Muốn đấm nhanh hơn, bạn cần bớt chứ không cần thêm: bớt gồng để cơ ngược chiều không kìm tay lại, bớt quãng đường bằng cách đấm thẳng từ thủ thế, bớt động tác thừa báo trước như kéo vai hay nhún người. Tốc độ tay nhanh lên khá rõ chỉ sau vài tuần nếu sửa ba điều đó, trước khi cần tới bất kỳ bài sức mạnh nào.
Nhiều người đi tìm tốc độ bằng cách đấm thật mạnh, gồng thật cứng, hoặc cầm tạ đấm gió. Ba cách đó đều làm đòn chậm hơn hoặc gây đau khớp. Phần dưới phân biệt ba loại "nhanh" khác nhau, giải thích vì sao gồng làm chậm, chỉ cách rút ngắn đường đi và xoá dấu hiệu báo trước, rồi đưa bài luyện bốn tầng, bảng lỗi và những lưu ý về vai, khuỷu khi tập tốc độ.
Ba kiểu "nhanh" khác nhau
Khi người tập nói muốn đấm nhanh hơn, họ thường đang nói tới một trong ba thứ dưới đây. Mỗi thứ tập một cách.
| Kiểu nhanh | Là gì | Phụ thuộc vào | Tập bằng |
|---|---|---|---|
| Tốc độ tay | Thời gian từ lúc tay bắt đầu đi tới lúc chạm | Thả lỏng, đường ngắn, chuỗi lực gọn | Đấm không thả lỏng, đích nhẹ, đích đập lại |
| Khởi đòn kín | Bạn tập không thấy đòn sắp tới | Không kéo vai, không nhún, không đổi nét mặt | Quay video, tập trước gương, đối luyện có hẹn |
| Phản xạ | Thời gian từ lúc thấy tín hiệu tới lúc ra đòn | Chú ý, mắt nhìn rộng, tư thế sẵn sàng | Đích gọi bất chợt, người cầm đích chìa nhanh rồi rút |
| Tốc độ nối đòn | Khoảng nghỉ giữa các đòn trong tổ hợp | Con lắc hông, đòn về gọn | Tổ hợp hai ba đòn với đích |
Người tập phong trào thường được lợi nhiều nhất ở khởi đòn kín và nối đòn, hơn là ở tốc độ tay thuần. Một đòn không quá nhanh nhưng không báo trước vẫn khó đỡ hơn một đòn rất nhanh có kéo vai lấy đà.
Vì sao gồng làm chậm đòn
Mỗi khớp có hai nhóm cơ kéo ngược nhau. Khi duỗi tay để đấm, cơ mặt sau cánh tay kéo duỗi, còn cơ mặt trước kéo gập. Nếu bạn gồng cả cánh tay, cả hai nhóm cùng siết, và nhóm gập đang phanh chính đòn của bạn. Người ta cảm nhận điều đó như đòn bị "nặng" và chậm, dù bản thân thấy rất cố gắng.
Người đấm nhanh giữ cánh tay lỏng gần như suốt đường đi, chỉ siết ở khoảnh khắc chạm rồi thả ngay. Vai cũng lỏng, không nhún lên tai. Thả lỏng không phải mềm oặt; nó giống cảm giác vẩy nước khỏi tay: cánh tay nhẹ, đầu tay nhanh.
Cơ thể còn tự gồng khi sợ hay căng thẳng, nên người đang lo bị đánh trúng trong đối luyện thường đấm chậm hơn hẳn lúc tập đích. Thở ra theo đòn và thả vai xuống là hai việc nhỏ giúp gỡ phần gồng vô thức này.
Một phép thử: đấm không mười đòn thật gồng, rồi mười đòn thả lỏng, nhờ bạn tập đếm thời gian hoặc chỉ cần nghe. Đòn thả lỏng thường gọn hơn hẳn và bạn ít mỏi hơn. Người đã quen gồng sẽ thấy đòn thả lỏng "không có lực"; cảm giác đó sai, vì lực đến từ chân và hông chứ không từ cơ tay đang siết.
Rút ngắn đường đi và xoá dấu báo trước
Đấm thẳng từ chỗ tay đang đứng. Không kéo tay ra sau, không hạ tay xuống lấy đà. Đòn đi thẳng từ thủ thế tới đích là con đường ngắn nhất.
Không nhún vai trước khi đấm. Cú nhún vai rất nhỏ cũng là tín hiệu rõ với người đối diện. Quay video chậm là cách dễ nhất để thấy mình có nhún hay không.
Tay đi trước, thân theo ngay sau. Với đòn tay trước, nhiều thầy dạy để nắm tay khởi đi trước một chút, rồi vai và chân nối theo, để đòn không bắt đầu bằng một cử động thân lộ liễu. Tuỳ môn có thể dạy khác.
Giữ nét mặt yên. Người mới hay nheo mắt, mím môi hay hít mạnh trước khi đấm. Thở đều và giữ mặt bình thản cũng là một phần của khởi đòn kín.
Thu tay về cùng tốc độ. Đòn về chậm làm đòn sau đi muộn. Đếm "ra – về" thành hai nhịp đều nhau. Nhiều người thấy đòn nhanh lên rõ chỉ nhờ sửa riêng nhịp về.
Bài luyện bốn tầng, mỗi tầng hai tuần
Mỗi buổi chừng mười lăm phút, xen vào cuối phần kỹ thuật. Đeo găng, quấn băng khi chạm đích.
- Tầng 1, thả lỏng: đấm không thả lỏng một phút mỗi hiệp, ba hiệp, chỉ chú ý vai không nhún và tay về đều.
- Tầng 2, đường ngắn: đứng sát gương, đấm không mà không để nắm tay rời khỏi đường thẳng giữa thủ thế và đích tưởng tượng. Quay video chậm kiểm có kéo tay hay nhún vai.
- Tầng 3, đích nhẹ: người cầm đích chìa đích ra rồi rút về sau khoảng một giây, bạn phải chạm trước khi đích rút. Lực chỉ một phần ba; mục tiêu là chạm kịp.
- Tầng 4, tín hiệu: người cầm đích giơ một trong hai đích bất chợt, bạn đánh đúng tay tương ứng. Tăng dần độ bất ngờ, không tăng lực.
Ở tầng ba, người cầm đích nên giữ nhịp rút đích đều trong vài buổi đầu rồi mới thay đổi; rút quá nhanh ngay từ đầu chỉ làm bạn vươn người với theo và hỏng đường đấm.
Đừng gộp tầng ba và bốn với tập lực trong cùng một hiệp. Tốc độ và lực là hai mục tiêu riêng; tập chung một lúc thì cả hai đều nửa vời.
Bảng lỗi khi tập tốc độ đấm
| Lỗi | Hệ quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Gồng cả cánh tay để "nhanh" | Đòn chậm, vai mỏi nhanh | Tập tầng một kỹ hơn, vẩy tay thả lỏng giữa hiệp |
| Giật tay duỗi khoá khuỷu khi đấm không | Khớp khuỷu đau, có thể tổn thương | Dừng ở chín phần mười độ duỗi, giữ bằng cơ |
| Cầm tạ tay khi đấm gió | Vai và khuỷu chịu lực giật, đổi cả quỹ đạo đòn | Bỏ tạ khi đấm; tập sức vai riêng bằng bài khác |
| Đấm nhanh mà không về | Tay để ngoài, mặt trống | Đếm ra – về, người cầm đích nhắc bằng chạm má |
| Tăng tốc mà quên chân | Đòn nhanh nhưng nhẹ | Mỗi hiệp xen vài đòn chậm đủ chuỗi lực để nhớ lại |
| Tập tốc độ khi đã mỏi | Sai kỹ thuật, dễ chấn thương | Đặt bài tốc độ ở đầu hoặc giữa buổi, không ở cuối |
Chuyện cầm tạ đấm gió đáng nói thêm: tạ làm tay nặng hơn ở đầu đòn, khi tay duỗi tới cuối thì quán tính của tạ giật khớp khuỷu và vai. Nó còn làm bạn đổi đường đấm để đỡ tạ. Muốn tăng sức vai, hãy tập riêng với dây cao su hay bài sức mạnh theo hướng dẫn, không gộp vào đòn đấm.
Áp vào trường hợp của bạn
Võ sinh Khôi đai xanh, đấm mạnh nhưng chậm. Thường là người gồng. Khôi bắt đầu từ tầng một, xen vào mỗi buổi ba hiệp vẩy tay thả lỏng giữa các bài khác, và chỉ quay lại tập lực sau hai tuần.
Chị Lan 45 tuổi, vai hay mỏi. Tập tốc độ với số hiệp ít hơn và nghỉ lâu hơn giữa hiệp. Tầng ba và bốn giữ lực rất nhẹ. Vai đau nhói hoặc đau khi giơ tay lên cao thì dừng và hỏi bác sĩ.
Anh Minh tập Vovinam ba năm, muốn đánh bài quyền nhanh hơn. Tốc độ trong quyền còn phụ thuộc chuyển tấn và hướng. Áp phần thả lỏng và đường ngắn vào các đòn tay trong quyền, nhưng hỏi thầy đoạn nào cần nhanh, đoạn nào cần chậm, vì bài quyền có nhịp riêng.
Người từng đau khuỷu. Không đấm không duỗi hết tầm ở tốc độ cao. Tập tốc độ chủ yếu bằng đích (tầng ba, bốn) để đích chặn tay trước khi khuỷu duỗi khoá.
Lực và tốc độ không đánh nhau
Có một lo lắng hay gặp: thả lỏng để nhanh thì có mất lực không. Thực tế lực của cú đấm phụ thuộc nhiều vào tốc độ tay ở lúc chạm và khối lượng cơ thể nối vào đòn qua chân, hông. Tay lỏng mà nhanh, chuỗi lực từ chân vẫn đủ, thì đòn vừa nhanh vừa nặng. Tay gồng làm chậm đầu đòn, nên thật ra còn làm giảm lực.
Chỗ cân bằng nằm ở khoảnh khắc chạm. Ở đó bạn cần siết nắm tay và cổ tay đủ chắc để lực đi vào đích chứ không bị nắm tay mềm hấp thụ. Đây là lý do bài luyện thả lỏng phải đi kèm phần siết – thả ở lúc chạm, và lý do tầng ba có đích thật chứ không chỉ đấm không.
Nhìn những người tập lâu năm, bạn sẽ thấy đòn của họ trông nhẹ nhàng gần như uể oải cho tới khoảnh khắc chạm, rồi có một tiếng chạm gọn và nặng. Đó là hình ảnh nên ghi nhớ: lỏng trên đường, chắc ở đích. Mỗi buổi, trước khi vào bài tốc độ, đấm không vài đòn thật chậm để nhắc lại hình ảnh ấy.
Câu nên hỏi thầy về tốc độ
Tốc độ là chỗ người tập dễ tự đánh giá sai nhất, nên ý kiến của người nhìn từ ngoài rất có giá trị. Vài câu gợi ý:
- Thầy nhìn giúp em có kéo tay hay nhún vai trước khi đấm không?
- Em đang gồng ở đâu: vai, cẳng tay hay cả người?
- Ở môn mình, tay trước khởi đi trước hay chân và vai đi trước?
- Em nên tập tốc độ vào phần nào của buổi tập để không ảnh hưởng bài khác?
- Có bài sức vai nào thầy khuyên thay cho cầm tạ đấm gió không?
- Trong bài quyền em đang học, đoạn nào cần nhanh, đoạn nào phải chậm?
Sau khi hỏi, đấm vài đòn cho thầy xem ngay. Một cú nhún vai chỉ hiện ra khi có người nhìn đúng chỗ, và thầy thường thấy nó trong hai ba đòn.
Ghi lại câu trả lời và kiểm lại sau một tháng: những dấu báo trước đã sửa rất dễ quay lại khi bạn mỏi hay khi tập với người lạ.
Câu hỏi thường gặp
Cầm tạ khi đấm gió có giúp đấm nhanh hơn không?
Không nên. Tạ làm tay giật mạnh ở cuối đòn, gây hại cho khuỷu và vai, lại làm bạn đổi đường đấm để đỡ tạ. Tốc độ đấm đến từ thả lỏng, đường ngắn và chuỗi lực gọn; sức vai nên tập riêng bằng bài khác.
Thả lỏng khi đấm có làm mất lực không?
Không, nếu chuỗi lực từ chân và hông vẫn đủ và bạn siết nắm tay ở khoảnh khắc chạm. Gồng suốt đường đi mới làm đòn chậm lại, vì cơ ngược chiều kìm tay; đòn chậm thì lực cũng giảm.
Bao lâu thì đấm nhanh lên thấy rõ?
Nhiều người thấy đòn gọn hơn sau vài tuần sửa thả lỏng và bỏ kéo tay lấy đà. Phản xạ và khởi đòn kín cần lâu hơn, thường vài tháng tập đều. Tốc độ tiến bộ khác nhau tuỳ người và tần suất tập.
Làm sao biết mình có báo trước đòn đấm không?
Quay video từ phía trước khi đấm không hoặc đấm đích, rồi xem chậm. Nhún vai, kéo tay ra sau, nheo mắt, hít mạnh trước đòn là các dấu báo trước hay gặp. Nhờ bạn tập nói khi họ đoán được đòn sắp tới cũng là cách kiểm tốt.
Đấm nhanh bị đau khuỷu là do đâu?
Thường do đấm không duỗi khoá hết tầm ở tốc độ cao, khớp khuỷu bị giật ở cuối đòn. Dừng ở chín phần mười độ duỗi, tập tốc độ với đích nhiều hơn. Đau kéo dài thì nghỉ và đi khám.
Nên tập tốc độ đấm vào lúc nào trong buổi?
Đầu hoặc giữa buổi, sau khởi động, khi cơ thể còn tươi. Tập tốc độ khi đã mỏi dễ làm sai kỹ thuật và tăng nguy cơ chấn thương; cuối buổi hợp hơn với bài kỹ thuật chậm hoặc giãn cơ.