Người thừa cân tập võ được và học kỹ thuật đúng như mọi người; cái cần chỉnh là độ rộng và độ cao của tấn, thay các bài nhảy bằng bài ít va đập, đá ở tầm thấp có kiểm soát, và theo dõi nhịp thở để không quá sức. Cân nặng còn là lợi thế: nền đứng vững, đòn có khối lượng. Điều bất lợi chủ yếu là lực dồn lên gối, gót mỗi lần tiếp đất.
Bài này không hứa giảm cân. Mục tiêu là giúp bạn đứng tấn, ra đòn, di chuyển đúng cơ chế với thân hình hiện tại, để tập đều được lâu mà không đau khớp. Nếu bạn có huyết áp cao, tiểu đường, bệnh tim, ngưng thở khi ngủ hoặc đau khớp gối đã lâu, hãy hỏi bác sĩ trước và báo thầy ngay buổi đầu.
Cân nặng thay đổi cơ chế đòn ở đâu
Mỗi lần tiếp đất sau một bước nhảy, gối và gót chịu lực gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể. Với người chín mươi, một trăm cân, bài khởi động có năm phút nhảy dây hay bật cóc đã là khối lượng va đập rất lớn trước khi buổi tập thật sự bắt đầu. Đây là lý do nhiều người thừa cân nghỉ tập sau vài tuần: không phải vì đòn khó, mà vì gót và gối đau từ phần khởi động.
Chỗ thứ hai là phần bụng và đùi trong. Khi nâng gối để đá tống, bụng chạm đùi sớm, nên người tập hay ngả người ra sau để lấy chỗ cho gối lên. Ngả quá thì mất thăng bằng và lực đòn đi ngược lại. Đùi trong cọ vào nhau khi đứng hẹp cũng khiến tấn bị gò.
Chỗ thứ ba là nhiệt và tim. Cơ thể to sinh nhiều nhiệt, thoát nhiệt chậm hơn, nhịp tim lên nhanh hơn ở cùng một bài. Một buổi tập trong phòng nóng có thể đẩy bạn quá sức mà không nhận ra.
Còn lợi thế thì rõ: khi đứng đúng, người nặng khó bị đẩy lệch, đòn tay có khối lượng phía sau nên chỉ cần đúng đường là có lực. Nhiều người thừa cân tiến bộ nhanh ở tấn, đòn tay và bài quyền, chậm hơn ở đòn chân cao và bộ pháp nhảy. Lịch tập nên dựa vào điểm mạnh đó.
Chỉnh tấn cho thân hình lớn
Rộng hơn một chút. Trung bình tấn rộng hơn vai khoảng nửa bàn chân so với hướng dẫn chung, để đùi trong không cọ và gối có chỗ đi theo hướng mũi chân.
Cao hơn trong tháng đầu. Đùi chếch vừa phải, lưng thẳng, bụng siết nhẹ. Khi trọng lượng lớn, mỗi phân hạ thêm là thêm nhiều tải cho gối; đừng đua độ sâu với người nhẹ hơn hai mươi cân.
Mũi chân mở theo gối. Nếu mũi chân hướng thẳng mà gối buộc phải mở ra vì đùi, cổ chân sẽ bị vặn. Để mũi chân chếch ra ngoài vừa đủ cho gối và ngón chân thứ hai thẳng hàng.
Đinh tấn bước ngắn lại. Bước dài làm hông xoay lệch và gối sau khoá cứng. Bước ngắn hơn, gót sau bám tuỳ môn, trọng tâm nằm giữa hai chân thay vì đổ hết lên gối trước.
Thở trong lúc giữ. Người nặng dễ nín thở khi gồng tấn, làm huyết áp tăng vọt. Đếm thở ra bằng miệng. Nếu không nói nổi một câu ngắn trong lúc giữ tấn, bạn đang quá sức.
Đổi bài va đập mạnh sang bài nhẹ khớp
Phần khởi động và thể lực của nhiều lớp dùng bài nhảy. Bạn có thể xin thầy cho làm bài thay thế dưới đây, mục đích vẫn giữ nguyên.
| Bài trong lớp | Bài thay thế | Vẫn được gì |
|---|---|---|
| Nhảy dây | Bước chân nhanh tại chỗ, nhấc gót luân phiên | Nhịp chân, làm nóng bắp chân |
| Bật cóc, nhảy ếch | Ngồi xuống ghế rồi đứng dậy nhanh | Sức đùi, mông |
| Chống đẩy sát sàn | Chống đẩy tay lên bục hoặc tường, rồi trên gối | Sức ngực, vai, tay cho đòn đấm |
| Nhảy đổi chân trong thế thủ | Đổi chân bằng bước trượt, không rời sàn | Phản xạ đổi thế |
| Chạy vòng quanh sàn | Đi nhanh, kết hợp bộ pháp tiến lùi | Nhịp tim, quen di chuyển |
| Gập bụng nằm sàn liên tục | Siết bụng giữ tư thế ở tấn hoặc chống tay tường | Sức thân giữa cho đòn xoay |
Khi cân nặng giảm hoặc gân đã quen sau vài tháng, thầy có thể cho bạn chuyển dần về bài gốc. Đổi bài không phải đặc ân; đó là cách để bạn còn đứng trên sàn sau sáu tháng.
Đòn chân khi bụng chạm đùi: đá tống và vòng cầu có kiểm soát
Lấy đá tống trước làm đòn chính, vì nó đẩy được người ra xa mà không cần dẻo. Tập theo thứ tự:
- Đứng nghiêng một tay chạm tường. Nâng gối lên tới khi đùi chạm bụng, không ngả người ra sau để nâng thêm. Đó là tầm của bạn lúc này.
- Từ tầm đó, đẩy bàn chân ra trước bằng duỗi gối và đẩy hông về trước. Đích là đùi hoặc bụng dưới của bạn tập.
- Thu cẳng chân về đúng đường cũ, đặt chân xuống nhẹ, không thả rơi.
- Đá vòng cầu: mở gối sang ngang nhiều hơn một chút để bụng không cản, xoay chân trụ theo hướng đòn, đá tầm đùi.
- Đếm mười lần chậm mỗi bên, nghỉ, rồi thêm mười lần. Tuần nào không đau gối, gót hôm sau mới tăng năm lần.
Cảm giác đúng là đòn đi bằng hông, thân vẫn đứng gần thẳng. Cảm giác sai là ngả lưng ra sau, gót chân trụ xoay lệch, đặt chân xuống nặng nề. Đòn chân thấp đúng kỹ thuật đã đủ để bạn đối luyện chậm và đánh bài quyền; đá cao để sau.
Bộ pháp: trượt chân thay vì nảy người
Nhiều môn đối kháng dạy di chuyển bằng cách nảy nhẹ trên phần trước bàn chân. Với người nặng, nảy liên tục cả hiệp là cách nhanh nhất để đau gân gót và bắp chân. Bộ pháp trượt giữ được gần như mọi chức năng mà ít va đập hơn nhiều: chân trước bước, chân sau trượt theo đúng khoảng cách ấy, hai bàn chân không rời sàn quá một đốt ngón tay.
Tập tiến lùi trước: tiến một bước trượt, dừng, kiểm khoảng cách hai chân vẫn như thế thủ ban đầu, rồi lùi. Sau đó tập sang ngang và chéo góc. Cảm giác đúng là trọng tâm đi ngang như đang đẩy một chiếc xe đẩy, đầu không nhấp nhô. Cảm giác sai là hai chân chụm lại sau mỗi bước, hoặc bước chân sau trước khiến người đổ về trước.
Bài luyện mười phút: dán hai mảnh băng dính trên sàn cách nhau chừng một sải chân làm mốc. Tiến lùi giữa hai mốc ba lượt một phút, nghỉ ba mươi giây, làm năm lượt. Tuần sau thêm một cú đấm thẳng mỗi khi tới mốc trước. Người nặng thường tiến bộ ở bộ pháp trượt rất nhanh, vì nền đứng vốn đã vững; khó khăn chủ yếu là thói quen nảy học từ video.
Bài luyện sáu tuần ở nhà
Bài này chèn thêm vào ngoài hai buổi lớp, mỗi lần khoảng hai mươi phút, ba lần mỗi tuần. Ngày nào gối hay gót còn đau từ hôm trước thì chỉ làm phần thứ nhất.
- Tuần 1–2: đi bộ tại chỗ năm phút, ngồi xuống ghế rồi đứng dậy mười lần ba hiệp, trung bình tấn cao giữ hai mươi giây năm lần, đấm thẳng chậm vào không khí mỗi tay hai mươi lần.
- Tuần 3–4: thêm bộ pháp trượt giữa hai mốc năm lượt, đá tống tầm đùi bám tường mỗi chân mười lăm lần, chống đẩy tay lên tường hai hiệp mười lần.
- Tuần 5–6: giữ tấn tăng lên ba mươi giây, đá tống bỏ tay khỏi tường nếu đứng một chân được mười lăm giây, ghép chuỗi tiến trượt, đấm hai đòn, lùi trượt, làm tám lượt.
- Mỗi buổi: kết thúc bằng giãn bắp chân, gân kheo, đùi trước, mỗi chỗ ba mươi giây, không ép đau.
Sáu tuần là khoảng thời gian để gân gót và gối quen với tải mới. Khi qua được mà không đau, bạn có thể xin thầy cho thử lại dần vài bài gốc trong lớp.
Theo dõi sức trong buổi tập
Người thừa cân dễ quá sức mà không biết, nhất là trong phòng tập nóng. Vài dấu mốc tự kiểm:
- Thử nói: trong lúc tập, bạn phải nói được một câu ngắn. Chỉ nói được từng chữ đứt quãng là đang quá sức, xin nghỉ một phút.
- Mồ hôi và nước: uống từng ngụm sau mỗi phần bài, không đợi khát. Mang khăn riêng, thấm mồ hôi để không trơn tay khi đối luyện.
- Da cọ xát: đùi trong, nách dễ phồng rát sau buổi dài. Mặc quần bó ngắn bên trong quần võ, giữ khô da.
- Giày dép ngoài giờ tập: đi dép mỏng cả ngày làm gót chịu thêm tải. Chọn giày có đệm gót cho đi lại thường ngày nếu đang đau gót.
- Dừng ngay khi: đau tức ngực, choáng, tim đập loạn, khó thở không giảm sau khi nghỉ, vã mồ hôi lạnh. Ngồi xuống, báo thầy và đi khám.
- Người có bệnh nền: hỏi bác sĩ ngưỡng gắng sức, mang theo thuốc theo chỉ định, người tiểu đường mang theo đồ ăn nhanh để phòng hạ đường huyết.
Một buổi tập tốt là buổi bạn về nhà mệt nhưng tối vẫn ngủ được, sáng hôm sau đi lại bình thường. Không cần buổi nào cũng vắt kiệt.
Lỗi hay gặp và cách sửa: trường hợp anh Tuấn 98 cân
Anh Tuấn, ba mươi tám tuổi, nặng chín mươi tám cân, vào lớp karate. Tháng đầu anh suýt bỏ vì đau gót. Những lỗi anh gặp:
| Lỗi | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Đau gót buổi sáng sau tuần thứ hai | Khởi động bằng nhảy dây, bật cóc | Thay bằng bài ít va đập, giãn bắp chân sau buổi |
| Ngả lưng ra sau khi đá tống | Bụng cản gối, cố đá cao | Đá tầm đùi, nâng gối tới đâu đá tới đó |
| Gối đau khi giữ tấn lâu | Tấn hẹp và sâu, gối đổ vào | Tấn rộng hơn, cao hơn, giữ ngắn lặp nhiều |
| Thở dốc, mặt đỏ sau năm phút | Nín thở khi gồng, phòng nóng | Thở ra theo đòn, nghỉ ngắn, uống nước |
| Đấm bằng vai, đòn nặng mà chậm | Dựa vào khối lượng tay | Xoay gót và hông, tay về nhanh |
| Ngại đứng hàng đầu, tập lệch nhịp | Ngại ánh nhìn | Đứng góc nhìn rõ thầy, hỏi lại khi không thấy động tác |
Sau hai tháng đổi bài, anh Tuấn hết đau gót và đá tống tầm bụng chắc chắn. Câu anh hỏi thầy giúp ích nhất: "Bài nào trong khởi động em có thể làm bản ít nhảy?". Đó cũng là câu bạn nên hỏi ngay buổi đầu.
Câu hỏi thường gặp
Người béo có học võ được không hay phải giảm cân trước?
Học được ngay. Bạn cần chỉnh tấn rộng và cao hơn, thay bài nhảy bằng bài ít va đập, đá tầm thấp. Người có bệnh nền như tim mạch, huyết áp, tiểu đường nên hỏi bác sĩ trước.
Tập võ có làm hỏng gối của người nặng cân không?
Gối đau thường do nhảy nhiều, tấn hẹp và sâu, gối đổ vào trong. Chỉnh ba điểm đó và tăng tải từ từ thì đa số người tập được lâu dài. Đau kéo dài, sưng, khuỵu gối thì đi khám.
Bụng to cản gối thì đá cao bằng cách nào?
Không cần đá cao trong giai đoạn đầu. Đá tầm đùi, tầm bụng bằng đá tống và vòng cầu mở gối rộng hơn. Đòn thấp đúng kỹ thuật vẫn dùng được trong đối luyện và bài quyền.
Làm sao biết mình đang tập quá sức?
Nếu không nói nổi một câu ngắn trong lúc tập, thở dốc không giảm sau một phút nghỉ, choáng hoặc tức ngực, bạn đang quá sức. Dừng, ngồi xuống, báo thầy; tức ngực hay choáng thì đi khám.
Có nên đứng hàng sau cho đỡ ngại không?
Đứng chỗ nào nhìn rõ thầy nhất thì đứng đó. Đứng khuất làm bạn tập lệch động tác và không được sửa. Người trong lớp chú ý đến kỹ thuật của chính họ nhiều hơn bạn nghĩ.