Đấm múc là đòn đi từ dưới lên, lực đến từ việc chùng gối rồi đứng lên kèm một chút xoay hông, còn cánh tay giữ góc khuỷu gần như cố định và chỉ đi một đoạn ngắn. Nắm tay thường ngửa lòng về phía mình, chạm bằng hai đốt đầu, và tay kia luôn che cằm.
Tên gọi thay đổi tuỳ môn: đấm múc, đấm móc lên, đấm thốc hay uppercut. Đòn này dễ học sai theo hai kiểu: hạ tay xuống thấp để lấy đà, và ngửa người ra sau khi đẩy lên. Cả hai làm đòn chậm và mở cằm của chính mình. Phần dưới đi qua cơ chế theo nhịp, hai phiên bản tay trước và tay sau, cảm giác trong chân, lỗi hay gặp, bài luyện với đích nghiêng và những lưu ý cho người mới tập đòn tầm gần.
Vì sao đấm múc đi lên từ gối
Đấm thẳng và đấm móc lấy lực chủ yếu từ chuyển động xoay quanh trục thân. Đấm múc thì khác: phần lớn lực đến từ chuyển động thẳng đứng. Bạn chùng gối xuống một chút, như chuẩn bị nhảy thấp, rồi đẩy hai chân xuống sàn để đứng lên. Thân người đi lên, vai đi lên, và nắm tay được đưa lên theo.
Hông vẫn xoay nhưng ít hơn đấm móc. Với múc tay sau, hông bên chân sau đẩy về trước và lên trên một chút, giống động tác hất hông. Với múc tay trước, hông xoay rất nhẹ, chủ yếu là gối trước đứng lên. Người tập hay quên phần chân và cố nâng tay bằng vai, kết quả là đòn yếu và vai mỏi rất nhanh.
Góc khuỷu trong đấm múc thường khép, khoảng chín mươi độ hoặc hẹp hơn, nắm tay gần thân. Đòn đi một đoạn ngắn và gần như thẳng đứng hoặc hơi chếch về phía trước. Nếu cánh tay duỗi ra như đang múc nước thì cung đi dài, đòn đến muộn và cổ tay dễ bị gập ngửa khi chạm.
Một cách dễ hình dung: đấm múc giống động tác bê một thùng nước nặng từ sàn lên bàn. Không ai bê bằng tay duỗi; người ta chùng gối, áp thùng sát người rồi đứng lên. Cánh tay chỉ giữ, chân mới là thứ nâng. Đổi thùng nước thành nắm tay, bạn có đúng cảm giác của cú múc.
Đấm múc tay sau, từng nhịp chậm
Đứng thủ thế, bạn tập cầm đích nghiêng, mặt đích hướng xuống chéo về phía bạn, ngang tầm cằm của họ.
- Chùng gối. Hạ người xuống một chút bằng cách chùng cả hai gối, hơi dồn trọng tâm sang chân sau. Lưng giữ thẳng, không cúi.
- Hạ vai sau một chút. Vai bên tay đấm hạ thấp theo thân, tay vẫn ở vị trí thủ thế, không thả tay xuống thắt lưng.
- Đẩy chân và hông. Ức bàn chân sau ép xuống sàn và xoay, hông sau đẩy lên và về trước.
- Tay đi lên theo thân. Khuỷu khép, nắm tay ngửa lòng về phía mình, đi lên một đoạn ngắn tới đích.
- Chạm và dừng. Hai đốt đầu chạm mặt đích, cổ tay thẳng. Thân dừng ở tư thế đứng, không ngửa ra sau.
- Về thủ thế. Tay về che mặt ngay, gối chùng lại về tư thế sẵn sàng. Tay kia suốt thời gian đó che cằm.
Đấm không mười lần trước khi chạm đích. Chú ý: nếu bạn thấy đùi làm việc nhiều hơn vai, bạn đang đi đúng hướng.
Múc tay trước và múc tay sau
Hai đòn cùng tên nhưng dùng khác nhau. Mô tả dưới đây là xu hướng chung trong các môn có đòn này.
| Điểm | Múc tay trước | Múc tay sau |
|---|---|---|
| Lực chính | Gối trước đứng lên, xoay hông rất nhẹ | Chân sau đẩy, hông sau hất lên và về trước |
| Đường đi | Rất ngắn, gần như dựng đứng | Dài hơn một chút, chếch về trước |
| Khi dùng | Tầm rất gần, khi bạn tập cúi vào | Sau khi đã vào tầm, thường nối sau đòn tay trước |
| Độ hở | Ít, vì tay trước vốn ở gần | Nhiều hơn nếu tay sau hạ xuống lấy đà |
| Lỗi hay gặp | Không chùng gối, đòn chỉ bằng tay | Hạ tay xuống hông rồi vung lên |
Người mới nên học múc tay sau trước vì cảm nhận được chuỗi lực từ chân rõ hơn, rồi mới tới múc tay trước là đòn tinh và ngắn. Thứ tự có thể khác tuỳ giáo trình.
Cả hai đòn đều có phiên bản tầm thân. Khi đó bạn chùng gối sâu hơn một chút để vai ngang tầm đích, đòn đi chếch về trước nhiều hơn thẳng đứng, và lưng vẫn phải thẳng.
Cảm giác đúng và cảm giác sai
Đúng: đùi và mông nóng lên sau vài hiệp. Đấm múc đúng dùng chân nhiều, nên sau ba hiệp bạn thấy đùi làm việc, vai thì không mỏi mấy.
Đúng: cằm vẫn thấy được che. Suốt đòn, mu bàn tay kia chạm nhẹ vào cằm hoặc má. Bạn không phải nghĩ tới nó vì nó đã thành thói quen.
Sai: người ngả ra sau ở cuối đòn. Bạn thấy trọng tâm dồn về gót, cằm hếch lên. Nguyên nhân thường là đẩy lên quá mạnh mà không có điểm dừng; giữ đầu ở trên ức bàn chân.
Sai: vai bên tay đấm giật lên. Nhún vai thay vì đứng lên bằng chân. Kéo vai xuống, chùng gối nhiều hơn một chút.
Sai: cổ tay ngửa ra sau khi chạm. Nắm tay chạm bằng mặt dưới chứ không phải hai đốt đầu, thường do khuỷu mở và đứng xa. Bước gần, khép khuỷu, đấm chậm vào đích để chỉnh góc.
Bảng lỗi đấm múc và cách sửa
| Lỗi | Vì sao hại | Cách sửa |
|---|---|---|
| Hạ tay xuống thắt lưng để lấy đà | Đòn chậm, mặt hở trong lúc tay đi xuống | Bắt đầu từ thủ thế; muốn hạ thì hạ cả thân bằng gối |
| Không chùng gối | Đòn chỉ bằng tay, yếu | Tập riêng nhịp chùng – đứng mười lần trước mỗi hiệp |
| Cúi gập lưng khi chùng | Đưa đầu ra trước, mất thăng bằng | Lưng thẳng, chỉ gập ở gối và hông |
| Ngửa người cuối đòn | Mở cằm, mất thăng bằng | Dừng khi tay chạm đích, đầu giữ trên ức bàn chân |
| Tay kia rơi xuống | Cằm trống ngay trước mặt bạn tập | Người cầm đích nhắc bằng cách chạm nhẹ vào má |
| Đứng quá xa | Cánh tay phải duỗi, cổ tay gập ngửa | Đấm múc là đòn sát; vào tầm trước rồi mới múc |
Võ sinh Khôi đai xanh mắc lỗi đầu tiên suốt ba tháng. Cách thầy sửa là để Khôi đứng cầm một chiếc khăn nhỏ kẹp giữa khuỷu và sườn: hạ tay lấy đà là khăn rơi. Chỉ là một mẹo, nhưng nó làm cho lỗi hiện ra ngay khi xảy ra.
Đấm múc trong chuỗi đòn: vào tầm rồi ra tầm
Đấm múc hiếm khi đứng một mình. Nó cần tầm rất gần, mà ở tầm đó cả hai người đều chạm được nhau. Vì vậy trong giáo trình của nhiều môn có đòn này, đấm múc thường đi sau một đòn mở đường: đấm thẳng tay trước để bạn tập nâng tay che, hoặc một bước vào chéo để thoát khỏi đường đòn thẳng của họ, rồi mới múc.
Sau cú múc cũng cần một lối ra. Phổ biến nhất là nối đòn móc cùng bên kia rồi lùi chéo, hoặc lùi ngay về tầm an toàn. Đứng yên tại chỗ sau cú múc là cách nhanh nhất để nhận một đòn trả, vì đầu bạn đang ở giữa đường và tay vừa rời khỏi mặt.
Khi tập với đích, người cầm đích có thể ra hiệu bằng cách đưa đích kia ngang qua đầu bạn sau mỗi cú múc. Bạn cúi gối né rồi mới về thủ thế. Bài này rất nhẹ, lực của người cầm đích chỉ là quét chậm, nhưng nó tập cho bạn thói quen nghĩ tới bước tiếp theo ngay khi tay vừa chạm.
Bài luyện năm tuần với đích nghiêng
Người cầm đích là nửa bài tập. Họ cầm đích nghiêng mặt xuống, ngang tầm cằm hoặc ngực, khuỷu khoá vào thân để đích không bật về mặt họ.
- Tuần 1: chỉ nhịp chùng gối và đứng lên, hai tay thủ thế, không đấm. Ba hiệp hai mươi lần.
- Tuần 2: đấm múc không chậm tay sau, rồi tay trước. Kiểm trong gương: lưng thẳng, cằm che.
- Tuần 3: chạm đích nghiêng, lực một phần ba, tay sau. Sau mỗi đòn trở về thủ thế rồi mới đòn tiếp.
- Tuần 4: thêm múc tầm thân, người cầm đích hạ đích xuống ngang bụng và đeo đai bảo vệ nếu có.
- Tuần 5: nối đấm thẳng tay trước rồi múc tay sau; người cầm đích đổi góc đích sau đòn thẳng.
Người cầm đích cũng cần học: đích phải nghiêng và hơi đẩy xuống đón đòn, khuỷu khoá vào sườn. Cầm đích lỏng hay ngửa thẳng lên là đích bật về mặt mình khi bạn tập đẩy lên.
Đấm múc không dùng để thử sức vào cằm thật của bạn tập trong đối luyện nhẹ. Ở mức phong trào, đòn này tập với đích và chỉ dùng trong đối kháng có bảo hộ, có thầy, với lực đã thống nhất.
Áp vào trường hợp của bạn
Gối yếu hoặc đau gối. Chùng gối ít thôi, dùng nhiều hơn phần xoay hông. Nếu đau khi chùng rồi đứng lên, giảm số lần và hỏi bác sĩ, vì bài này dồn lực vào gối nhiều hơn các đòn tay khác.
Chị Lan 45 tuổi, lưng hay mỏi. Chú ý giữ lưng thẳng, chùng gối vừa phải. Tập tuần một kỹ hơn, có thể hai tuần, trước khi thêm tay.
Người tập môn ít đòn tầm gần. Một số môn và bài quyền thiên về đòn xa. Đấm múc vẫn dùng chung nguyên lý chân đẩy lên, nhưng nên hỏi thầy xem đòn tương ứng trong môn mình là gì và tập theo đó.
Người cao. Người cao phải hạ thấp nhiều hơn để vào tầm múc, nên dễ cúi lưng. Ưu tiên chùng gối và bước vào, đừng gập người.
Người hay lo bị chạm mặt. Đấm múc buộc bạn đứng rất gần, nên người nhút nhát thường đứng lùi rồi với tay ra, đúng lỗi đứng xa. Tập lâu hơn với đích ở tầm gần cho quen khoảng cách, và nói với thầy để được xếp bạn tập điềm tĩnh, lực nhẹ.
Câu hỏi thường gặp
Đấm múc có phải hạ tay xuống thấp để lấy đà không?
Không nên. Hạ tay xuống làm đòn chậm và mở mặt. Muốn đòn đi từ dưới lên, hãy hạ cả thân bằng cách chùng gối, tay vẫn giữ ở vị trí thủ thế, rồi đứng lên bằng chân để đưa tay lên.
Đấm múc nắm tay ngửa hay úp?
Phần lớn các môn đấm múc với lòng nắm tay ngửa về phía mình, chạm bằng hai đốt đầu. Góc chính xác có thể khác tuỳ môn và tầm đánh; giữ cổ tay thẳng ở lúc chạm là điều quan trọng nhất.
Vì sao đấm múc xong bị đau gối?
Thường do chùng gối quá sâu, gối đổ vào trong khi đứng lên, hoặc bàn chân dính sàn khi hông xoay. Giảm độ chùng, giữ gối cùng hướng mũi chân. Đau kéo dài thì nghỉ và đi khám.
Người mới học có nên đấm múc trong đối kháng nhẹ không?
Chỉ khi thầy cho phép, có bảo hộ đầy đủ và lực đã thống nhất. Đấm múc là đòn tầm gần, dễ chạm cằm bạn tập; ở giai đoạn đầu nên tập với đích nghiêng là chính.
Đấm múc tay trước khó hơn tay sau ở chỗ nào?
Múc tay trước rất ngắn, ít xoay hông, nên lực gần như chỉ từ gối trước đứng lên. Người mới thường không cảm được chuỗi lực đó và dùng tay đẩy; vì vậy nhiều lớp dạy múc tay sau trước.
Có cách nào tập đấm múc ở nhà an toàn không?
Có thể tập nhịp chùng gối và đứng lên, rồi đấm không chậm trước gương. Phần chạm đích nên để ở lớp hoặc có người cầm đích nghiêng đúng cách, vì đích cầm sai dễ bật vào mặt người cầm.