ThuongThua.comThượng Thừa
Luyện bài quyền

Ra lực trong bài quyền: căng đúng lúc, thả lỏng giữa đòn và lỗi gồng cả bài

Gồng cả bài làm bạn mệt nhanh mà đòn vẫn yếu, vai cổ còn đau. Chu trình lỏng, căng, lỏng của một đòn, cảm giác đúng sai và bài luyện bốn tuần.

A middle-aged Vietnamese man in a loose white uniform holding a low punch posture in a gym with blue mats, close side view of shoulder and arm, cool overhead light

Lực trong bài quyền không đến từ việc gồng cứng suốt bài, mà từ sự tương phản: thả lỏng khi đòn đang đi, căng toàn thân trong một khoảnh khắc ngắn đúng lúc đòn tới đích, rồi thả ra ngay. Người gồng cả bài thường mệt sau nửa bài, vai nhô lên tận tai, và nhìn thì cứng chứ không mạnh.

Phần dưới tách chu trình ra lực của một đòn thành từng bước, nêu cảm giác đúng và cảm giác sai trong cơ thể, chỉ những chỗ dễ đau khi gồng sai, và cách các môn khác nhau xử lý lực. Cuối bài có lịch luyện bốn tuần và trường hợp cụ thể để bạn so với mình.

Gồng cả bài: vì sao mệt nhanh mà đòn vẫn yếu

Một cơ đang căng thì không co thêm nhanh được nữa. Khi bạn gồng tay ngay từ lúc bắt đầu đấm, cơ duỗi tay phải kéo theo cả cơ co tay đang căng ngược chiều, như vừa đạp ga vừa đạp phanh. Cú đấm vì thế chậm, và cái cảm giác "mình đang dùng nhiều sức" chỉ là cảm giác của hai nhóm cơ đang chống nhau.

Gồng suốt bài còn khiến bạn thở nông, vai và cổ giữ căng liên tục, và nhịp tim lên rất nhanh. Đến đoạn thứ ba, thứ tư, người đã nặng, tấn bắt đầu cao, tay bắt đầu run. Nhiều võ sinh tưởng mình thiếu thể lực, trong khi chỉ cần biết thả lỏng là đủ sức đánh hết bài.

Ngược lại, có người thả lỏng quá mức, đòn đi mềm như vẫy tay và không có điểm dừng. Đó cũng là sai. Mục tiêu không phải lỏng hay căng, mà là đổi được từ lỏng sang căng thật nhanh rồi trở về lỏng, và làm việc đó đúng lúc trong từng đòn của bài. Khoảng cách giữa hai trạng thái càng rõ, đòn càng có tiếng, và người xem càng thấy được lực mà không thấy sự gắng gượng.

Chu trình lỏng, căng, lỏng của một đòn

Lấy cú đấm thẳng trong tấn làm ví dụ. Cùng một chu trình áp cho đòn đỡ, đòn chém tay hay đòn chân trong bài, chỉ khác điểm tới.

  1. Chuẩn bị lỏng: tay ở vị trí thu, nắm tay khép nhẹ, vai hạ, hơi thở vừa hít xong. Thử lắc nhẹ vai: nếu vai lắc được là đang lỏng đúng.
  2. Đòn đi lỏng: hông xoay trước, tay theo sau, nắm tay vẫn chưa siết chặt. Khuỷu tay đi sát sườn chứ không bung ra ngoài. Hơi thở bắt đầu ra.
  3. Chạm đích, căng toàn thân: ngay khi tay gần duỗi hết, siết nắm tay, khoá vai xuống, siết bụng, bàn chân bám sàn. Khoảnh khắc này rất ngắn, dưới nửa giây. Hơi thở ra dứt khoát.
  4. Không khoá khuỷu: tay duỗi gần hết nhưng khuỷu vẫn còn một chút cong. Đây là chỗ bảo vệ khớp; đấm khoá thẳng khuỷu hàng nghìn lần là cách mời chấn thương.
  5. Thả ra: sau điểm căng, nhả cơ ngay, tay hoặc giữ vị trí với độ căng vừa đủ, hoặc thu về, tuỳ bài. Không giữ siết đến tận động tác sau.

Khi tập chậm, bạn có thể đếm thầm "đi, chạm, thả". Ba chữ đó giúp não tách được ba giai đoạn vốn bị dính làm một khi đánh nhanh.

Cảm giác đúng và cảm giác sai trong cơ thể

Phần lớn người tập không nhìn thấy mình đang gồng; họ chỉ cảm thấy. Dùng bảng này để tự hỏi sau mỗi lượt đánh.

Vùng cơ thểCảm giác đúngCảm giác sai
VaiHạ xuống, chỉ căng lên một chớp lúc chạm đíchNhô lên gần tai, mỏi ngay từ đoạn đầu
Cổ và hàmHàm khép nhẹ, cổ thẳng tự nhiênNghiến răng, gân cổ nổi suốt bài
Nắm tayKhép nhẹ khi đi, siết chặt khi chạmSiết trắng đốt ngón từ đầu tới cuối
BụngSiết ngắn cùng hơi thở ra ở điểm chạmNín thở, bụng cứng liên tục
Bàn chânBám sàn khi căng, nhẹ khi di chuyểnDán cứng xuống sàn cả lúc bước
Hơi thởRa theo đòn, vào lúc thu tay hoặc chuyển thếNín thở, thở dốc sau vài động tác

Nếu có hai dòng ở cột phải đúng với bạn, đó là gồng cả bài. Bắt đầu sửa từ vai và hàm, vì đó là hai chỗ dễ để ý nhất và kéo theo những chỗ còn lại.

Những chỗ dễ đau khi ra lực sai

Ra lực sai không chỉ làm bài xấu mà còn tích dần thành chấn thương. Dừng tập và hỏi thầy, hoặc đi khám nếu thấy những dấu hiệu sau:

  • Khuỷu tay: đau nhói mặt ngoài hoặc mặt trong khuỷu sau buổi tập. Thường do đấm hoặc chém tay khoá thẳng khớp ở điểm cuối.
  • Vai trước: nhức sâu khi giơ tay qua đầu. Thường do vai nhô và gồng suốt bài, đòn đi bằng vai chứ không bằng hông.
  • Cổ và gáy: mỏi cứng sau mỗi buổi, có khi kèm đau đầu. Gồng hàm và cổ kéo dài.
  • Lưng dưới: đau âm ỉ sau những đoạn xoay hông mạnh. Thường do xoay hông khi bụng không siết, hoặc ưỡn lưng lúc căng.
  • Cổ tay: nhói khi siết nắm tay ở điểm chạm. Nắm tay lệch, đốt ngón không thẳng hàng với cẳng tay.
  • Đau nhói, tê lan xuống tay, hoặc đau không giảm sau vài ngày nghỉ thì đi khám trước khi tập lại, không tự xoa bóp rồi tập tiếp.

Người có tiền sử đau vai, thoát vị đĩa đệm hay huyết áp cao nên hỏi bác sĩ trước khi tập các đoạn gồng chậm. Kiểu tập đó làm tăng áp lực trong ổ bụng và huyết áp trong vài giây.

Mỗi môn xử lý lực một kiểu

Karate: nói nhiều về khoảnh khắc căng toàn thân ở điểm cuối đòn, tuỳ trường phái gọi là kime. Bài thường có những đòn dứt điểm rất gọn và một vài đoạn gồng chậm có chủ ý, kèm hơi thở mạnh.

Taekwondo: đòn tay trong bài thường có nhịp lỏng, căng rõ, nhưng chú trọng sự dẻo và nảy của thân, nhất là ở các đòn chân. Độ căng ngắn hơn và nhả nhanh hơn để chuẩn bị đòn sau.

Võ cổ truyền và Vovinam: thường xen đòn dứt khoát với những đoạn mềm, uốn lượn, có thế nhún và nảy. Lực nhiều khi đi từ chân qua hông và thoát ra ở tay theo một đường cong chứ không thẳng.

Thái cực quyền: gần như không có điểm căng dứt khoát trong bài tập chậm. Lực nằm ở việc giữ thân liền một khối, chuyển trọng tâm đều đặn, và một độ căng vừa đủ để khung tay không xẹp. Gồng ở đây là lỗi chứ không phải chuẩn.

Điểm chung: không môn nào dạy gồng suốt bài. Tất cả đều cần thả lỏng ở phần lớn thời gian và chỉ huy động lực ở những điểm nhất định. Tên gọi và mức độ khác nhau tuỳ môn, nên hỏi thầy của bạn chỗ nào là điểm lực trong bài.

Đoạn gồng chậm có chủ ý: làm thế nào cho đúng

Một số bài, nhất là ở karate và quyền cổ truyền, có những động tác đánh chậm với toàn thân căng đều. Đây là chỗ người tập dễ làm sai nhất, vì nhìn bên ngoài chỉ thấy "gồng". Những điểm cần giữ:

  • Độ căng tăng dần từ đầu tới cuối động tác, không căng tối đa ngay từ đầu rồi giữ nguyên.
  • Thở ra chậm và đều suốt động tác, có thể thành tiếng nhẹ nếu môn của bạn dạy vậy. Tuyệt đối không nín thở rồi rặn.
  • Vai vẫn hạ. Sức căng nằm ở bụng, lưng, đùi và cánh tay, không dồn lên vai và cổ.
  • Mặt không đỏ bừng, gân cổ không nổi. Nếu có, bạn đang ép quá sức.
  • Mỗi động tác chậm chỉ vài giây. Kéo dài quá mức thầy dạy không làm bạn khoẻ hơn, chỉ làm huyết áp lên cao hơn.
  • Thấy chóng mặt, hoa mắt hay tức ngực thì dừng ngay, ngồi xuống, báo thầy.

Người mới chỉ nên tập đoạn này ở mức căng vừa phải trong vài tuần đầu. Khi đã thở đều được suốt động tác, mới tăng độ căng.

Bài luyện bốn tuần để có lực mà không gồng

Mỗi buổi dành mười lăm phút sau khởi động. Không cần dụng cụ, trừ tuần ba có thể dùng đích đỡ mềm nếu lớp có.

TuầnBài tậpĐạt khi
1Đấm thẳng chậm trong tấn, mười lần mỗi tay, đếm "đi, chạm, thả". Sau mỗi lần, lắc vai kiểm tra.Vai lắc được ngay sau điểm chạm, không thấy mỏi cổ.
2Ba đòn tay trong bài đánh ở tốc độ vừa, chỉ căng ở điểm cuối. Xen một lượt cả đoạn với hàm thả lỏng có chủ ý.Hết đoạn mà hơi thở vẫn đều, không nghiến răng.
3Đánh đòn vào đích mềm do bạn tập cầm, lực nhẹ tới vừa, nghe tiếng chạm dứt khoát chứ không ì.Tiếng chạm gọn, tay không đẩy đích đi theo.
4Đánh cả bài, nhờ người nhìn riêng vai và cổ của bạn suốt bài.Người nhìn không thấy vai nhô quá hai lần trong cả bài.

Tuần ba chỉ đánh vào đích mềm, có người cầm hợp tác và có thầy trong lớp. Không đánh vào tường, cột, vật cứng để "luyện lực": cách đó làm hỏng khớp mà không làm đòn tốt hơn.

Một trường hợp cụ thể: chị Lan và những buổi tập mỏi vai

Chị Lan, bốn mươi lăm tuổi, vào lớp võ cổ truyền được năm tháng. Chị kể sau mỗi buổi đều mỏi cứng vai và gáy, có hôm đau đầu tới tối. Thầy nhìn chị đánh và chỉ ra hai điều: vai chị nhô lên ngay từ thế chào, và chị nín thở mỗi khi tới một đòn tay.

Chị bỏ hai tuần không đánh cả bài, chỉ tập đấm chậm với đếm "đi, chạm, thả", lắc vai sau mỗi lần. Tuần thứ ba chị đánh lại bài, lần này với một lời tự nhắc ở mỗi thế dừng: "vai xuống". Hết tháng, cơn mỏi gáy gần như không còn, và thầy nói các đòn của chị nghe gọn hơn dù chị dùng ít sức hơn hẳn.

Câu nên hỏi thầy nếu bạn ở tình huống tương tự: "Trong bài này, những đòn nào thầy muốn em dứt điểm mạnh nhất?" và "Thầy nhìn giúp vai em ở đoạn nào nhô lên nhiều nhất?"

Câu hỏi thường gặp

Đánh quyền có cần gồng cơ không?

Có, nhưng chỉ trong khoảnh khắc ngắn ở điểm cuối đòn hoặc ở những đoạn gồng chậm có chủ ý. Phần lớn thời gian còn lại cơ thể cần thả lỏng để đòn đi nhanh và để bạn đủ sức đánh hết bài.

Vì sao đánh quyền xong hay đau vai và cổ?

Thường do vai nhô lên và gồng liên tục, kèm nghiến răng, nín thở. Hãy tập hạ vai, thả hàm và thở ra theo đòn. Nếu đau kéo dài, tê lan xuống tay hay đau nhói, nên đi khám trước khi tập tiếp.

Đấm thẳng tay hết cỡ có hại không?

Đấm khoá thẳng khuỷu lặp lại nhiều lần dễ gây đau khớp khuỷu. Nên để tay duỗi gần hết, khuỷu còn hơi cong, và để lực dừng nhờ cơ chứ không nhờ khớp chạm giới hạn.

Có nên đấm vào vật cứng để tay cứng và đòn mạnh hơn không?

Không nên. Đấm vào tường, cột hay vật cứng dễ tổn thương xương bàn tay và khớp ngón, và không làm đòn trong bài tốt hơn. Muốn tập cảm giác chạm thì dùng đích mềm, có người cầm hợp tác và có thầy.

Thái cực quyền có cần ra lực không?

Có, nhưng không theo kiểu căng dứt khoát. Thái cực quyền cần thân liền một khối, khung tay không xẹp và chuyển trọng tâm đều. Gồng cứng trong bài chậm là lỗi; người mới thường gồng vai mà không biết.

Bao lâu thì bỏ được thói quen gồng cả bài?

Nhiều người thấy rõ thay đổi sau ba tới bốn tuần tập có chủ ý, nhưng thói quen cũ thường quay lại khi căng thẳng như lúc thi. Mỗi tuần nên có một lượt đánh mà chỉ để ý vai và hàm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138