỏ trước; điều quan trọng là bụng siết và hơi ra đúng lúc, âm lượng tăng dần theo sự tự tin.

Hụt hơi ở nửa sau bài: nguyên nhân và cách sửa

Khi hụt hơi, đừng vội kết luận mình yếu. Đi qua bảng này trước.

Dấu hiệuNguyên nhân thường gặpCách sửa
Thở dốc từ đoạn thứ baNín hơi ở từng đòn trong nửa đầuĐánh chậm nửa đầu, thở ra thành tiếng nhẹ ở mỗi đòn để tự nghe
Hơi thở ngắn, nông, vai nhô theo nhịp thởThở bằng ngực trên, gồng vaiTập thở bụng khi đứng tấn tĩnh, tay đặt trên bụng
Đánh nhanh thì ổn, đánh chậm thì mệtNín hơi suốt các đoạn chậm có chủ ýThở ra chậm đều suốt động tác chậm, không giữ hơi
Mệt nhanh dù thể lực tốt ở môn khácGồng cả bài kéo theo thở gấpSửa chu trình lỏng, căng, lỏng; thả vai và hàm
Chóng mặt, hoa mắt sau đoạn gắng sứcNín hơi lâu và rặn khi gồngDừng ngay, ngồi nghỉ; khi tập lại thì không gồng tối đa, báo thầy
Hụt hơi chỉ khi thi hoặc kiểm traRun làm nhịp thở nhanh từ trước khi vào bàiBa hơi thở ra dài trước thế chào; tập mô phỏng có người xem

Nếu đã thở đúng mà vẫn hụt hơi rõ rệt, kèm tức ngực, tim đập không đều hay khó thở kéo dài sau khi nghỉ, đó không còn là chuyện kỹ thuật. Hãy đi khám trước khi tập tiếp. Thầy giỏi không bao giờ bắt võ sinh "cố thêm" khi có những dấu hiệu đó, và bạn cũng không nên tự ép mình.

Bài chậm và bài nhanh thở khác nhau thế nào

Trong thái cực quyền và những bài dưỡng sinh chậm, hơi thở thường dài và đều, phối hợp với động tác mở và đóng: mở tay, nâng lên thường đi với hít vào; khép tay, hạ xuống thường đi với thở ra. Tuy vậy, người mới không nên cố ép từng động tác vào đúng một hơi thở, vì như thế dễ thành giữ hơi chờ động tác. Giai đoạn đầu chỉ cần thở tự nhiên, đều, không nín. Khi động tác đã quen, hơi thở tự khớp dần.

Ở những bài nhanh và dứt khoát của karate, taekwondo, quyền cổ truyền hay Vovinam, hơi thở ngắn hơn, có điểm thở ra mạnh ở đòn dứt điểm và tiếng hét. Nhịp thở ở đây đi theo nhịp đòn: cụm liền một hơi, chỗ ngắt có hít ngắn, chỗ dừng có hơi sâu.

Chỗ dễ lẫn là những đoạn chậm có chủ ý trong bài nhanh. Ở đó, hãy thở ra chậm và đều suốt động tác, như thổi một ngọn nến cho nó nghiêng mà không tắt. Không nín hơi chờ tới cuối động tác mới xả. Nếu hơi hết trước khi động tác xong, động tác đó đang quá dài so với sức bạn lúc này; rút ngắn một chút, đừng nín.

Bài luyện thở trong ba tuần

Mỗi buổi dành mười phút. Chỉ tập khi bạn khoẻ; đang cảm, sốt hoặc mới ăn no thì bỏ qua.

  1. Tuần 1, đứng tấn cao thoải mái, tay đặt trên bụng. Hít bằng mũi bốn nhịp đếm, thở ra bằng miệng sáu nhịp, cảm nhận bụng phình ra khi hít và thót vào khi thở. Mười lần, vai không nhô.
  2. Tuần 1, đấm thẳng chậm tại chỗ: hít khi tay thu về hông, thở ra suốt lúc tay đi, siết bụng ở điểm cuối. Hai mươi lần mỗi tay, xen nghỉ.
  3. Tuần 2, đánh từng đoạn của bài ở tốc độ chậm, thở ra thành tiếng nhẹ ở mỗi đòn để chính bạn nghe được. Chỗ nào không có tiếng là chỗ đang nín.
  4. Tuần 2, tập riêng mọi chỗ có tiếng hét trong bài, khớp tiếng hét với điểm chạm.
  5. Tuần 3, đánh cả bài ở nhịp chuẩn, thở bình thường không ra tiếng, rồi ngay sau đó đếm số hơi thở trong một phút. Ghi lại để so qua các tuần; con số giảm dần là dấu hiệu hơi thở đã khớp hơn với bài.

Không tập các bài nín thở kéo dài để "luyện hơi". Kiểu tập đó có rủi ro ngất và không giúp gì cho việc đánh quyền. Cũng không cần tin vào những lời hứa về "luyện khí" chữa bệnh: thở đúng chỉ giúp bạn đánh bài đều sức hơn và tỉnh táo hơn, thế là đủ giá trị.

Áp vào trường hợp của bạn và câu hỏi nên mang tới lớp

Một vài tình huống giả định để bạn so với mình:

  • Chị Lan, bốn mươi lăm tuổi: hay chóng mặt nhẹ sau đoạn có ba đòn gồng chậm. Thầy cho chị làm đoạn đó ở mức căng vừa, thở ra thành tiếng suốt động tác. Chị cũng đi khám kiểm tra huyết áp trước khi tập tiếp đoạn đó đầy đủ.
  • Võ sinh Khôi đai xanh: hét to nhưng giọng khàn sau mỗi buổi. Thầy chỉ ra Khôi hét từ cổ; tập đặt tay lên bụng khi hét trong một tuần, giọng hết khàn.
  • Anh Minh tập Vovinam ba năm: đánh nhanh rất tốt nhưng các đoạn mềm thì hụt hơi. Anh nhận ra mình giữ hơi ở mọi đoạn mềm vì nghĩ phải "nén" cho đẹp.
  • Câu hỏi nên mang tới lớp: "Bài này có mấy chỗ hét, ở đòn nào?"
  • Câu hỏi: "Ở đoạn gồng chậm, em thở ra thành tiếng được không, hay phải im?"
  • Câu hỏi: "Thầy nhìn giúp em có nín thở ở đoạn nào không?"

Người có bệnh tim mạch, huyết áp, hen suyễn hay vừa khỏi bệnh đường hô hấp nên hỏi bác sĩ trước khi tập những đoạn gắng sức và gồng chậm trong bài.

Câu hỏi thường gặp

Khi đánh quyền nên thở bằng mũi hay bằng miệng?

Thường hít vào bằng mũi khi thu tay hay chuyển thế, và thở ra bằng miệng ở những đòn dứt điểm. Bài chậm có thể thở hoàn toàn bằng mũi. Thầy của bạn có thể dạy khác tuỳ môn; khi đó theo thầy.

Vì sao đánh quyền chưa hết bài đã thở dốc?

Lý do phổ biến nhất là nín hơi ở từng đòn trong nửa đầu bài, kèm gồng vai. Thử đánh chậm và thở ra thành tiếng nhẹ ở mỗi đòn để biết mình đang nín ở đâu. Nếu thở đúng mà vẫn mệt bất thường, nên đi khám.

Tiếng hét trong bài quyền có bắt buộc không?

Tuỳ môn và tuỳ bài. Nhiều bài karate, taekwondo và quyền cổ truyền có điểm hét cố định. Hét để bụng siết và hơi thở ra dứt khoát đúng lúc dứt điểm. Đừng tự thêm điểm hét ngoài bài.

Hét khi đánh quyền bị khàn tiếng thì làm sao?

Bạn đang hét từ cổ. Đặt tay lên bụng, hét ngắn và trầm, cảm nhận bụng thót vào khi hét. Giảm âm lượng trong vài buổi đầu. Nếu khàn kéo dài trên hai tuần, nên đi khám tai mũi họng.

Có nên tập nín thở lâu để tăng sức bền khi đánh quyền không?

Không nên. Nín thở lâu có rủi ro chóng mặt, ngất, và không giúp đánh quyền tốt hơn. Sức bền đến từ thở đều khi đánh, thả lỏng đúng chỗ và tập thể lực bổ trợ một cách vừa sức.

Thái cực quyền có phải ép mỗi động tác vào một hơi thở không?

Người mới không nên ép. Hãy thở tự nhiên và đều, không nín. Khi động tác đã thuần, hơi thở thường tự khớp với việc mở và đóng của bài. Ép quá sớm dễ thành giữ hơi chờ động tác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138