Thua trận đối kháng đầu tiên, dù là trận giao lưu trong lớp hay một giải phong trào, thường để lại cảm giác nặng hơn kết quả thật: xấu hổ, tức, nghi ngờ bản thân. Việc nên làm theo thứ tự là kiểm cơ thể trước, để cảm xúc lắng trong một ngày, xem lại trận bằng vài câu hỏi cụ thể, hỏi thầy đúng chỗ, rồi quay lại sàn trong tuần sau với một mục tiêu nhỏ.
Phần lớn người tập lâu năm đều thua nhiều trận ở những năm đầu, và nhiều người trong số họ nói rằng chính những trận thua ấy dạy họ nhiều nhất. Nhưng chỉ khi trận thua được xem lại đúng cách. Bài này đi qua từng bước, kèm những lỗi hay gặp sau một trận thua.
Ngay sau trận: kiểm cơ thể trước, cảm xúc sau
Adrenalin sau trận che bớt cảm giác đau. Nhiều chấn thương chỉ lộ ra vài giờ sau. Vì vậy, việc đầu tiên không phải là nghĩ về kết quả.
- Ngồi xuống, uống nước, thở chậm vài phút. Tháo bảo hộ cẩn thận.
- Tự hỏi: có bị trúng đòn vào đầu không, có chóng mặt, nhìn mờ, buồn nôn, nhức đầu không. Có bất kỳ dấu hiệu nào thì báo thầy, ban tổ chức hoặc người sơ cứu ngay.
- Kiểm các khớp: cổ tay, ngón tay, gối, cổ chân. Đau nhói, sưng nhanh, không cử động như cũ thì chườm lạnh và nhờ người có chuyên môn xem.
- Nếu đã va đầu, không tự lái xe về, nhờ người đi cùng, và theo dõi trong hai mươi bốn giờ. Nhức đầu tăng dần, nôn, lú lẫn thì đi khám ngay.
- Chỉ khi đã chắc cơ thể ổn mới bắt đầu nghĩ đến trận đấu.
Nhiều người bỏ qua bước này vì đang buồn hoặc đang tức, và cảm xúc làm họ thấy cơ thể không đáng để ý. Đó là ngược lại. Một trận thua chỉ là một buổi; một chấn thương đầu bị bỏ qua có thể là chuyện dài. Nếu đi thi một mình, nhắn cho người nhà biết bạn đã xong trận và đang ổn, hoặc đang không ổn.
Những cảm xúc thường gặp sau khi thua
Gọi đúng tên cảm xúc giúp bạn không để nó quyết định thay mình. Mỗi cảm xúc có một điều đáng nghe và một cái bẫy.
| Cảm xúc | Điều đáng nghe trong nó | Cái bẫy cần tránh |
|---|---|---|
| Xấu hổ | Bạn quan tâm đến việc mình làm tốt | Tránh mặt bạn tập, nghỉ tập mấy tuần |
| Tức giận với đối thủ | Có thể đối thủ đã làm gì đó cần nói với thầy | Nói xấu, mang thù vào trận sau |
| Tức giận với trọng tài, ban tổ chức | Có thể có điều chưa rõ cần hỏi lại | Cãi vã ngay tại chỗ, đăng bài trách móc |
| Nghi ngờ bản thân | Có phần kỹ năng thật sự còn thiếu | Kết luận "mình không hợp với võ" |
| Nhẹ nhõm vì đã xong | Bạn đã chịu áp lực lớn và vượt qua được | Không xem lại gì, lần sau sợ y như cũ |
| Muốn phục thù ngay | Bạn còn muốn tập | Tăng lực trong đối luyện ở lớp tuần sau |
Không cần cố cảm thấy ổn ngay. Ngủ một đêm thường làm mọi cảm xúc nhỏ đi một nửa. Điều duy nhất cần làm trong đêm đầu là không đưa ra quyết định lớn, như bỏ tập hay đổi lớp.
Hai mươi bốn giờ đầu: nên và không nên
Cách bạn cư xử trong ngày đầu sau trận thường được nhớ lâu hơn chính kết quả trận.
- Nên: chào và cảm ơn đối thủ, cảm ơn thầy, cảm ơn người đã đi cổ vũ, kể cả khi đang buồn.
- Nên: ăn uống bình thường, ngủ sớm, tiếp tục theo dõi cơ thể nếu có va chạm mạnh.
- Nên: ghi ra giấy ba bốn điều bạn còn nhớ rõ về trận, trước khi trí nhớ bị cảm xúc tô lại.
- Không nên: xem đi xem lại video trận nhiều lần trong đêm đầu. Lúc ấy bạn chỉ thấy lỗi, không thấy bài học.
- Không nên: đăng bài giải thích vì sao mình thua, trách trọng tài hay đối thủ.
- Không nên: tập bù thật nặng ngay hôm sau để "trả nợ". Cơ thể cần hồi phục sau trận nhiều hơn bạn nghĩ.
Võ sinh Khôi đai xanh thua trận giao lưu đầu tiên vì bị dồn ra mép sàn liên tục. Tối đó Khôi muốn nhắn cho cả nhóm lớp rằng sàn trơn. Anh trai Khôi bảo cứ viết ra giấy rồi để đến sáng. Sáng ra, Khôi xé tờ giấy và chỉ nhắn: "Cảm ơn mọi người đã đến."
Xem lại trận bằng ba câu hỏi
Mình đã làm được điều gì đúng như khi tập? Bắt đầu từ đây, không phải từ lỗi. Có thể là giữ được thế thủ trong hiệp đầu, có thể là ra được đòn chân đã luyện. Điều này cho biết phần nào đã thành phản xạ.
Ở đâu trận đấu bắt đầu đi khỏi tay mình? Tìm một thời điểm, không phải cả trận. Ví dụ: sau khi trúng đòn đầu tiên thì nín thở, hoặc từ giữa hiệp hai thì hết hơi. Một điểm gãy rõ ràng có giá trị hơn mười lỗi nhỏ.
Thứ gì mình làm khác hẳn khi tập? Đây là câu hỏi lộ ra nhiều nhất. Nhiều người thấy mình đứng cao hơn, tay thấp hơn, ra đòn ít hơn hẳn so với ở lớp. Khoảng cách giữa trên sàn tập và trong trận chính là thứ cần luyện tiếp.
Xem video, nếu có, vào ngày thứ hai hoặc thứ ba. Xem một lần toàn bộ, rồi chỉ xem lại đúng đoạn trả lời câu hỏi thứ hai. Tắt tiếng để không bị cuốn theo không khí trận.
Viết ra một điều duy nhất cần tập. Không phải năm điều. Một điều, viết thành một câu: "giữ tay khi lùi", "thở ra khi bị dồn". Mang câu ấy lên lớp.
Hỏi thầy và hỏi cả người thắng
Thầy thường đã thấy trận đấu của bạn từ một góc mà bạn không thể thấy. Hỏi đúng cách giúp bạn nhận được nhận xét thật:
- "Thầy thấy trận đấu bắt đầu khó với em từ lúc nào?"
- "Em làm khác gì so với lúc tập ở lớp?"
- "Một điều em nên tập trong tháng tới là gì?"
- "Về thể lực, em có thiếu không, hay là do căng thẳng?"
- Với đối thủ, nếu không khí cho phép: "Bạn thấy mình hở ở đâu nhiều nhất?" Nhiều người sẵn lòng trả lời và câu trả lời thường rất thẳng.
- Không hỏi: "Em có bị xử ép không?" ngay tại chỗ. Nếu thật sự có thắc mắc về luật hay cách chấm, hỏi thầy riêng sau khi đã bình tĩnh.
Hỏi người thắng cần một chút dũng cảm, và chính vì thế nó thường được tôn trọng. Chị Lan 45 tuổi, sau trận giao lưu đầu tiên trong lớp, đã hỏi bạn tập trẻ vừa thắng mình, và nhận được câu trả lời mà chị nói là đáng giá cả tháng tập: "Chị lùi thẳng nên em cứ đi theo là được."
Tuần sau trận: quay lại sàn
Khung bảy ngày giả định trận đấu vào cuối tuần và bạn tập ba buổi một tuần. Nếu có chấn thương, bỏ khung này và làm theo chỉ dẫn của người có chuyên môn.
| Ngày | Việc | Mục tiêu |
|---|---|---|
| Ngày 1 đến 2 | Nghỉ hoặc đi bộ nhẹ, ngủ đủ, ghi ba câu hỏi | Hồi phục, cảm xúc lắng |
| Ngày 3 | Buổi tập đầu tiên, cường độ nhẹ, không đối kháng | Có mặt trên sàn, gặp lại bạn tập |
| Ngày 4 | Xem video một lần, hỏi thầy | Có một điều duy nhất cần tập |
| Ngày 5 | Buổi tập thứ hai, tập riêng điều đã chọn bằng đối luyện có hẹn | Bắt đầu sửa điểm gãy |
| Ngày 7 | Buổi tập thứ ba, đối kháng nhẹ nếu thầy đồng ý | Thấy mình vẫn ổn khi bước vào đối kháng |
Buổi tập ngày thứ ba là buổi quan trọng nhất trong cả tuần. Không phải vì bạn tập được gì nhiều, mà vì bước qua cánh cửa võ đường lần đầu sau trận thua là phần khó nhất. Bỏ qua buổi ấy thì buổi sau còn khó hơn.
Lỗi hay gặp sau khi thua và cách sửa
Anh Minh tập Vovinam ba năm từng mắc gần đủ các lỗi trong bảng sau trận thua đầu tiên ở một giải phong trào. Anh nói lần thua thứ hai nhẹ hơn hẳn, chỉ vì anh đã biết những cái bẫy này.
| Lỗi | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nghỉ tập ba bốn tuần | Xấu hổ, tránh mặt bạn tập | Đi buổi tập đầu tiên trong vòng một tuần, cường độ nhẹ |
| Đổ hết lỗi cho trọng tài, sàn, may rủi | Tự bảo vệ trước cảm giác thất bại | Trả lời ba câu hỏi về chính mình trước |
| Sửa mười thứ cùng lúc | Muốn bù nhanh | Chọn một điều duy nhất cho tháng tới |
| Tập quá nặng ngay sau trận | Muốn chứng tỏ | Cho cơ thể hai ngày hồi phục |
| Đăng ký trận tiếp ngay khi chưa sửa gì | Muốn phục thù | Hỏi thầy khi nào sẵn sàng, sau khi đã tập điểm gãy |
Một điều cuối: thua một trận phong trào không nói gì nhiều về con đường tập võ của bạn. Thứ nói nhiều hơn là việc bạn có quay lại sàn trong tuần sau hay không.
Còn khi thắng: giữ tâm thế để trận thắng cũng dạy được gì
Trận thắng có cái bẫy riêng, và nó khó thấy hơn trận thua. Người thắng thường không xem lại trận, vì không thấy cần. Những lỗi đã có trong trận vẫn còn đó, chỉ là đối thủ hôm ấy chưa đủ sức để khai thác chúng.
Ba câu hỏi ở phần trên dùng được cho cả trận thắng: mình làm đúng điều gì như khi tập, trận đấu suýt đi khỏi tay mình ở đâu, và mình làm khác gì so với ở lớp. Câu thứ hai đặc biệt quý, vì một trận thắng sát nút thường có một khoảnh khắc mà chỉ một chút nữa thôi là kết quả đã khác.
Về cư xử, phép với người thua cũng quan trọng như phép của người thua: chào, cảm ơn, không ăn mừng trước mặt đối thủ, không kể lại trận theo kiểu hạ thấp người kia. Trong lớp phong trào, người thua hôm nay là bạn tập của bạn ngày mai, và cách bạn thắng sẽ quyết định họ có muốn tập cùng bạn nữa không.
Câu hỏi thường gặp
Thua trận đầu tiên có nên bỏ thi đấu không?
Không nên quyết định trong tuần đầu sau trận. Hầu như ai cũng thua ở những trận đầu. Quay lại tập vài tuần, hỏi thầy, rồi mới quyết định có thi tiếp hay chỉ tập phong trào. Cả hai lựa chọn đều đàng hoàng.
Bị trúng đòn vào đầu trong trận thì theo dõi những gì?
Theo dõi chóng mặt, nhức đầu tăng dần, buồn nôn, nôn, nhìn mờ, lú lẫn, buồn ngủ bất thường trong ít nhất hai mươi bốn giờ. Có bất kỳ dấu hiệu nào thì đi khám ngay. Không tập đối kháng lại khi chưa được cho phép.
Có nên xem video trận thua ngay tối hôm đó không?
Không nên. Tối đầu cảm xúc còn mạnh, bạn chỉ thấy lỗi và dễ nản thêm. Xem vào ngày thứ hai hoặc thứ ba, xem một lần toàn bộ rồi chỉ xem lại đoạn trận đấu bắt đầu khó với mình.
Thấy trọng tài chấm chưa đúng thì làm gì?
Đừng tranh cãi tại chỗ. Bình tĩnh lại, rồi hỏi thầy riêng về luật và cách chấm. Thầy sẽ giải thích hoặc, nếu cần, hỏi ban tổ chức theo đúng kênh. Phần lớn thắc mắc được giải đáp khi đã hiểu rõ luật.
Khi nào thì sẵn sàng thi đấu lại?
Khi cơ thể đã hồi phục, bạn đã tập điểm gãy của trận trước trong vài tuần, và thầy đồng ý. Muốn thi lại ngay vì tức thường không phải là dấu hiệu sẵn sàng.
Thua bạn cùng lớp trong trận giao lưu có làm mất tình bạn tập không?
Thường thì không, nếu cả hai chào nhau, cảm ơn nhau và không nói xấu sau lưng. Hỏi người thắng xem bạn hở ở đâu còn làm hai người gần hơn. Mất tình bạn tập thường đến từ cách cư xử sau trận, không từ kết quả.