ThuongThua.comThượng Thừa
Ngã, vật và khoá gỡ (nguyên lý)

Ngã sau an toàn trong võ: gập cằm, tròn lưng và đập tay đúng nhịp

Cơ chế ngã sau không đau đầu, không dội lưng: gập cằm, lăn tròn từng đốt sống, đập tay đúng lúc, kèm tiến trình từ ngồi lên đứng và bảng lỗi hay gặp.

A middle-aged Vietnamese woman rolls backward onto a blue mat with chin tucked, arms ready to slap, seen from the side in a quiet dojo, soft morning light

Ngã sau an toàn dựa vào ba việc làm cùng lúc: cằm gập sát ngực để đầu không chạm thảm, lưng cong tròn để thân lăn từ mông lên bả vai chứ không đổ phẳng một cục, và hai tay đập xuống thảm đúng lúc bả vai chạm đất để chia bớt lực. Thiếu một trong ba, người tập sẽ thấy ngay: đầu dội, lưng ê, hoặc cổ tay nhói.

Ngã sau là cú ngã đầu tiên hầu hết các môn có vật, quật hay quét chân dạy cho người mới, tuỳ môn có thể gọi là ngã ngửa, té sau hay ukemi phía sau. Phần dưới đi qua cơ chế, cảm giác đúng và sai trong cơ thể, tiến trình tập từ thấp lên cao, bảng lỗi, lịch luyện bốn tuần và những câu nên hỏi thầy. Mọi bước đều tập trên thảm, có người hướng dẫn đứng cạnh; người có chấn thương cổ, lưng hoặc đã từng va đầu nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu.

Vì sao ngã sau đúng thì không đau

Khi người ngã đổ thẳng xuống như một tấm ván, toàn bộ động năng dồn vào một khoảnh khắc và một vùng nhỏ: thường là xương cùng, rồi bả vai, rồi gáy. Ngã sau đúng làm ngược lại: kéo dài thời gian va chạm và trải lực ra diện rộng. Lưng cong tròn biến cú đổ thành một cú lăn, mỗi đốt sống lần lượt nhận một phần nhỏ, giống bánh xe lăn trên mặt đường thay vì viên gạch rơi.

Gập cằm là chi tiết quyết định. Đầu người khá nặng, khi thân lăn về sau mà cằm ngửa lên thì đầu thành con lắc, quật gáy xuống thảm ở cuối đường lăn. Giữ cằm ép vào ngực, mắt nhìn về rốn hoặc thắt lưng, cơ cổ trước giữ đầu lơ lửng cách thảm. Người tập lâu năm gần như không còn nghĩ tới chuyện này vì nó đã thành phản xạ, nhưng với người mới thì đây là thứ cần nhắc từng lần.

Đập tay có hai việc. Một là chia lực: lòng bàn tay và cẳng tay áp xuống thảm cùng lúc bả vai chạm, nên lưng không phải nhận toàn bộ. Hai là chặn đà lăn để người không lộn qua đầu. Tay đập ở góc chừng ba mươi đến bốn mươi lăm độ so với thân, cả cánh tay duỗi, lòng bàn tay úp. Đập thẳng xuống bằng khuỷu, hay chống tay ra sau để đỡ, là hai lỗi làm hỏng cổ tay và khuỷu nhiều nhất ở lớp người mới.

Tiến trình tập từ ngồi lên đứng

Đừng tập ngã từ tư thế đứng ngay buổi đầu. Đi từ độ cao thấp nhất, mỗi bậc làm đến khi thấy nhàm mới lên bậc kế tiếp.

  1. Nằm ngửa tập đập tay. Nằm trên thảm, gập cằm, nâng đầu lên, hai tay chéo trước ngực rồi đập xuống hai bên. Làm hai ba mươi lần cho quen góc tay, nghe tiếng đập gọn, không phải tiếng khuỷu va thảm.
  2. Ngồi duỗi chân, lăn về sau. Ngồi trên thảm, hai tay chéo trước ngực, gập cằm, lăn về sau đến bả vai rồi đập tay, lăn trở lại tư thế ngồi. Cảm nhận lưng tròn như chiếc bập bênh.
  3. Ngồi xổm, lăn về sau. Từ tư thế ngồi xổm, đưa mông xuống thảm sát gót chân trước rồi mới lăn. Khoảng cách từ mông đến thảm càng ngắn càng tốt; đây là điều quyết định cú ngã sau mềm hay dội.
  4. Đứng, khuỵu một gối rồi ngã. Từ đứng, rút một chân ra sau, hạ thấp người như ngồi xuống gót chân kia, mông chạm thảm gần gót rồi lăn. Đây là bậc nhiều người chững lại lâu nhất.
  5. Đứng, ngã có người đẩy nhẹ. Chỉ làm khi thầy cho phép, bạn tập đặt tay lên ngực và đẩy chậm, người ngã chủ động hạ thấp rồi lăn. Lực đẩy tăng dần qua nhiều buổi, không tăng trong cùng một buổi.

Mỗi bậc nên giữ ít nhất vài buổi. Người trên ba mươi lăm tuổi, người lâu không vận động, cứ chậm gấp đôi lịch của lớp trẻ cũng không sao.

Cảm giác đúng và cảm giác sai

Đúng: nghe một tiếng đập, không nghe tiếng thân. Khi ngã tốt, âm thanh chủ yếu là tiếng tay đập thảm, còn thân lăn xuống gần như êm. Nếu nghe tiếng thình từ lưng thì lưng đang đổ phẳng.

Đúng: bụng hơi siết, thở ra lúc chạm. Người ngã quen thường thở ra một hơi ngắn đúng lúc bả vai chạm thảm. Nín thở mà va chạm thì dễ bị hụt hơi, choáng nhẹ.

Sai: thấy gáy nóng hoặc ù tai. Đó là dấu hiệu đầu đã chạm thảm dù nhẹ. Dừng bài ngã ngay trong buổi đó, quay về bậc ngồi. Nếu choáng, buồn nôn, đau đầu kéo dài thì nghỉ tập và đi khám.

Sai: xương cụt đau nhói. Mông đập xuống ở xa gót chân, lưng chưa kịp tròn. Sửa bằng cách tập lại bậc ngồi xổm, chú ý hạ thật thấp trước khi lăn.

Sai: cổ tay hoặc khuỷu tê buốt. Tay đang chống chứ không đập, hoặc đập quá muộn sau khi lưng đã nằm hẳn. Tập riêng phần đập tay khi nằm, rồi mới ghép.

Sai: vai gồng cứng, cổ rụt. Nhiều người mới vì sợ mà rụt cổ, nhún vai lên tai. Cổ rụt khác với cằm gập: cằm gập là đầu cúi về trước, còn rụt cổ thì cơ vai và cổ khoá cứng, va chạm dội thẳng lên gáy. Thử thả vai xuống, thở ra, rồi chỉ gập cằm.

Đúng: đứng dậy ngay được, không cần chống tay đỡ lưng. Một cú ngã tốt để lại cảm giác như vừa ngồi xuống ghế hơi mạnh tay. Nếu sau mỗi cú ngã bạn phải nằm thêm vài giây hay xoa lưng, độ cao đang vượt quá trình độ hiện tại.

Bảng lỗi, nguyên nhân và cách sửa

Đây là những lỗi mà gần như lớp nào cũng gặp trong hai tháng đầu.

LỗiNguyên nhân hay gặpCách sửa
Đầu đập thảmMắt nhìn trần nhà, cổ thả lỏng khi lănKẹp một chiếc khăn mỏng giữa cằm và ngực, ngã mà khăn không rơi
Lưng dội phẳngSợ nên ngả người thẳng thay vì ngồi xuốngQuay về bậc ngồi xổm, đếm thầm: ngồi, lăn, đập
Tay chống ra sauPhản xạ đỡ ngã tự nhiên của người lớnTập chéo tay trước ngực đến tận lúc đập, thầy nhắc từng lần
Lộn qua đầuLăn quá đà, tay đập muộnĐập tay sớm hơn một chút, chân giữ phía trên chứ không vung qua mặt
Hai tay đập lệch nhauThân bị xoay, ngã chéo một bên vaiTập trước gương hoặc nhờ bạn đứng phía sau quan sát
Đứng dậy chóng mặtNín thở, lăn nhiều lần liên tụcThở ra lúc chạm, nghỉ sau mỗi loạt năm lần

Nếu một lỗi lặp lại quá ba buổi mà chưa sửa được, nhiều khả năng người tập đang ở bậc quá cao so với mình. Hạ một bậc không phải là thụt lùi.

Lịch luyện bốn tuần, ba buổi mỗi tuần

Lịch này để bổ sung cho giờ học trên lớp, phần ngã từ đứng chỉ làm khi có thầy và thảm.

  • Tuần 1: nằm đập tay ba loạt mười lần, ngồi lăn bập bênh ba loạt tám lần, thêm bài nâng đầu nằm ngửa giữ mười giây để khoẻ cơ cổ trước.
  • Tuần 2: giữ bài nằm và ngồi, thêm ngồi xổm lăn ba loạt sáu lần. Chú ý mông xuống sát gót.
  • Tuần 3: trên lớp, tập bậc khuỵu gối ngã từ đứng, mỗi bên chân năm lần. Ở nhà chỉ ôn bài nằm và ngồi trên đệm dày.
  • Tuần 4: trên lớp, ngã có bạn đẩy rất nhẹ, mười lần. Cuối tuần nhờ thầy xem một loạt và nói lỗi còn lại.
  • Bất kỳ tuần nào thấy cổ mỏi kéo dài sang ngày hôm sau thì giảm một nửa số lần.

Không tập ngã từ đứng trên nền gạch, sàn gỗ hay đệm lò xo ở nhà. Đệm lò xo dội ngược lại và làm hỏng cảm giác lăn.

Áp vào trường hợp của bạn

Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp, sợ nhất phần ngã vì từng bị trượt chân ngã ngửa ngoài đường. Lớp của chị cho người mới tập bậc ngồi suốt ba tuần trong khi các bạn trẻ đã ngã từ đứng. Chị thấy chậm, nhưng đến tuần thứ năm chị ngã từ khuỵu gối mà không còn nín thở. Với người lớn tuổi, nỗi sợ thường nằm ở hơi thở và đôi vai gồng; cứ để thầy biết mình sợ, đừng cố gồng cho bằng bạn.

Võ sinh Khôi đai xanh thì ngược lại: ngã nhanh, ngã đẹp, nhưng cứ ngã liên tục thì gáy ê. Thầy quay chậm điện thoại lại cho Khôi xem thì thấy đầu cậu chạm thảm rất nhẹ ở cuối mỗi cú lăn. Ngã giỏi không có nghĩa là hết lỗi; khi tăng tốc, lỗi cũ quay về. Ai đã tập lâu vẫn nên quay lại bậc ngồi vài phút ở đầu buổi.

Nếu bạn từng thoát vị đĩa đệm, từng chấn thương cổ, đang có huyết áp cao hoặc chóng mặt tư thế, hỏi bác sĩ trước rồi báo thầy. Có lớp cho người như vậy tập ngã ở mức rất thấp hoặc miễn hẳn phần này.

Câu nên hỏi thầy

Mang theo vài câu này vào buổi tập, hỏi lúc nghỉ giữa giờ thay vì giữa bài.

  • Thầy nhìn giúp em ngã sau đã giữ cằm đủ chưa, đầu em có chạm thảm không?
  • Em đang ở bậc nào, cần bao nhiêu buổi nữa thì lên bậc ngã từ đứng?
  • Góc đập tay của em có rộng hay hẹp quá không, sao em hay đau cổ tay?
  • Lớp mình đập tay một tay hay hai tay khi ngã sau, có khác giữa các bài không?
  • Em có tiền sử đau lưng, bài ngã nào em nên tránh hoặc làm ở mức thấp hơn?
  • Khi được bạn đẩy, em nên chủ động ngồi xuống hay để bạn đẩy hẳn rồi mới ngã?

Mỗi lớp và mỗi môn có chút khác nhau về góc tay và cách đứng dậy sau ngã; theo đúng cách lớp mình đang dạy, đừng trộn ba bốn nguồn cùng lúc.

Một câu không nên hỏi là xin được ngã từ đứng sớm hơn lịch của lớp. Thầy giữ bạn ở bậc thấp không phải vì nghĩ bạn kém, mà vì thầy thấy những chỗ bạn chưa thấy.

Câu hỏi thường gặp

Ngã sau có cần đập cả hai tay không?

Phần lớn các lớp dạy đập cả hai tay khi ngã thẳng ra sau để chia đều lực hai bên vai. Một số bài ngã sau hơi chéo thì đập một tay. Tuỳ môn có thể dạy khác, cứ theo cách của lớp mình.

Ngã xong bị đau đầu nhẹ thì có tập tiếp được không?

Không nên. Đau đầu sau ngã là dấu hiệu đầu đã chịu va chạm. Dừng bài ngã trong buổi đó, nghỉ ngơi, theo dõi. Nếu đau tăng, buồn nôn, chóng mặt hay nhìn mờ thì đi khám ngay.

Người hơn 50 tuổi có tập ngã sau được không?

Nhiều người tập được nếu đi chậm từ bậc nằm và ngồi, nhưng cần hỏi bác sĩ trước, nhất là khi có loãng xương, bệnh cột sống hoặc huyết áp. Có người chỉ nên dừng ở mức ngồi lăn.

Tập ngã ở nhà trên nệm được không?

Chỉ nên ôn bài nằm đập tay và ngồi lăn trên tấm đệm phẳng, chắc. Ngã từ đứng phải có thảm võ và có người hướng dẫn. Nệm lò xo dội ngược, dễ làm lệch cú lăn và đau cổ.

Bao lâu thì ngã sau thành phản xạ?

Với người tập ba buổi mỗi tuần, thường mất vài tháng để ngã từ đứng mà không phải nghĩ. Người lớn tuổi hoặc hay sợ có thể lâu hơn, điều đó bình thường và không cần vội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138