ThuongThua.comThượng Thừa
Ngã, vật và khoá gỡ (nguyên lý)

Ngã nghiêng khi bị quét chân: đập tay một bên, xếp chân và tránh va vai

Ngã nghiêng là cú ngã gặp nhiều nhất khi bị quét hay gạt chân. Cơ chế lăn theo sườn, cách đặt chân không đập gối vào nhau, lỗi va vai và lịch tập tiến dần.

Two Vietnamese teenagers on green tatami practice a side fall, one lying on his side slapping the mat, overhead camera angle, evening fluorescent light in a gym

Ngã nghiêng đúng là để cạnh sườn và mặt ngoài đùi nhận lực, tay cùng bên đập thảm ở góc chừng bốn mươi lăm độ, cằm gập về phía vai đối diện, hai chân giữ tách nhau để mắt cá và đầu gối không đập vào nhau. Vai không được là điểm chạm đầu tiên; khi vai chạm trước, khớp vai và xương đòn gánh cả cú ngã.

Trong các lớp có quét chân, gạt trụ hay vật hông, phần lớn cú ngã thật sự không đi thẳng ra sau mà lệch về một bên. Vì vậy ngã nghiêng thường dùng nhiều hơn ngã sau dù học sau. Bài này nói về cơ chế, cách tập từng bên, cách xếp chân mà mỗi môn dạy hơi khác nhau, các lỗi gây đau vai, hông, và một lịch tập sáu tuần. Tất cả trên thảm, có thầy, đối tác tập chậm và hợp tác.

Cú ngã nghiêng diễn ra thế nào trong vài phần mười giây

Muốn ngã nghiêng tốt, trước hết cần hiểu vì sao người không biết ngã lại hay gãy cổ tay và trật vai khi bị quét. Phản xạ tự nhiên khi mất thăng bằng sang một bên là duỗi thẳng tay ra chống. Toàn bộ trọng lượng cơ thể, cộng với đà rơi, dồn vào một cổ tay. Bài ngã nghiêng thay phản xạ đó bằng một phản xạ khác: hạ thấp và lăn.

Khi chân trụ bị gạt đi, thân đổ về một bên theo đường chéo. Người ngã tốt làm ba việc gần như cùng lúc: đưa chân bị quét lên trước người thay vì để nó vướng bên dưới, hạ hông xuống thật thấp về phía chân còn lại, và quay mặt sườn xuống thảm. Thứ chạm thảm theo thứ tự là mặt ngoài cẳng chân và đùi, hông, sườn, rồi bả vai, đúng lúc đó tay cùng bên đập xuống.

Đầu không quay theo hướng ngã. Cằm gập và hơi quay về phía vai trên, mắt nhìn về thắt lưng của chính mình. Nếu nhìn theo hướng ngã, thái dương dễ đập xuống thảm, nhất là khi bị quét nhanh.

Tay đập là cánh tay cùng bên với sườn chạm thảm, duỗi thẳng, lòng bàn tay úp, cách thân khoảng một gang tay. Tay kia đặt nhẹ lên bụng hoặc giữ trước ngực, không chống xuống. Ở các bài có người đang nắm tay áo mình, thường thì tay kia vẫn đang bị giữ; đây là lý do người tập phải quen đập bằng một tay ngay từ đầu.

Xếp chân: hai cách thường gặp và khi nào dùng

Tuỳ môn có thể dạy một trong hai cách, hoặc cả hai. Cả hai đều nhằm một mục đích: không để chân và gối va vào nhau, không để gót chân dưới đập mạnh.

Cách xếpMô tảHợp khiLỗi dễ mắc
Chân trên đặt trước, chân dưới duỗiBàn chân trên đặt phẳng xuống thảm phía trước gối chân dưới, chân dưới duỗi dọc thảmNgã từ quét chân, cần đứng dậy nhanhĐặt chân trên đè lên cẳng chân dưới, mắt cá đập vào nhau
Hai chân tách, hơi coHai chân duỗi tách rộng bằng vai, hơi co gối, mặt ngoài chân dưới chạm thảmNgười mới, ngã từ vật hông có đà xoayGót chân dưới đập mạnh xuống thảm, đau gót
Chân giữ trên khôngHai chân nâng lên trong khoảnh khắc chạm thảm rồi mới hạThảm mỏng, cần giảm va ở gót và đầu gốiGồng bụng quá mức, nín thở

Không cần chọn cách nào là đúng nhất. Theo đúng cách lớp mình dạy, và nếu thầy dạy cả hai thì học cả hai, vì tình huống ngã thực tế khác nhau.

Một mẹo nhỏ để kiểm tra: ngã xong, nằm yên một giây và nhìn xuống chân. Nếu hai mắt cá đang chồng lên nhau, hoặc gối trên đang đè lên gối dưới, thì lần ngã đó đã có va chạm giữa hai chân dù bạn chưa thấy đau. Lặp lại đủ nhiều, chỗ va ấy sẽ bầm hoặc sưng.

Tiến trình tập theo bậc

Mỗi bậc làm đủ hai bên. Đa số người có một bên ngã rất kém, thường là bên không thuận; bên đó cần gấp đôi số lần.

  1. Nằm ngửa, gập cằm, lắc người sang trái và đập tay trái, rồi lắc sang phải và đập tay phải, như con lật đật. Hai mươi lần mỗi loạt.
  2. Ngồi xổm, đưa một chân duỗi chéo qua trước chân kia, hạ hông xuống thảm phía bên chân trụ rồi lăn sườn và đập tay. Đây là bậc dạy hông xuống trước vai.
  3. Đứng, tự đưa một chân quét chéo ra trước, khuỵu chân còn lại, hạ hông thấp rồi ngã nghiêng. Lúc đầu làm chậm, như ngồi xuống bên cạnh mình.
  4. Đứng, đối tác dùng mu bàn chân gạt rất nhẹ vào mắt cá. Người ngã chủ động theo lực gạt. Đối tác không quét mạnh, không quét vào ống chân.
  5. Đối tác vừa giữ tay áo vừa gạt, người ngã chỉ còn một tay đập. Chỉ làm khi đã ngã hai bên mà không đau vai, và khi thầy đang nhìn.

Đừng nhảy cóc từ bậc hai lên bậc bốn chỉ vì thấy các bạn đang làm. Ngã nghiêng sai lặp nhiều lần là cách nhanh nhất để đau khớp vai kéo dài vài tháng.

Lỗi gây đau và cách sửa

Vai chạm trước, đau đầu vai. Thân đổ từ cao xuống mà hông chưa hạ. Sửa bằng bậc ngồi xổm: hông phải chạm thảm trước rồi mới đến sườn và vai.

Tay đập ở góc quá rộng, gần ngang vai. Lực đập dồn lên khớp vai, dễ đau sau vài chục lần. Kéo tay về gần thân hơn, khoảng bốn mươi lăm độ.

Chống tay, khuỷu chạm trước. Phản xạ đỡ ngã. Cảm giác sai là khuỷu tê ngay, thậm chí tê đến ngón út. Tập thêm bài lật đật đến khi tay tự đập mà không chống.

Hai đầu gối đập vào nhau. Chân không tách khi chạm thảm. Tập bậc ngồi xổm chỉ để chú ý chân, không để ý tay.

Đầu quay theo hướng ngã, thái dương sượt thảm. Mắt đang nhìn theo đường ngã. Chọn một điểm nhìn cố định là thắt lưng của mình, giữ suốt cú ngã.

Hông bị đập mạnh, bầm mặt ngoài đùi. Thân không lăn mà rơi thẳng. Thường do sợ nên gồng. Thả lỏng, thở ra lúc chạm, và nhờ thầy kiểm tra độ dày thảm.

Đứng dậy sau khi ngã nghiêng

Ngã xong mà nằm im là thói quen nhiều người mới mang theo, và nó không an toàn ở bất kỳ bài đối luyện nào. Cách đứng dậy phổ biến ở nhiều môn là từ tư thế nằm nghiêng, chống tay sau lưng cùng phía với chân co, rút chân duỗi ra sau qua khoảng trống giữa tay và chân kia, rồi đứng lên với tay giữ trước mặt. Mắt luôn nhìn về phía bạn tập, không cúi xuống thảm.

Bài này nghe đơn giản nhưng lại là chỗ hay đau gối: người mới thường quỳ gối thẳng xuống thảm để đứng, dồn sức lên xương bánh chè. Hãy tập đứng dậy thật chậm mười lần mỗi bên sau mỗi loạt ngã, đến khi đầu gối không còn chạm thảm. Tuỳ môn có thể gọi là đứng dậy kỹ thuật hay đứng lên phòng thủ; tên khác nhau nhưng nguyên lý giống: thân luôn có một tay và một chân đỡ, đầu không bao giờ ở thấp hơn hông khi đối phương còn đứng gần.

Với người lớn tuổi hoặc khớp gối yếu, có thể đứng dậy bằng cách lăn sang tư thế bò rồi mới đứng, chậm mà chắc. Đừng ép mình phải đứng nhanh như bạn trẻ. Thầy sẽ cho biết mức nào là đủ với bạn.

Lịch tập sáu tuần

Lịch gắn với giờ học trên lớp. Ở nhà chỉ ôn bậc nằm và ngồi trên đệm phẳng.

  • Tuần 1 đến 2: bài lật đật mỗi buổi hai loạt hai mươi lần, ngồi xổm ngã nghiêng mỗi bên tám lần. Ghi lại bên nào khó hơn.
  • Tuần 3: bậc tự quét chân, mỗi bên sáu lần, bên yếu mười lần. Tập trước gương nếu có.
  • Tuần 4: trên lớp, đối tác gạt nhẹ mắt cá, mỗi bên năm lần. Cuối buổi hỏi thầy vai mình chạm có muộn hơn hông chưa.
  • Tuần 5: tăng số lần nhưng không tăng lực gạt. Thêm việc đứng dậy ngay sau ngã về tư thế thủ.
  • Tuần 6: nếu thầy cho phép, tập ngã khi bị giữ tay áo, đập một tay. Mỗi bên năm lần là đủ.
  • Nếu đau vai kéo dài quá ba ngày, nghỉ phần ngã một tuần và đi khám nếu vẫn chưa hết.

Anh Minh tập Vovinam ba năm, ngã bên phải rất êm nhưng bên trái luôn dội vai. Thầy cho anh mỗi buổi ngã bên trái gấp ba bên phải trong một tháng; sau đó hai bên mới đều. Mất cân bằng hai bên là chuyện rất phổ biến, ít người tự nhận ra.

Câu nên hỏi thầy và người tập cùng

Ngã nghiêng là chỗ mà người đứng ngoài nhìn thấy rõ hơn người đang ngã. Hỏi cụ thể sẽ được trả lời cụ thể.

  • Lớp mình xếp chân kiểu nào khi ngã nghiêng, có lúc nào đổi sang kiểu khác không?
  • Thầy xem giúp em vai hay hông chạm thảm trước, em không tự cảm nhận được?
  • Bên trái của em ngã kém hơn, em nên tập thêm bậc nào?
  • Khi bị giữ tay áo mà ngã, tay bị giữ em nên để thế nào cho an toàn?
  • Khi em là người gạt chân, em nên gạt vào đâu và lực bao nhiêu để bạn tập được ngã?
  • Em hay bị tê ngón út sau buổi tập ngã, có phải do đập khuỷu không?

Câu hỏi cuối rất đáng hỏi: tê ngón út thường liên quan đến va chạm ở mặt trong khuỷu. Nếu tê kéo dài hay yếu tay, nên đi khám thay vì cố tập tiếp.

Câu hỏi thứ năm cũng quan trọng không kém. Ngã nghiêng an toàn phụ thuộc một nửa vào người ngã, một nửa vào người gạt. Người gạt tốt dùng mu hoặc lòng bàn chân chạm vào mắt cá ngay lúc bạn tập vừa nhấc trọng lượng khỏi chân đó, không đá vào ống chân, không quét khi bạn tập đang dồn hết sức lên chân trụ. Khi đổi vai cho nhau, hãy nhớ cảm giác mình muốn được gạt thế nào và gạt lại đúng như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Ngã nghiêng khác ngã sau ở điểm nào?

Ngã sau lăn theo trục giữa lưng và đập hai tay. Ngã nghiêng lăn theo sườn, hông chạm trước, đập một tay cùng bên. Trong thực tế bị quét hay vật, ngã nghiêng gặp nhiều hơn.

Có nên tập ngã nghiêng trước ngã sau không?

Phần lớn các lớp dạy ngã sau trước vì dễ cảm nhận gập cằm và lưng tròn, rồi mới sang ngã nghiêng. Nhưng một số lớp dạy song song từ bậc nằm. Theo tiến trình của lớp mình là tốt nhất.

Ngã nghiêng xong bị đau vai thì làm sao?

Dừng phần ngã trong buổi đó, chườm lạnh nếu có sưng, và nhờ thầy xem lại lỗi vai chạm trước. Nếu đau nhói, không nhấc được tay hoặc đau kéo dài vài ngày thì nên đi khám.

Có cần ngã được hai bên đều nhau không?

Rất nên. Bạn tập có thể quét chân bên nào cũng được, và khi bị vật bạn không chọn được hướng ngã. Bên yếu nên tập nhiều hơn bên mạnh cho đến khi hai bên tương đương.

Người có khớp vai từng trật có tập ngã nghiêng được không?

Cần hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng trước. Nếu được phép, nên báo thầy để tập ở bậc thấp lâu hơn, tránh bài bị giữ tay áo và tránh đập tay ở góc rộng.

Ngã nghiêng trên thảm mỏng có an toàn không?

Thảm mỏng làm hông và gót chịu va nhiều hơn. Người mới nên tập trên thảm đủ dày theo hướng dẫn của lớp. Nếu thảm mỏng, giảm độ cao, tập chậm và ưu tiên cách giữ chân lên khi chạm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138