Bắt đầu tập võ sau 30 tuổi không muộn: hệ thần kinh vẫn học động tác rất tốt, cái chậm hơn là gân, dây chằng và khả năng hồi phục. Vì vậy người mới ở tuổi này nên đứng tấn vừa sâu thay vì sâu tối đa, học đòn chân thấp trước đòn cao, và giữ nhịp hai đến ba buổi mỗi tuần thay vì tập dồn. Làm đúng ba điều đó, sau khoảng ba tháng bạn có nền tấn và đòn cơ bản không thua người trẻ cùng lớp.
Phần dưới đi qua từng chỗ: cơ thể người đi làm khác gì võ sinh mười tám tuổi, chỉnh tấn trong ba tháng đầu, thứ tự học đòn, bài luyện tám tuần ngoài giờ lớp, cảm giác đúng và cảm giác báo động trong người, cùng bảng lỗi hay gặp. Nếu bạn có bệnh nền hoặc chấn thương cũ ở gối, lưng, vai, hãy hỏi bác sĩ trước buổi tập đầu tiên và báo cho thầy ngay hôm đó.
Cơ thể người đi làm khác võ sinh mười tám tuổi ở đâu
Điểm khác lớn nhất không nằm ở cơ bắp. Một người ba mươi lăm tuổi đi làm văn phòng thường có cơ đùi đủ khoẻ để đứng tấn, nhưng gân gót, gân bánh chè và gân kheo đã quen với tám tiếng ngồi ghế. Cơ thích nghi với bài tập trong vài tuần; gân và dây chằng cần vài tháng. Người mới hay mắc đúng chỗ này: tuần thứ ba thấy chân khoẻ hẳn, tăng số lần đá gấp đôi, tuần thứ năm đau gót không đi nổi.
Thứ hai là hông. Ngồi nhiều làm cơ gập hông ngắn lại và cơ mông lười hoạt động, nên khi đứng trung bình tấn hay đinh tấn, cơ thể tự bù bằng cách ưỡn thắt lưng hoặc đẩy gối vào trong. Nhìn qua tưởng là tấn "chưa đủ sâu", thật ra là hông chưa cho phép.
Thứ ba là hồi phục. Ở tuổi đôi mươi, buổi tập nặng hôm nay thì sáng mai đã nhẹ người. Sau ba mươi, nhất là khi ngủ ít và làm việc căng, cơn mỏi kéo dài sang ngày thứ hai, thứ ba. Điều này không có nghĩa bạn yếu, chỉ có nghĩa lịch tập phải có ngày nghỉ thật.
Bù lại, người đi làm có lợi thế: biết nghe, biết hỏi, chịu tập chậm cho đúng. Võ sinh nhỏ tuổi thường học nhanh bằng bắt chước; người lớn học bằng hiểu cơ chế. Khi hiểu vì sao gối phải theo hướng mũi chân, bạn tự sửa được ở nhà mà không cần ai đứng cạnh.
Chỉnh tấn trong ba tháng đầu: vừa sâu, giữ ngắn, lặp nhiều
Độ sâu: đùi chưa cần song song mặt sàn. Ở trung bình tấn, hạ tới mức gối vẫn nằm trên đường thẳng với ngón chân thứ hai, lưng vẫn thẳng và bạn còn thở đều. Thường là đùi chếch khoảng ba mươi đến bốn mươi độ so với mặt sàn trong tháng đầu. Hạ sâu hơn mà gối đổ vào trong là đang tập sai cho thật kỹ.
Thời gian giữ: nhiều lần ngắn thay vì một lần dài. Sáu lần, mỗi lần ba mươi giây, nghỉ ba mươi giây, có ích hơn một lần ba phút run lẩy bẩy. Lần nào cũng phải giữ đúng hình; khi bắt đầu thấy gối trôi hay lưng ưỡn thì dừng lần đó.
Đinh tấn: bước vừa dài, gối trước không vượt mũi chân. Người mới thường bước quá dài để trông giống thầy, rồi gối sau khoá cứng và hông xoay lệch. Bước ngắn hơn một gang tay so với mức tối đa, chân sau thẳng nhưng không khoá khớp, gót sau bám sàn tuỳ môn. Tuỳ môn có thể gọi là cung tấn hay tiền khuất tấn.
Chuyển tấn chậm trước khi nhanh. Từ trung bình tấn sang đinh tấn rồi về, đếm bốn nhịp mỗi lần chuyển. Mục đích là cảm nhận trọng tâm đi qua đâu, không phải tốc độ. Khi chuyển mười lần liền mà đầu không nhấp nhô thì mới tăng nhịp.
Cảm giác đúng ở tấn. Mỏi nóng ở đùi trước và mông, lòng bàn chân bám đều từ gót tới ngón. Cảm giác sai: nhói ở mặt trong gối, căng buốt ở thắt lưng, hoặc chỉ dồn ở mũi chân.
Đòn nào học trước, đòn nào để sau
Không có luật cứng, nhưng thứ tự dưới đây giúp gân và khớp theo kịp cơ. Thầy của bạn có thể sắp khác theo môn; quan trọng là đòn cần biên độ lớn, cần xoay mạnh trên chân trụ hay cần bật nhảy thì nên chờ.
| Nhóm đòn | Giai đoạn nên tập | Vì sao |
|---|---|---|
| Đấm thẳng, đấm móc ở tốc độ vừa | Ngay từ tuần đầu | Biên độ ngắn, dễ kiểm soát cổ tay và vai |
| Đá tống trước, đá thấp vào ống chân bao đỡ | Tuần đầu đến tuần thứ tư | Ít xoay chân trụ, hông chưa cần mở rộng |
| Đá vòng cầu tầm bụng | Từ tháng thứ hai | Cần chân trụ xoay và hông mở; gối chịu lực xoắn |
| Đá ngang, đá vòng cầu tầm đầu | Từ tháng thứ ba trở đi, tuỳ độ dẻo | Kéo căng gân kheo và háng; ép sớm dễ rách cơ |
| Đá xoay sau, đòn nhảy, đá lăng | Sau khi tấn và chân trụ vững, có thầy cầm đích | Tiếp đất một chân, va chạm lớn lên gối và gót |
| Ngã, lăn | Theo tiến trình của lớp, trên thảm | Cổ và vai cần quen dần từ thấp lên cao |
Nếu lớp đang tập đòn ở hàng dưới mà bạn mới tuần thứ hai, cứ tập theo nhưng hạ tầm đá và giảm số lần. Không ai trong lớp đánh giá bạn vì đá thấp; người ta chỉ nhớ người phải nghỉ ba tuần vì đau háng.
Bài luyện tám tuần ngoài giờ lớp
Giả sử bạn lên lớp hai buổi mỗi tuần. Bài dưới đây chèn thêm một buổi ngắn ở nhà, khoảng hai mươi lăm phút, không cần dụng cụ ngoài một khoảng sàn và bức tường.
- Tuần 1–2: năm phút xoay khớp cổ chân, gối, hông, cổ tay. Trung bình tấn sáu lần ba mươi giây. Đấm thẳng chậm trước gương, mỗi tay ba mươi lần, dừng ở cuối đòn một giây để kiểm cổ tay thẳng.
- Tuần 3–4: thêm chuyển tấn trung bình sang đinh tấn mười lần mỗi bên. Đá tống thấp tay bám tường, mỗi chân hai mươi lần, chú ý nâng gối trước rồi mới đẩy bàn chân.
- Tuần 5–6: tăng giữ tấn lên bốn mươi lăm giây. Đá vòng cầu tầm gối bám tường, mỗi chân mười lăm lần, chỉ để học xoay chân trụ. Thêm cầu mông nằm ngửa ba hiệp mười lăm lần cho cơ mông thức dậy.
- Tuần 7–8: ghép chuỗi ngắn: đinh tấn, đấm thẳng hai đòn, lùi về trung bình tấn. Làm chậm năm lượt rồi vừa nhịp năm lượt. Đá tống và vòng cầu bỏ tay khỏi tường nếu đứng một chân mười giây không chao.
- Mỗi tuần: một ngày nghỉ hẳn sau buổi nặng nhất. Nếu sáng ra gót hay gối còn đau khi bước xuống giường, bỏ buổi ở nhà tuần đó.
Tám tuần nghe chậm, nhưng mục tiêu là tới tháng thứ ba bạn không vắng buổi lớp nào vì đau. Với người mới sau ba mươi, đều đặn là thứ tạo ra tay nghề, không phải một buổi tập kiệt sức.
Giữ nhịp tập khi lịch làm việc thất thường
Người đi làm hiếm khi giữ được lịch đẹp như trên giấy. Tuần có đợt chốt sổ, tuần đi công tác, tuần con ốm. Kỹ thuật không mất vì nghỉ một tuần; nó mất khi bạn nghỉ rồi quay lại bằng một buổi tập bù gấp đôi. Vài nguyên tắc giữ nhịp:
- Không tập bù. Lỡ một buổi thì buổi sau tập như bình thường, không cộng dồn số lần đá hay thời gian giữ tấn.
- Buổi mười phút vẫn tính. Tối mệt, chỉ cần ba lần giữ tấn và năm mươi cú đấm chậm trước gương. Thứ được giữ lại là đường đòn trong đầu, không phải mồ hôi.
- Đi công tác thì mang bài không cần chỗ: đứng một chân khi chờ thang máy, giữ tấn cao trong phòng khách sạn, xoay cổ tay và cổ chân trước khi ngủ.
- Nghỉ quá hai tuần thì buổi đầu quay lại giảm một nửa: tấn cao hơn, đá thấp hơn, không đối luyện tốc độ.
- Ngủ dưới sáu tiếng liền mấy hôm: vẫn đi lớp nhưng xin làm bản nhẹ. Thiếu ngủ làm phản xạ chậm, là lúc dễ trẹo cổ chân khi đá.
Anh Minh trong ví dụ dưới từng nghỉ mười ngày vì quyết toán cuối năm, quay lại hăng hái tập bù và đau gân gót ba tuần. Lần sau anh làm ngược lại: buổi đầu chỉ tập tấn và đấm, buổi thứ hai mới đá, và không phải nghỉ thêm ngày nào.
Mỏi tốt và đau báo động: phân biệt thế nào
Người mới thường không biết cảm giác nào bỏ qua được, cảm giác nào phải dừng. Một cách chia đơn giản:
- Mỏi cơ lan đều, âm ỉ, đỡ dần sau một hai ngày: bình thường, nhất là đùi trước, mông, bắp chân sau buổi tấn. Đi lại nhẹ nhàng, ngủ đủ.
- Căng ở gân kheo khi cúi: chấp nhận được nếu không nhói. Giảm tầm đá cao vài buổi.
- Đau nhói một điểm ở gót, mặt trước gối, hoặc mặt trong khuỷu: dấu hiệu gân quá tải. Ngưng động tác gây đau, báo thầy, nếu kéo dài hơn một tuần thì đi khám.
- Đau tăng khi tập tiếp chứ không giảm sau khởi động: dừng buổi đó.
- Sưng khớp, kêu lục cục kèm đau, chân khuỵu: nghỉ và khám, không tự băng rồi tập tiếp.
- Choáng, tức ngực, khó thở bất thường: dừng ngay, ngồi xuống, nhờ người hỗ trợ và đi khám.
Một mẹo nhỏ: ghi một dòng sau mỗi buổi, kiểu "gót phải hơi nhói lúc đá tống, mức hai trên mười". Ba buổi liền cùng một chỗ là tín hiệu để đổi bài, không phải để cắn răng.
Lỗi hay gặp ở người mới ngoài ba mươi và cách sửa
Anh Minh, ba mươi bốn tuổi, làm kế toán, vào lớp Vovinam được hai tháng. Gần như mọi lỗi dưới đây anh đều đi qua, và chúng cũng là lỗi chung của nhóm tuổi này.
| Lỗi | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Gối đổ vào trong khi đứng tấn | Cơ mông yếu, hạ quá sâu | Nâng tấn cao hơn, đẩy gối theo hướng ngón chân thứ hai, tập cầu mông |
| Ưỡn thắt lưng ở đinh tấn | Cơ gập hông ngắn do ngồi nhiều | Siết nhẹ bụng dưới, xoay xương chậu về sau một chút, bước ngắn lại |
| Đá tống bằng cách vung cả chân thẳng | Chưa có thói quen nâng gối | Tách hai nhịp: nâng gối, dừng, rồi đẩy bàn chân |
| Đau gót sau tuần thứ tư | Tăng số lần đá và nhảy quá nhanh | Giảm một nửa khối lượng hai tuần, bỏ nhảy dây, kiểm giày đi ngoài giờ tập |
| Đấm khoá thẳng khuỷu, đau khớp | Muốn đấm "xa hơn" | Dừng đòn khi khuỷu còn hơi chùng, đứng gần mục tiêu hơn |
| Nín thở khi giữ tấn | Căng thẳng, cố gắng quá | Đếm thở ra bằng miệng, giữ nhịp thở đều suốt thời gian giữ |
Khi hỏi thầy, đừng hỏi chung "em tập có đúng không". Hỏi cụ thể: "Gối em ở trung bình tấn đã đúng hướng chưa?", "Em nên giữ độ sâu này bao lâu nữa rồi mới hạ?", "Đòn vòng cầu của em chân trụ xoay đủ chưa?". Thêm một câu nên hỏi ngay buổi đầu: "Với chấn thương cũ ở cổ chân của em, động tác nào nên tránh trong tháng đầu?".
Câu hỏi thường gặp
Ba mươi lăm tuổi mới học võ có lên được đai cao không?
Có. Lên đai phụ thuộc vào thời gian tập đều và chất lượng kỹ thuật, không có giới hạn tuổi bắt đầu. Người lớn thường đi chậm ở các đòn cần dẻo, nhưng bù lại ở sự chính xác và hiểu bài quyền.
Mỗi tuần nên tập mấy buổi khi mới bắt đầu?
Hai buổi ở lớp và một buổi ngắn ở nhà là vừa trong ba tháng đầu. Tập dày hơn khi gân chưa thích nghi dễ dẫn tới đau gót, đau gối và phải nghỉ dài, mất nhiều hơn được.
Có cần giảm cân trước rồi mới đi học võ không?
Không cần. Bạn có thể vào lớp ngay, chỉ cần báo thầy cân nặng hiện tại để được điều chỉnh tấn và hạn chế động tác nhảy. Nếu có bệnh tim mạch, huyết áp hoặc tiểu đường, hãy hỏi bác sĩ trước.
Đau mỏi đùi ba ngày sau buổi đầu có bình thường không?
Bình thường nếu là mỏi cơ lan đều và giảm dần. Đi lại nhẹ, ngủ đủ, buổi sau tập nhẹ hơn. Nếu đau nhói một điểm ở khớp hoặc gân, sưng, hoặc không đỡ sau một tuần thì nên đi khám.
Ngồi văn phòng cả ngày thì tối đi tập có bị chấn thương hơn không?
Nguy cơ cao hơn nếu vào bài ngay khi cơ còn cứng. Đến sớm mười phút để đi lại, xoay khớp, làm vài lần cầu mông và tấn cao trước khi lớp khởi động; ban ngày thỉnh thoảng đứng dậy đi lại cũng giúp hông bớt cứng.