ThuongThua.comThượng Thừa
Tập võ theo độ tuổi và thể trạng

Tập võ lại sau nhiều năm nghỉ: lấy lại tấn, đòn và bài quyền cũ theo thứ tự nào

Người từng tập võ quay lại sau nhiều năm: đầu còn nhớ mà thân chưa theo kịp. Thứ tự lấy lại tấn, đòn, bài quyền cũ, lộ trình mười tuần và lỗi hay gặp.

A Vietnamese man around forty ties a faded belt over a worn uniform on a bench beside a wooden dojo floor, seen from behind, late afternoon light through high windows

Quay lại tập võ sau nhiều năm, bạn sẽ thấy đầu còn nhớ đòn nhưng gân, khớp và sức chân đã không còn như cũ. Thứ tự an toàn là lấy lại tấn và bộ pháp trước, rồi đòn tay, rồi đòn chân ở tầm thấp, tiếp đến bài quyền theo từng đoạn, và đối luyện để sau cùng. Thời gian lấy lại thường ngắn hơn lần học đầu nhiều, miễn là bạn không đá theo trí nhớ ngay tuần đầu.

Bài này dành cho người đã từng tập vài năm, có đai, rồi nghỉ năm năm, mười năm hay lâu hơn. Nếu bạn nghỉ vì chấn thương hay ốm nặng, hoặc nay đã có bệnh nền, hãy hỏi bác sĩ trước khi quay lại sàn tập và báo rõ cho thầy ở lớp mới.

Đầu nhớ, thân quên: cái gì còn, cái gì mất

Trí nhớ vận động bền hơn người ta tưởng. Người nghỉ mười năm vẫn tự động đứng vào thế thủ đúng chân, vẫn nhớ hướng đầu tiên của bài quyền nhập môn, vẫn có phản xạ thu tay về che cằm. Những thứ đã lặp lại hàng nghìn lần thì nằm sâu và quay lại rất nhanh, thường sau vài buổi.

Thứ mất nhanh là phần cơ thể: độ dẻo của háng và gân kheo, sức gân gót và gân bánh chè, khả năng đứng một chân lâu, sức bền trong một hiệp. Thứ mất trung bình là độ chính xác: đòn vẫn đi đúng hướng nhưng lệch vài phân, chân trụ xoay chưa đủ, nhịp đòn chậm nửa nhịp so với ý muốn.

Cái nguy hiểm nằm ở khoảng chênh giữa hai thứ ấy. Đầu ra lệnh đá vòng cầu tầm đầu như hồi hai mươi tuổi, thân thì chỉ còn dẻo tới tầm bụng. Kết quả hay gặp là rách cơ háng, căng gân kheo, hoặc gót chân đau mấy tuần sau buổi đầu hăng hái. Người mới hoàn toàn ít khi bị kiểu chấn thương này, chính vì họ không biết mình "đáng lẽ" làm được gì.

Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên khi quay lại: đối xử với cơ thể như người mới, đối xử với trí nhớ như người cũ. Dùng trí nhớ để tập đúng ngay từ đầu, dùng sự kiên nhẫn của người mới để tăng tải. Có một điểm cộng ít người để ý: người quay lại hiểu cơ chế đòn tốt hơn hồi trẻ, nên sửa lỗi cũ dễ hơn nhiều so với lúc mới học.

Năm phép thử ở nhà trước buổi đầu quay lại

Trước khi bước vào lớp, dành một buổi tối tự đo cơ thể hiện tại. Kết quả giúp bạn và thầy biết nên bắt đầu ở đâu, thay vì đoán theo trí nhớ.

  1. Đứng một chân: cạnh tường, mỗi bên, đếm giây tới khi phải chạm tay. Dưới hai mươi giây thì đòn chân tuần đầu nên bám tường.
  2. Ngồi xuống đứng lên: từ ghế thấp ngang gối, không chống tay, mười lần. Đau gối hay phải chống tay là tấn phải giữ cao.
  3. Cúi gập hông: lưng thẳng, gối hơi chùng, xem tay xuống tới đâu trên ống chân. So với hồi xưa chạm sàn, đây là thước đo khoảng chênh về dẻo.
  4. Nhảy tại chỗ nhẹ: hai mươi lần trên phần trước bàn chân. Gót hay bắp chân nhói thì chưa nhảy dây, chưa đá nhảy.
  5. Chống đẩy: đếm số lần làm được với thân thẳng. Ít hơn mười thì đòn tay đánh đích bắt đầu nhẹ, tập thêm sức vai.

Ghi lại năm con số và đo lại sau bốn tuần. Người quay lại thường ngạc nhiên vì các con số lên nhanh, và đó là động lực tốt hơn nhiều so với việc thử ngay một cú đá tầm đầu.

Thứ tự lấy lại kỹ năng

Bảng dưới xếp các nhóm kỹ năng theo mức độ cơ thể cần chuẩn bị. Thời gian chỉ là tham khảo cho người tập hai đến ba buổi mỗi tuần.

Nhóm kỹ năngThường quay lại sauLưu ý khi tập lại
Thế thủ, tấn cơ bản, bộ phápMột đến hai tuầnTấn cao hơn hồi xưa, giữ ngắn lặp nhiều
Đòn tay, đỡ gạtHai đến ba tuầnBắt đầu ở sáu phần lực, đánh đích mềm, băng tay
Đòn chân thấp, tầm bụngBa đến năm tuầnĐo tầm hiện tại, không đá theo trí nhớ
Đòn chân cao, đòn xoay, đòn nhảyHai đến bốn thángChờ dẻo và gân theo kịp, có thầy cầm đích
Bài quyền cũSong song từ tuần thứ hai, theo đoạnThuộc thứ tự trước, có lực sau
Ngã, lănTheo tiến trình lớp, từ thấpCổ và vai cần làm quen lại, kể cả người từng giỏi
Đối luyện tốc độ, đối khángSau ba tháng, khi thầy đồng ýPhản xạ quay lại nhanh, nhưng sức bền và cổ chịu đòn thì không

Nếu bạn quay lại cùng môn cũ, thời gian có thể ngắn hơn. Nếu đổi sang môn khác, nhiều thói quen cũ còn phải gỡ ra, thời gian dài hơn ở phần đòn và bộ pháp.

Khôi phục bài quyền cũ từ trí nhớ rời rạc

Người quay lại thường nhớ đầu bài, nhớ vài đoạn đẹp, quên phần giữa. Cách ghép lại:

  1. Ngồi yên, viết ra giấy những đoạn nhớ được, mỗi đoạn một dòng ngắn: hướng, tấn, đòn. Không cần đúng tên đòn.
  2. Đứng dậy, đánh chậm đoạn đầu bài cho tới chỗ bị đứt. Đánh lại ba lần, mỗi lần dừng ở chỗ đứt và để cơ thể tự "thử" động tác tiếp theo. Thường thân nhớ trước khi đầu nhớ.
  3. Đánh ngược từ cuối bài lên, vì đoạn cuối thường được lặp nhiều khi thi đai nên còn rõ.
  4. Ghép các đoạn, đánh dấu những chỗ còn nghi ngờ. Đem những chỗ đó hỏi thầy hoặc bạn tập cũ, không tự bịa cho liền mạch.
  5. Khi đã liền mạch, đánh ở nhịp chậm một tuần, chú ý hướng và tấn. Nhịp nhanh và lực để tuần sau.
  6. Nếu lớp mới dạy bài đó hơi khác, ví dụ đổi hướng một đòn hay thêm một động tác, học theo lớp mới và ghi chú bản cũ để không lẫn.

Nhiều bài quyền thay đổi chi tiết qua các thế hệ dạy, nên khác biệt giữa trí nhớ của bạn và cách lớp mới dạy không nhất thiết có ai sai. Hỏi thầy một cách tôn trọng: "Hồi trước em học đoạn này hơi khác, thầy cho em hỏi cách lớp mình làm?".

Đòn chân: đo tầm hiện tại trước khi đá

Đo tầm bằng tay bám tường. Đứng cạnh tường, nâng gối lên cao nhất mà lưng vẫn thẳng, giữ hai giây. Rồi duỗi chân chậm ra trước, ra ngang. Điểm cao nhất bàn chân chạm tới mà không thấy căng nhói là tầm đá của bạn tuần này.

Đá thấp hơn tầm đo một chút. Khi đá có lực, cơ thể đi xa hơn lúc nâng chậm. Đá ở tầm thấp hơn tầm đo khoảng một gang tay trong ba tuần đầu.

Đếm số đòn chân mạnh. Buổi đầu không quá ba mươi đòn mạnh mỗi chân. Phần còn lại đá chậm, đá kỹ thuật.

Đòn xoay và nhảy để sau. Đá xoay sau, đá lăng, đá nhảy đòi gân gót và gối chịu va đập lớn. Chờ ít nhất vài tháng, khi đá tầm bụng đã không còn đau hôm sau.

Nghe gân gót. Người quay lại hay đau gân gót nhất. Sáng ra bước xuống giường thấy gót cứng, đau nhói là tín hiệu giảm ngay khối lượng nhảy và đá.

Đo lại mỗi hai tuần. Lặp lại phép đo tầm bằng tay bám tường. Tầm tăng thì nâng tầm đá theo, đúng bằng phần tăng, không hơn. Cách này biến trí nhớ "hồi xưa đá tới đâu" thành một con số hiện tại để so, và bạn sẽ thấy mình tiến bộ đều thay vì thất vọng vì chưa bằng ngày trước.

Mang đai cũ vào lớp mới

Vào lớp mới với đai cao từ mười năm trước là tình huống khó xử với nhiều người. Vài cách xử lý giúp bạn và lớp đều dễ chịu:

  • Hỏi thầy trước buổi đầu nên đeo đai nào. Nhiều lớp đề nghị đeo đai thấp hoặc đai trắng một thời gian rồi xét lại; đó là chuyện bình thường.
  • Nói rõ: đã học môn gì, tới trình độ nào, nghỉ bao lâu, nghỉ vì sao. Thầy cần thông tin này để biết bạn cần gì.
  • Đừng sửa kỹ thuật của bạn tập cùng theo kiểu lớp cũ, trừ khi thầy nhờ.
  • Nếu thấy cách lớp mới dạy khác hồi xưa, tập theo lớp mới trong vài tháng trước khi kết luận cách nào hợp với mình.
  • Đối luyện với võ sinh trẻ, đừng để tự ái kéo tốc độ lên. Phản xạ của bạn có thể còn, nhưng thể lực và cổ chịu đòn thì chưa.
  • Câu nên hỏi thầy: "Thầy muốn em tập lại phần nào trước?", "Khi nào thầy xét lại cấp đai cho em?".

Người quay lại tập mà khiêm tốn thường lấy lại trình độ cũ nhanh và được lớp quý. Người mang theo tâm thế đai cũ thường chấn thương sớm hơn, vì muốn làm đúng như hồi xưa ngay lập tức.

Lộ trình mười tuần đầu

Lộ trình cho người tập hai buổi ở lớp và một buổi ngắn ở nhà mỗi tuần. Chuyển giai đoạn khi đã qua dấu hiệu ở cột cuối.

TuầnTrọng tâmDấu hiệu để đi tiếp
1–2Tấn, bộ pháp, đòn tay chậm, đo tầm đáKhông đau gót, gối sáng hôm sau
3–4Đòn tay vào đích, đá tống và vòng cầu tầm bụng, nửa đầu bài quyềnGiữ tấn ba mươi giây năm lần không run
5–6Ghép đòn với bộ pháp, trọn bài quyền nhịp chậmĐá tầm bụng ba mươi lần không căng nhói háng
7–8Bài quyền nhịp thường, đối luyện có kịch bản chậmĐi trọn bài không phải dừng thở
9–10Tăng dần tầm đá, đối luyện tốc độ vừa nếu thầy đồng ýThầy xác nhận kỹ thuật đã ổn định

Anh Đức, bốn mươi mốt tuổi, từng đai nâu karate, nghỉ mười lăm năm. Buổi đầu anh đá vòng cầu tầm vai, hôm sau đau háng hai tuần. Lần thứ hai quay lại, anh theo lộ trình này, tuần thứ mười đã đánh trọn hai bài quyền cũ và đá tầm ngực không đau.

Câu hỏi thường gặp

Nghỉ tập võ mười năm có phải học lại từ đầu không?

Không hẳn. Trí nhớ động tác thường quay lại nhanh, nhưng cơ thể cần được tập như người mới về khối lượng và tầm đá. Thứ tự hợp lý là tấn, đòn tay, đòn chân thấp, bài quyền, rồi mới đối luyện.

Quên bài quyền cũ thì làm sao nhớ lại?

Viết ra những đoạn còn nhớ, đánh chậm từ đầu tới chỗ đứt và để thân tự thử động tác tiếp, đánh ngược từ cuối bài lên, rồi hỏi thầy hoặc bạn tập cũ những chỗ còn nghi ngờ.

Vì sao quay lại tập dễ chấn thương hơn người mới?

Vì đầu còn nhớ tầm đá và tốc độ cũ trong khi gân, khớp và độ dẻo đã giảm. Người quay lại hay đá quá tầm hiện tại ngay buổi đầu, gây căng cơ háng, gân kheo hoặc đau gân gót.

Vào lớp mới có được đeo đai cũ không?

Tuỳ lớp. Hỏi thầy trước buổi đầu; nhiều nơi đề nghị đeo đai thấp một thời gian rồi xét lại. Đó là chuyện bình thường, không phải bị xem thường.

Bao lâu thì lấy lại được trình độ cũ?

Phụ thuộc thời gian nghỉ, tuổi và mức tập. Nhiều người lấy lại kỹ thuật cơ bản sau hai ba tháng; đòn cao, đòn nhảy và sức bền đối kháng có thể mất lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138