Run chân khi đứng tấn lâu phần lớn là dấu hiệu cơ đùi và mông đang mỏi tới gần giới hạn, không phải dấu hiệu tập sai hay có bệnh. Run nhẹ ở cuối hiệp là chuyện bình thường. Phải dừng khi run đi kèm đau nhói ở khớp, tê bì, chóng mặt, tim đập dồn, hoặc khi tư thế đã sụp: gối chụm vào, lưng võng, phải nín thở mới trụ được.
Sức giữ tấn tăng được, nhưng tăng theo cách của cơ bắp: từng chút, có nghỉ, đổi nhiều yếu tố chứ không chỉ kéo dài thời gian. Hình ảnh đứng tấn hàng giờ trong phim là thứ nên quên đi. Bài này giải thích run chân từ đâu ra, phân biệt run bình thường với dấu hiệu dừng, bốn cách tăng tải, bài bổ trợ, giáo án tám tuần và những lỗi khiến người tập đau gối dù rất chăm.
Run chân từ đâu ra
Một cơ bắp gồm rất nhiều sợi cơ, được thần kinh điều khiển theo từng nhóm. Khi bạn giữ một tư thế tĩnh như đứng tấn, những nhóm làm việc đầu tiên mỏi dần, hệ thần kinh phải gọi thêm nhóm khác thay ca. Việc thay ca này không mượt: lực lúc tăng lúc giảm rất nhanh, và bạn thấy nó thành run. Càng mỏi, càng nhiều nhóm phải thay ca, run càng rõ.
Vì vậy run chân là tín hiệu tự nhiên của cơ mỏi, nhất là ở người mới, người lâu không tập, và ở cơ chưa quen tư thế đó. Người đã tập lâu vẫn run, chỉ là run muộn hơn. Run không có nghĩa là bạn yếu hơn người khác; nó cho biết bạn đang ở gần giới hạn của hôm nay.
Cũng có những nguyên nhân run khác: đói, thiếu nước, ngủ ít, căng thẳng, uống nhiều cà phê. Nếu hôm nay run sớm hơn hẳn mọi hôm ở cùng mức tập, hãy nghĩ tới những thứ đó trước khi nghĩ mình xuống sức.
Run kèm cảm giác lạ như tê lan xuống bàn chân, chóng mặt, hoa mắt, tim đập dồn, khó thở, thì không còn là run cơ mỏi bình thường. Dừng ngay, ngồi xuống, và đi khám nếu nó lặp lại. Người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường nên hỏi bác sĩ trước khi tập giữ tư thế tĩnh lâu, vì kiểu tập này làm huyết áp tăng nhanh.
Run bình thường hay dấu hiệu phải dừng
Bảng dùng để tự đánh giá giữa hiệp. Gặp bất cứ dòng nào ở cột phải là dừng hiệp, không cố cho đủ giờ.
| Có thể tiếp tục | Dừng hiệp ngay | Dừng tập và đi khám |
|---|---|---|
| Run nhẹ ở đùi, mông vào cuối hiệp | Gối bắt đầu chụm vào, lưng võng | Đau nhói trong khớp gối hoặc háng không hết khi nghỉ |
| Nóng rát cơ đùi trước | Phải nín thở mới giữ được | Tê bì lan xuống bàn chân |
| Thở nhanh hơn nhưng đều | Run giật mạnh, không kiểm soát được dáng | Chóng mặt, hoa mắt, tim đập dồn hoặc đau ngực |
| Mỏi đều hai chân | Một chân mỏi lệch hẳn chân kia | Gối sưng sau buổi tập, đau sang ngày hôm sau |
Cột giữa không phải là thất bại. Đó là dấu hiệu hiệp hôm nay đã đủ. Một hiệp dừng đúng lúc có giá trị hơn một hiệp cố thêm hai mươi giây với gối chụm và lưng võng, vì hai mươi giây đó chỉ dạy cơ thể đứng sai. Nghỉ giữa hiệp, đứng thẳng, lắc nhẹ hai chân, uống một ngụm nước rồi mới vào hiệp kế.
Bốn cách tăng tải, không chỉ là đứng lâu hơn
Thời gian. Cách quen thuộc nhất: mỗi tuần tăng năm đến mười giây mỗi hiệp. Dừng tăng khi hiệp cuối không còn giữ được dáng. Lúc đó hãy đứng yên ở mức thời gian ấy thêm một tuần, rồi đổi sang yếu tố khác.
Độ sâu. Hạ thấp thêm một chút, thời gian giữ ngắn lại. Đổi độ sâu khi gối hoàn toàn bình thường ở mức cũ ít nhất một tuần.
Số hiệp và thời gian nghỉ. Bốn hiệp ba mươi giây nghỉ ba mươi giây là một bài khác hẳn bốn hiệp ba mươi giây nghỉ mười giây. Rút ngắn nghỉ là cách tăng tải mà không cần đứng thấp hơn.
Tấn tĩnh sang tấn động. Giữ tấn trong khi ra đòn tay chậm, hoặc chuyển qua lại giữa hai tấn mà không đứng lên. Cơ phải giữ dáng trong lúc có chuyển động, gần với bài quyền và đối kháng hơn đứng yên.
Mỗi tuần chỉ đổi một thứ. Tăng cả thời gian lẫn độ sâu trong cùng một tuần là cách nhanh nhất để gối lên tiếng. Chọn một yếu tố, giữ nguyên ba yếu tố còn lại.
Bài bổ trợ giúp giữ tấn lâu hơn
Những bài này tập ở nhà, hai ba buổi một tuần, xen với buổi lên lớp. Chúng làm khoẻ đúng nhóm cơ gánh tấn và dạy gối đi đúng đường.
- Ngồi xuống đứng lên chậm. Hai chân rộng hơn vai, hạ người trong bốn nhịp như ngồi xuống ghế, chạm nhẹ mép ghế rồi đứng lên trong hai nhịp. Ba hiệp mười lần. Gối theo mũi chân.
- Ngồi dựa tường. Lưng tựa tường, trượt xuống tới mức đùi chếch vừa sức, giữ hai mươi đến bốn mươi giây. Lưng được tường đỡ nên bạn tập riêng được sức đùi.
- Cầu mông. Nằm ngửa, gối co, đẩy hông lên tới khi thân và đùi thành một đường, giữ hai giây, hạ xuống. Ba hiệp mười hai lần. Cơ mông khoẻ giữ gối không chụm.
- Nâng hông nằm nghiêng. Nằm nghiêng, nâng chân trên lên chậm, mũi chân hơi chúc xuống. Ba hiệp mười lần mỗi bên. Tập riêng cơ mông bên, nhóm giữ hông ngang.
- Nâng gót. Đứng, nâng gót lên chậm, hạ chậm. Ba hiệp mười lăm lần. Cổ chân khoẻ giúp bàn chân bám ba điểm khi đứng tấn.
Không cần dụng cụ, không cần tạ. Người có chấn thương gối, lưng hay bệnh nền nên hỏi bác sĩ hoặc người điều trị bài nào phù hợp trước khi tập.
Thứ tự trong một buổi ở nhà: khởi động, giữ tấn trước khi chân còn khoẻ, bổ trợ sau. Làm ngược lại, cơ đã mỏi vì bổ trợ thì hiệp giữ tấn sẽ sụp dáng sớm và bạn lại tập cho gối đi sai đường.
Giáo án tám tuần, ba buổi mỗi tuần
Giáo án dành cho người đã biết dáng đúng của trung bình tấn và đinh tấn. Mỗi buổi sau khởi động mười phút. Nếu một tuần thấy quá sức, lặp lại tuần đó thay vì đi tiếp.
| Tuần | Giữ tấn | Bổ trợ |
|---|---|---|
| 1 | Trung bình tấn mức vừa: bốn hiệp hai mươi giây, nghỉ bốn mươi giây | Ngồi xuống đứng lên chậm, cầu mông |
| 2 | Bốn hiệp hai mươi lăm giây, nghỉ bốn mươi giây | Như tuần một, thêm nâng gót |
| 3 | Bốn hiệp ba mươi giây, nghỉ ba mươi giây | Ngồi dựa tường thay ngồi xuống đứng lên |
| 4 | Tuần nhẹ: ba hiệp hai mươi giây, nghỉ đủ | Chỉ cầu mông và nâng gót |
| 5 | Trung bình tấn hạ sâu hơn một chút: bốn hiệp hai mươi giây | Nâng hông nằm nghiêng, cầu mông |
| 6 | Xen kẽ: hai hiệp trung bình tấn, hai hiệp đinh tấn mỗi bên, ba mươi giây | Ngồi xuống đứng lên, nâng gót |
| 7 | Tấn động: giữ trung bình tấn kèm đấm thẳng chậm, bốn hiệp ba mươi giây | Ngồi dựa tường, cầu mông |
| 8 | Tuần kiểm: một hiệp giữ tới khi dáng bắt đầu sụp, ghi lại thời gian | Nghỉ bổ trợ |
Tuần bốn và tuần tám là tuần nhẹ có chủ đích. Cơ thể mạnh lên trong lúc nghỉ, không phải trong lúc tập. Người bỏ qua tuần nhẹ thường chững lại ở tuần năm sáu, hoặc đau gối.
Lỗi khiến người chăm tập vẫn đau gối
Những lỗi dưới đây hay gặp ở người tập rất nhiệt tình. Chính sự chăm chỉ làm chúng nặng thêm.
| Lỗi | Vì sao hại | Sửa |
|---|---|---|
| Đứng tấn mỗi ngày, không ngày nghỉ | Gân và sụn hồi phục chậm hơn cơ | Ba bốn buổi một tuần, có tuần nhẹ |
| Cố đứng cho đủ giờ khi dáng đã sụp | Tập cho gối chịu lực sai đường | Dừng hiệp khi gối chụm hoặc lưng võng |
| Tăng cả thời gian lẫn độ sâu | Tải tăng gấp đôi trong một tuần | Mỗi tuần đổi một yếu tố |
| Nín thở để trụ | Huyết áp tăng nhanh, dễ choáng | Thở đều qua mũi, đếm nhịp thở |
| Bắt chước thời gian của người khác | Mỗi người một nền thể lực | So với chính mình tuần trước |
| Tin rằng đứng tấn lâu luyện được sức mạnh bí ẩn | Đẩy người tập tới quá sức | Đứng tấn là bài sức bền cơ, không hơn |
Chị Lan bốn mươi lăm tuổi mắc lỗi thứ nhất trong tháng đầu: hăng hái đứng tấn mỗi tối. Đến tuần ba, gối phải chị ê ẩm. Chị chuyển sang ba buổi mỗi tuần theo giáo án trên, gối hết ê sau mười ngày, và tới tuần tám chị giữ được lâu hơn hẳn tháng đầu.
Hỏi thầy để giáo án ở nhà khớp với lớp
Thầy biết mức thể lực bạn đang có và yêu cầu của bài quyền sắp tới. Hỏi để giáo án ở nhà khớp với lớp.
- Với trình độ hiện tại, con nên giữ trung bình tấn bao lâu mỗi hiệp là đủ?
- Kỳ kiểm tra tới có yêu cầu giữ tấn trong thời gian nào không?
- Con hay run chân phải trước chân trái, thầy xem con có lệch trọng tâm không?
- Ngoài giờ lớp, con tập giữ tấn mấy buổi một tuần thì không ảnh hưởng buổi lên lớp?
- Gối con hơi ê sau buổi tập, con nên giảm độ sâu hay giảm thời gian trước?
Anh Minh tập Vovinam ba năm hỏi câu thứ tư khi bắt đầu tập thêm ở nhà, và được thầy dặn tránh tập giữ tấn nặng vào tối trước buổi lên lớp. Một chi tiết nhỏ giúp anh không đến lớp với đôi chân đã mỏi sẵn, và buổi lên lớp nào cũng còn đủ sức cho phần đòn chân ở cuối giờ.
Võ sinh Khôi đai xanh thì hỏi câu thứ hai, và biết rằng kỳ kiểm tra không có bài giữ tấn tính giờ. Khôi chuyển phần lớn thời gian sang tấn động trong bài quyền, đúng thứ mình sẽ được xem xét.
Câu hỏi thường gặp
Đứng tấn bị run chân có sao không?
Run nhẹ ở đùi và mông vào cuối hiệp là dấu hiệu cơ đang mỏi gần giới hạn, thường không đáng lo. Phải dừng khi run kèm đau nhói ở khớp, tê bì, chóng mặt, tim đập dồn, hoặc khi dáng tấn đã sụp. Lặp lại nhiều lần thì nên đi khám.
Mỗi ngày nên đứng tấn bao lâu?
Không có con số chung. Với người tập phong trào, vài hiệp hai mươi đến sáu mươi giây đúng dáng, ba bốn buổi mỗi tuần, đã đủ để tiến bộ. Đứng mỗi ngày không nghỉ thường làm gân và gối quá tải trước khi cơ kịp mạnh lên.
Làm sao để đứng tấn lâu hơn?
Tăng dần từng yếu tố: thời gian, độ sâu, số hiệp và thời gian nghỉ, hoặc chuyển từ tấn tĩnh sang tấn động. Mỗi tuần chỉ đổi một yếu tố, có tuần nhẹ xen giữa, và tập bổ trợ như ngồi dựa tường, cầu mông, nâng gót.
Đứng tấn có hại gối không?
Đứng tấn đúng dáng, tăng tải từ từ, thường làm khoẻ cơ quanh gối. Hại gối là khi gối chụm vào, trọng tâm dồn ra mũi chân, cố đứng khi dáng đã sụp, hoặc tập dồn dập không nghỉ. Người từng chấn thương gối nên hỏi bác sĩ trước.
Người lớn tuổi có nên tập giữ tấn lâu không?
Có thể tập ở mức cao hơn, hiệp ngắn hơn, nghỉ nhiều hơn người trẻ. Người có bệnh tim mạch, huyết áp hay tiểu đường nên hỏi bác sĩ trước, vì giữ tư thế tĩnh làm huyết áp tăng nhanh. Luôn thở đều, không nín thở.
Ngồi dựa tường có thay được đứng tấn không?
Không thay được hoàn toàn, vì đứng tấn còn dạy thăng bằng, bám chân và giữ dáng thân. Nhưng ngồi dựa tường là bài bổ trợ tốt để tăng sức đùi riêng, nhất là khi bạn chưa giữ được lưng dựng lâu trong tấn thật.