ThuongThua.comThượng Thừa
Tập võ theo độ tuổi và thể trạng

Tập võ khi bị huyết áp cao: thở theo đòn, bỏ nín hơi và những động tác cần đổi

Người huyết áp cao tập võ cần hỏi bác sĩ trước, thở ra theo từng đòn, tránh gồng nín hơi, cúi đầu thấp đột ngột và đòn tối đa; có bảng động tác cần đổi.

A Vietnamese man in his late forties exhales while slowly pushing both palms forward in a breathing drill on a shaded courtyard of brick tiles, rear three-quarter view, soft green light

Nhiều người huyết áp cao vẫn tập võ phong trào được, với hai điều kiện: bác sĩ đã đồng ý và huyết áp đang được kiểm soát, và bạn đổi cách tập ở những chỗ võ làm huyết áp vọt lên. Đó là nín hơi khi ra đòn hết lực, gồng tĩnh lâu, cúi đầu thấp hơn tim rồi đứng lên nhanh, và các hiệp tối đa không nghỉ. Thở ra theo từng đòn là thay đổi đơn giản nhất và có ích nhất.

Bài này không thay lời bác sĩ. Hãy hỏi bác sĩ của bạn những câu cụ thể: mức huyết áp nào thì không tập hôm đó, bạn đang dùng thuốc gì và thuốc đó ảnh hưởng gì khi gắng sức. Phần dưới giúp bạn áp những lời dặn đó vào động tác võ cụ thể.

Chỗ nào trong buổi tập võ làm huyết áp vọt lên

Gắng sức nhịp nhàng như đi bộ nhanh, đánh bài quyền ở nhịp vừa làm huyết áp tăng từ từ và ổn định. Cái khiến huyết áp vọt lên đột ngột là kiểu gắng sức khác: gồng mạnh và nín thở cùng lúc. Khi nín hơi rồi rặn để dồn lực, áp lực trong lồng ngực và bụng tăng mạnh, huyết áp nhảy lên trong vài giây, rồi tụt xuống khi thở ra. Với người huyết áp cao, những cú nhảy như vậy là điều nên tránh.

Trên sàn võ, kiểu gắng sức ấy xuất hiện ở nhiều chỗ: giữ trung bình tấn thật lâu mà mặt đỏ gay; gồng cứng bụng cho bạn tập đấm thử; ra một đòn đấm hay đá hết sức mà mím môi; chống đẩy tới kiệt; hiệp đánh bao liên tục ba phút ở tốc độ tối đa.

Nhóm thứ hai là tư thế đầu. Cúi chào sâu, cúi gập lấy đồ, lộn trước, nằm ngửa rồi bật dậy, tất cả đều đổi vị trí đầu so với tim rất nhanh. Người đang dùng thuốc hạ áp dễ chóng mặt khi đứng lên nhanh, và chóng mặt trong lúc đang đứng tấn hay đá là chuyện dễ ngã.

Nhóm thứ ba là môi trường: phòng tập nóng, thiếu nước, tập lúc vừa ăn no hay vừa uống cà phê đặc. Mỗi thứ đẩy thêm một chút, cộng lại thành nhiều.

Điều đáng mừng là phần lớn kỹ thuật võ không cần mấy thứ trên. Đấm, đá, đỡ gạt, bộ pháp, bài quyền đều tập được ở mức vừa với hơi thở đều. Những chỗ cần đổi chỉ là thói quen tập, không phải bản thân môn võ, và đổi được mà không làm bạn kém đi so với lớp.

Trước buổi tập: danh sách tự kiểm

Mất hai phút trước khi thay đồ. Thói quen này giúp bạn không tập vào ngày không nên tập.

  • Đã uống thuốc đúng giờ theo đơn chưa. Không tự bỏ liều vì "hôm nay tập thể dục rồi".
  • Nếu có máy đo ở nhà, đo trước khi đi tập và ghi lại. Hỏi bác sĩ con số nào thì hôm đó nên nghỉ hoặc chỉ tập nhẹ.
  • Đầu có đau, nặng, nhìn có mờ không. Có thì không tập hôm đó.
  • Ngủ đêm qua thế nào. Thiếu ngủ nặng thì chỉ tập phần kỹ thuật chậm.
  • Không tập ngay sau bữa ăn no; cách khoảng một đến hai tiếng.
  • Mang nước, mang khăn. Mặc đồ thoáng.
  • Thầy đã biết bạn bị huyết áp cao chưa, đã biết bạn dùng thuốc gì chưa.

Câu nên hỏi bác sĩ trong lần khám tới: "Thuốc đang dùng có làm nhịp tim không lên được khi gắng sức không?". Với người dùng một số loại thuốc, nhịp tim không còn là thước đo mức gắng sức đáng tin, nên bạn cần cách khác để tự kiểm, nói ở phần dưới.

Thở theo đòn: kỹ năng đầu tiên cần sửa

Phần lớn người mới nín thở mà không biết. Sửa thói quen này có ích cho mọi võ sinh, với người huyết áp cao thì là bắt buộc.

  1. Đứng thế thủ, thở vào bằng mũi nhẹ nhàng khi tay ở vị trí thủ.
  2. Ra đòn đấm thẳng, cùng lúc thở ra một hơi ngắn qua miệng, như tiếng "xì" hoặc "hự" nhỏ. Hơi thở ra kết thúc đúng lúc đòn chạm đích.
  3. Tay về, hít vào nhẹ.
  4. Đòn liên tiếp hai, ba cú: mỗi cú một hơi thở ra ngắn, không gom thành một lần nín.
  5. Tiếng hét lấy khí thế khi ra đòn, tuỳ môn gọi là kiai hay hét xuất đòn, chính là một hơi thở ra mạnh. Hét đúng là thở ra, không phải gồng cổ rặn.
  6. Khi giữ tấn: đếm nhịp thở, mỗi lần thở ra dài hơn thở vào. Không được giữ tấn bằng cách nín hơi rồi đếm.

Thở ra theo đòn không làm đòn yếu đi. Ngược lại, thân siết lại đúng lúc thở ra giúp lực truyền từ hông lên tay gọn hơn, và tay về nhanh hơn vì vai không bị gồng cứng.

Kiểm tra đơn giản: nhờ bạn tập đứng cạnh nghe. Nếu sau một chuỗi đòn bạn thở hắt ra một hơi dài, nghĩa là bạn đã nín suốt chuỗi đó. Bài luyện: mỗi buổi dành năm phút đấm chậm vào không khí chỉ để thở đúng, tăng dần tốc độ khi đã quen.

Động tác cần đổi và bản thay thế

Bảng dưới là gợi ý để bàn với thầy và bác sĩ. Mục tiêu kỹ thuật của mỗi bài vẫn được giữ, chỉ bỏ phần làm huyết áp nhảy vọt.

Động tác trong lớpVì sao cần đổiBản thay thế
Giữ trung bình tấn ba đến năm phútGồng tĩnh lâu, dễ nín hơiGiữ ba mươi giây, nghỉ ba mươi giây, lặp lại, thở đều
Gồng bụng cho bạn tập đấm thửGồng tối đa kèm nín thởBỏ hẳn; tập sức thân bằng giữ tư thế ngắn có thở
Đấm đá tối đa liên tục một hiệp dàiGắng sức tối đa kéo dàiHiệp ngắn ba mươi giây ở bảy phần lực, nghỉ bằng thời gian tập
Cúi chào gập sâu, cúi lấy đồ nhanhĐổi tư thế đầu đột ngộtCúi chào ngang ngực, ngồi xuống bằng chân để lấy đồ
Lộn trước, lăn liên tụcĐầu thấp hơn tim, đổi tư thế nhanhHỏi bác sĩ; nếu được, chỉ ngã thấp chậm, ít lần
Chống đẩy tới kiệtGồng nín cuối hiệpChống đẩy tay lên tường, dừng khi còn làm thêm được vài lần

Nhiều lớp có thói quen thử sức bằng những bài gồng như trên. Bạn không cần giải thích dài, chỉ cần thầy đã biết tình trạng từ trước và bạn lặng lẽ làm bản thay thế.

Đo mức gắng sức khi không dựa được vào nhịp tim

Thử nói. Trong lúc tập bạn nói được một câu ngắn trọn vẹn là đang ở mức vừa. Chỉ bật ra từng chữ là quá mức.

Thang tự cảm nhận. Tự chấm từ một đến mười. Phần lớn buổi tập nên nằm ở mức bốn đến sáu; vài đoạn ngắn lên bảy là đủ.

Khởi động dài hơn, hạ nhiệt dài hơn. Mười phút làm nóng tăng dần, mười phút cuối đi lại, đánh quyền chậm, giãn cơ. Dừng đột ngột sau đoạn gắng sức có thể làm choáng.

Nghỉ giữa các phần. Giữa hai bài, đi lại và thở, không ngồi phịch xuống rồi đứng bật dậy. Một phút đi chậm quanh sàn đủ để nhịp thở về lại mức nói chuyện được.

Ghi lại sau buổi. Một dòng: bài nào làm bạn thở dốc nhất, có chóng mặt lúc nào không. Mang sổ này đi khám, bác sĩ sẽ có thông tin thật để dặn bạn chính xác hơn.

Dấu hiệu phải dừng và gọi cấp cứu. Đau ngực, đau đầu dữ dội đột ngột, nhìn mờ, nói khó, tê hoặc yếu một bên người, khó thở nặng. Không chờ hết buổi, không tự lái xe đi.

Nói với thầy thế nào cho gọn

Nhiều người ngại nhắc bệnh của mình trước cả lớp. Không cần; chỉ cần nói riêng với thầy trước buổi đầu, gọn trong một phút. Những điều nên có trong lời nói ấy:

  • Tình trạng: "Em bị huyết áp cao, đang uống thuốc, bác sĩ đã đồng ý cho tập ở mức vừa."
  • Điều cần tránh: "Bác sĩ dặn em không gồng nín thở, không cúi đầu thấp đột ngột, không đối kháng trong mấy tháng đầu."
  • Điều bạn sẽ tự làm: "Những bài giữ tấn lâu hay gồng bụng, em xin làm bản ngắn hơn và tự nghỉ khi thấy thở dốc."
  • Điều nhờ thầy: "Nếu thấy em đỏ mặt, nín thở khi ra đòn thì thầy nhắc em giúp."
  • Khi có chuyện: "Em để thuốc và số người nhà trong túi, nếu em chóng mặt thì em sẽ ra ngồi ở góc kia."

Thầy biết trước thì sẽ không bắt bạn giữ tấn thêm một phút "cho có tinh thần", và bạn cũng không phải giải thích giữa buổi trước mặt cả lớp. Nếu lớp có trợ giảng, nhờ thầy báo cả trợ giảng.

Bài quyền và tập chậm: phần võ hợp với người huyết áp cao

Đánh bài quyền ở nhịp vừa, thở theo động tác, là dạng gắng sức nhịp nhàng mà nhiều người huyết áp cao tập được đều đặn. Các bài dưỡng sinh và thái cực quyền đi chậm còn nhẹ hơn nữa. Cái cần chú ý là những đoạn trong bài có tư thế giữ lâu hoặc phát lực mạnh: ở đoạn đó vẫn thở ra theo đòn, không gồng cứng để lấy dáng.

Cách luyện: chia bài thành đoạn ngắn, đánh mỗi đoạn hai lần ở nhịp chậm, chú ý đúng một việc là thở. Lần thứ ba mới đánh nhịp thường. Những bài có đoạn hạ người thấp sát đất hoặc cúi gập, hỏi thầy bản cao hơn.

Đối luyện có kịch bản ở nhịp chậm cũng là phần tập tốt, vì nó luyện phản xạ và khoảng cách mà không cần gắng sức tối đa. Đối kháng tự do thì cần bác sĩ đồng ý rõ ràng, vì cảm xúc thi đấu và đòn vào đầu đều là chuyện khác hẳn tập một mình.

Anh Phúc, bốn mươi bảy tuổi, huyết áp cao đang uống thuốc, sau sáu tháng tập võ cổ truyền chủ yếu bằng bài quyền và đối luyện chậm, nói rằng điều anh học được nhiều nhất không phải đòn mà là thở: anh không còn mặt đỏ gay sau mỗi bài như mấy tuần đầu.

Câu hỏi thường gặp

Người huyết áp cao có nên học võ không?

Nhiều người tập được nếu huyết áp đã kiểm soát và bác sĩ đồng ý. Cần đổi cách tập ở những chỗ gồng nín hơi, cúi đầu đột ngột và đòn tối đa liên tục.

Vì sao không nên nín thở khi ra đòn?

Nín thở rồi gồng mạnh làm áp lực trong ngực tăng, huyết áp nhảy vọt trong vài giây. Thở ra theo từng đòn giữ được lực đòn mà tránh được cú nhảy huyết áp đó.

Đang uống thuốc huyết áp thì tập võ có bị chóng mặt không?

Có thể, nhất là khi đứng dậy nhanh hoặc cúi đầu rồi ngẩng lên. Đổi tư thế chậm, uống đủ nước, hạ nhiệt từ từ cuối buổi. Chóng mặt thường xuyên thì báo bác sĩ.

Có được tham gia đối kháng khi bị huyết áp cao không?

Đối kháng tự do cần bác sĩ đồng ý rõ ràng vì gắng sức cao, cảm xúc mạnh và nguy cơ đòn vào đầu. Đối luyện chậm có kịch bản thường phù hợp hơn cho giai đoạn đầu.

Giữ tấn bao lâu thì an toàn với người huyết áp cao?

Không có con số chung. Cách an toàn hơn là giữ ngắn khoảng ba mươi giây, nghỉ rồi lặp lại, luôn thở đều. Hỏi bác sĩ nếu bạn muốn tập các bài giữ lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138