Muốn thuộc một bài quyền dài, đừng học từ đầu tới cuối rồi lặp lại cả bài. Hãy chia bài thành những đoạn ngắn theo hướng mặt và theo các thế dừng, tập riêng chỗ nối giữa hai đoạn, rồi ôn theo nhiều thứ tự khác nhau: từ giữa bài, từ cuối bài ngược lên. Người tập hay quên không phải vì trí nhớ kém, mà vì chỉ nhớ được bài khi có đà chạy từ động tác đầu tiên.
Phần dưới đi theo đúng trình tự một võ sinh nên làm với bài mới: hiểu vì sao mình rơi bài, chia đoạn, luyện chỗ nối, ôn ngược, nói bài bằng lời, rồi xếp lịch bốn tuần. Cuối bài có bảng lỗi hay gặp và câu hỏi nên mang tới lớp.
Vì sao bài dài hay rơi đúng ở chỗ nối hai đoạn
Khi bạn lặp cả bài từ đầu, đoạn đầu được tập nhiều gấp mấy lần đoạn cuối. Sau hai tuần, mười động tác đầu chạy trơn tru, còn nửa sau vẫn lơ mơ. Đến lúc lên sàn, bạn đánh rất tự tin cho tới khoảng giữa bài thì đứng khựng, mắt đảo quanh, tay khựng giữa không trung. Đó là dấu hiệu của cách học dồn: trí nhớ vận động đã thành một chuỗi dài, mỗi động tác chỉ được gọi ra nhờ động tác đứng ngay trước nó.
Chỗ nối hai đoạn là chỗ yếu nhất vì ở đó thường có một lần đổi hướng hoặc một thế dừng. Lúc dừng, đà của chuỗi bị cắt; lúc xoay, đầu bạn bận lo thăng bằng nên không còn chỗ để nhớ động tác tiếp theo. Võ sinh Khôi đai xanh tả lại rất đúng: "Em đánh tới chỗ quay lưng là trắng đầu, phải quay về đầu bài đánh lại mới nhớ ra."
Còn một nguyên nhân ít ai để ý: học bằng mắt. Ở lớp đông, người mới thường đứng sau và đánh theo người phía trước. Trong đầu không có bài, chỉ có lưng của bạn tập. Đến khi phải đánh một mình, hoặc đứng hàng đầu, bài biến mất. Đây không phải quên mà là chưa từng thuộc.
Cách sửa vì thế không phải là tập nhiều hơn, mà là tập khác đi: mỗi đoạn phải tự đứng được, và mỗi chỗ nối phải được tập như một động tác riêng.
Chia đoạn theo hướng mặt và theo thế dừng
Lấy bài bạn đang học, đứng ở điểm xuất phát và làm theo thứ tự này. Làm một lần cùng thầy hoặc đàn anh là đủ, vì sau đó bạn tự dùng được mãi.
- Đánh chậm cả bài một lần, mỗi khi hướng mặt đổi thì dừng lại và đếm: đây là hướng thứ mấy. Nhiều bài đi qua bốn tới tám hướng.
- Gạch ranh giới đoạn ở mỗi lần đổi hướng lớn, tức xoay từ chín mươi độ trở lên. Đoạn nào dài quá chín động tác thì cắt tiếp ở thế dừng gần giữa.
- Đặt cho mỗi đoạn một cái tên ngắn gắn với hình ảnh: "đoạn đỡ ba tầng", "đoạn tiến bốn bước", "đoạn quay lưng đá". Tên phải do chính bạn đặt thì mới nhớ.
- Ghi thế mở và thế đóng của mỗi đoạn: đứng tấn gì, tay ở đâu, mặt nhìn hướng nào. Đây là hai điểm neo, đoạn nào cũng phải bắt đầu và kết thúc đúng ở đó.
- Kiểm lại với thầy xem cách chia của bạn có cắt ngang một cụm đòn vốn liền nhau không. Có những cụm phải đánh liền một hơi; cắt sai chỗ là học nhịp sai từ đầu.
Một bài khoảng ba mươi tới bốn mươi động tác thường ra năm tới bảy đoạn. Ít hơn thì đoạn quá dài, nhiều hơn thì bạn lại phải nhớ thêm thứ tự các đoạn. Giữ nguyên cách chia này suốt quá trình học, đừng đổi giữa chừng.
Tập riêng chỗ nối như một động tác thứ hai
Lấy hai động tác cuối đoạn trước và hai động tác đầu đoạn sau. Bốn động tác đó là một bài tập riêng. Đánh đi đánh lại năm lần, chậm, rồi mới đánh vừa. Bạn đang dạy cơ thể rằng sau thế đóng này luôn là thế mở kia, kể cả khi không có đà từ đầu bài.
Tập chỗ nối khi đã hơi mệt. Ngày thi hay ngày kiểm tra, chỗ nối rơi vào lúc bạn đã thở dốc. Sau khi chạy hai lượt cả bài, quay lại tập riêng các chỗ nối thêm ba lượt. Cảm giác đúng là lúc mệt, chân vẫn tự tìm ra hướng mới mà đầu không phải lục.
Nói ra hướng tiếp theo trước khi xoay. Trong lúc giữ thế đóng, nói khẽ "trái" hoặc "sau lưng" rồi mới xoay. Vài tuần sau bỏ lời nói đi. Cái nhãn bằng lời là cây cầu tạm, không phải thứ giữ lại mãi.
Đừng sửa chi tiết ở chỗ nối khi chưa thuộc. Giai đoạn này chỉ cần đúng thứ tự và đúng hướng. Độ cao tấn, độ căng của tay để sau. Ôm cả hai việc cùng lúc là cách nhanh nhất để không thuộc được việc nào.
Ôn ngược, ôn từ giữa và nói bài bằng lời
Khi đã đánh được từng đoạn, đổi thứ tự ôn để bài không còn phụ thuộc vào đà từ động tác đầu. Mỗi buổi chọn hai trong các cách sau:
- Ôn ngược theo đoạn: đánh đoạn cuối, rồi đoạn áp cuối nối vào đoạn cuối, cứ thế lùi dần về đầu. Đoạn cuối nhờ vậy được tập nhiều nhất thay vì ít nhất.
- Bắt đầu từ giữa: nhờ bạn tập hô một tên đoạn bất kỳ, bạn đứng vào thế mở của đoạn đó và đánh tiếp tới hết bài.
- Nói bài bằng lời: ngồi yên, nhắm mắt, kể lại từng động tác kèm hướng mặt. Chỗ nào bạn ngập ngừng khi kể thì đó là chỗ sẽ rơi trên sàn.
- Đánh bằng tay, chân đứng yên: tập trên một khoảng nhỏ, chỉ làm phần tay và xoay đầu theo hướng. Dùng được lúc nghỉ giữa giờ làm, không cần khoảng sàn.
- Đánh thật chậm cả bài: chậm gấp ba lần bình thường. Đà không còn che được chỗ hổng, nên chỗ quên lộ ra rất rõ.
Cách nói bài bằng lời trông nhàn nhưng là bài kiểm khó nhất. Ai kể trơn từ đầu tới cuối mà không ngập ngừng thì gần như đã thuộc chắc.
Ôn từ giữa nên làm với bạn tập cùng lớp, vì người hô tên đoạn phải biết bài. Hai người đổi vai sau mỗi lượt: một người hô, một người đánh. Trò này vui, nhanh, và lộ ra ngay ai đang thuộc nhờ đà.
Áp vào trường hợp của bạn
Bạn mới tập dưới một năm, đây là bài đầu tiên. Chia đoạn ngắn hơn bình thường, năm tới sáu động tác mỗi đoạn, và chỉ học thêm một đoạn khi đoạn trước đã đánh được mà không nhìn ai. Đừng ngại hỏi lại thầy cùng một chỗ ba lần; người mới quên ở chỗ xoay là chuyện của mọi lớp.
Bạn đã thuộc vài bài, giờ học bài dài hơn. Rủi ro lớn nhất là lẫn với bài cũ. Trước khi học, đánh chậm bài cũ một lượt và ghi chỗ nào bài mới có vẻ giống. Những chỗ đó cần tên riêng thật rõ.
Bạn bận, chỉ lên lớp được một buổi mỗi tuần. Phần thuộc thứ tự có thể làm gần hết ở nhà bằng cách nói bài bằng lời và đánh phần tay. Buổi lên lớp dành cho chỗ xoay và chỗ nối, những thứ cần khoảng sàn và người sửa.
Bạn sắp phải đánh bài trước người khác. Từ hai tuần trước, mỗi buổi đánh một lượt đầu tiên mà không khởi động bài, như lúc bị gọi tên bất ngờ. Lượt đó cho biết thật sự bài nằm chắc tới đâu.
Lịch bốn tuần cho một bài khoảng ba mươi tới bốn mươi động tác
Lịch dưới đây dành cho người lên lớp hai tới ba buổi một tuần và tự ôn thêm mười lăm phút ở nhà vào ngày không lên lớp. Bài ngắn hơn thì rút còn ba tuần.
| Tuần | Việc chính | Dấu hiệu sang tuần sau |
|---|---|---|
| 1 | Chia đoạn cùng thầy, học hai đoạn đầu, nói bài bằng lời phần đã học mỗi tối. | Đánh liền hai đoạn đầu không cần ai nhắc. |
| 2 | Học các đoạn còn lại, mỗi buổi tập riêng mọi chỗ nối đã có. | Kể được cả bài bằng lời, dù còn chậm. |
| 3 | Ôn ngược theo đoạn và ôn từ giữa, xen một lượt đánh thật chậm. | Bạn tập hô tên đoạn nào cũng vào được ngay. |
| 4 | Đánh cả bài ở nhịp vừa, hai lượt liền rồi tập chỗ nối lúc mệt; bắt đầu nhờ thầy sửa chi tiết. | Hai lượt liền không rơi bài, chỗ xoay không phải dừng nghĩ. |
Ngày nào đau gối hay đau lưng thì chuyển sang nói bài bằng lời và đánh phần tay. Thuộc bài không cần phải đứng tấn thấp mỗi ngày.
Lỗi hay gặp khi học thuộc và cách sửa
Phần lớn các lỗi dưới đây đến từ việc muốn đẹp trước khi thuộc. Ghép đúng lỗi với nguyên nhân, cách sửa sẽ tự hiện ra.
| Lỗi | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Chỉ đánh được khi bắt đầu từ đầu bài | Luôn ôn cả bài theo một thứ tự | Ôn từ giữa và ôn ngược ít nhất hai buổi mỗi tuần |
| Nhầm hai đoạn giống nhau ở hai hướng | Hai đoạn đối xứng trái phải, không đặt tên phân biệt | Đặt tên kèm hướng: "đỡ ba tầng bên trái", "đỡ ba tầng bên phải" |
| Thuộc ở lớp, về nhà quên | Nhớ nhờ nhìn bạn đứng trước | Đứng hàng đầu hoặc tự đánh một mình cuối buổi |
| Thêm động tác lạ vào bài | Lẫn với bài cũ có đoạn gần giống | Viết ra chỗ hai bài rẽ nhau, tập riêng hai chỗ rẽ cạnh nhau |
| Thuộc rồi lại quên sau kỳ nghỉ | Không ôn duy trì | Mỗi tuần nói bài bằng lời một lần, chỉ mất ba phút |
Chị Lan, bốn mươi lăm tuổi, học bài đầu tiên ở lớp võ cổ truyền, rơi bài liên tục vì học theo kiểu nhìn và chép. Chuyển sang chia sáu đoạn có tên, mỗi tối nói bài bằng lời trước khi ngủ, chị thuộc trọn sau gần bốn tuần. Câu nên hỏi thầy: "Bài này có cụm nào bắt buộc đánh liền không, em chia đoạn thế này có cắt ngang không?"
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì thuộc được một bài quyền dài?
Với bài khoảng ba mươi tới bốn mươi động tác, người lên lớp đều đặn hai tới ba buổi mỗi tuần thường thuộc thứ tự sau ba tới năm tuần. Thuộc thứ tự mới là bước đầu, đánh cho đúng nhịp và lực còn mất thêm nhiều tháng.
Có nên ghi chép bài quyền ra giấy không?
Có, nếu ghi theo đoạn và kèm hướng mặt, mỗi đoạn vài dòng. Ghi chép giúp nói bài bằng lời dễ hơn. Đừng chép cả trang mô tả chi tiết vì sẽ không ai đọc lại, và chi tiết nên để thầy sửa trực tiếp.
Học hai bài quyền cùng lúc có bị lẫn không?
Dễ lẫn nếu hai bài có đoạn mở giống nhau. Nên thuộc chắc bài trước rồi mới sang bài sau, và ghi rõ chỗ hai bài rẽ nhau. Nếu lớp bắt học song song, tập chỗ rẽ cạnh nhau để cơ thể phân biệt.
Tại sao đánh chậm lại hay quên hơn đánh nhanh?
Khi đánh nhanh, đà của chuỗi động tác kéo bạn qua những chỗ chưa thuộc. Đánh chậm thì đà mất đi, chỗ hổng lộ ra. Vì vậy đánh chậm là phép thử tốt: thuộc được ở nhịp chậm mới là thuộc thật.
Người lớn tuổi học thuộc bài có khó hơn người trẻ không?
Thường chậm hơn một chút ở giai đoạn đầu, nhưng người lớn tuổi lại giỏi chia đoạn, đặt tên và nói bài bằng lời. Tập đều mỗi ngày một ít hiệu quả hơn dồn một buổi dài. Ai có vấn đề về khớp nên hỏi bác sĩ về độ sâu tấn.