ThuongThua.comThượng Thừa
Tâm thế võ sinh

Sợ đối kháng khi tập võ: vì sao người cứng lại và thang làm quen từng bậc

Vì sao người tập võ nín thở, nhắm mắt, gồng vai khi bước vào đối kháng, và thang bảy bậc cùng thầy để quen dần với đòn đến mà không bị sốc.

An adult Vietnamese woman in a white uniform and padded gloves faces a calm partner on blue mats, seen from behind her shoulder, soft afternoon light, muted maroon tones

Sợ đối kháng là phản xạ bình thường của cơ thể, không phải dấu hiệu bạn không hợp với võ. Khi thấy một nắm tay lao về phía mặt, não ra lệnh nín thở, nhắm mắt, rụt cổ, gồng vai. Cách vượt qua không phải là "liều một lần cho quen" mà là đi qua một thang nhiều bậc, mỗi bậc tăng một chút tốc độ hoặc một chút lực, có thầy đứng xem và bạn tập biết giữ lực.

Phần dưới giải thích cơ thể làm gì khi sợ, cách phân biệt sợ bình thường với tín hiệu phải dừng, thang bảy bậc làm quen, cách thở và nhìn khi đòn đến, cách thoả thuận lực với bạn tập, các lỗi hay gặp và một lịch sáu tuần để áp vào lớp của bạn.

Cơ thể làm gì khi bạn sợ đòn

Có bốn phản ứng gần như ai cũng có ở những buổi đối kháng đầu tiên. Thứ nhất là nín thở: ngực căng, bụng cứng, chỉ sau ba mươi giây đã hụt hơi dù chưa ra đòn nào. Thứ hai là nhắm mắt hoặc quay mặt đi đúng lúc đòn tới, nghĩa là bạn mất dấu đối phương đúng khoảnh khắc cần thấy nhất. Thứ ba là gồng vai và cánh tay, khiến thế thủ trông chắc nhưng thực ra chậm, vì cơ đã căng thì không co duỗi nhanh được. Thứ tư là lùi thẳng về sau bằng gót, trọng tâm ngả ra, chỉ cần một đòn đẩy nhẹ là mất thăng bằng.

Những phản ứng này đến trước khi bạn kịp nghĩ. Vì vậy câu "đừng sợ nữa" của bạn bè không giúp gì. Thứ giúp được là cho hệ thần kinh thấy lặp đi lặp lại rằng đòn đến, chạm găng hoặc chạm vai, và không có chuyện gì xảy ra. Mỗi lần như thế, phản xạ giật mình bớt đi một chút.

Cũng nên biết rằng người lớn thường sợ nhiều hơn trẻ con, không phải vì yếu bóng vía mà vì người lớn có nhiều thứ để mất hơn: mai còn đi làm, sợ gãy mũi, sợ rách môi. Nỗi lo ấy chính đáng. Thầy giỏi sẽ không cười nó, mà thiết kế bài tập để nó nhỏ dần.

Một điều nữa: nỗi sợ thường nặng nhất ở hai thời điểm, ngay trước khi vào hiệp và ngay sau lần đầu trúng đòn. Ở giữa hiệp, khi đã bận nhìn và gạt, nhiều người ngạc nhiên thấy mình bình tĩnh hơn lúc đứng chờ. Biết trước điều này giúp bạn không bỏ cuộc ở đúng hai khoảnh khắc khó nhất.

Sợ bình thường và tín hiệu phải dừng ngay

Không phải cái sợ nào cũng nên vượt qua. Có những cảm giác là cơ thể báo đúng, và lúc đó dừng mới là tâm thế đúng của võ sinh.

Cảm giácThuộc loại nàoViệc nên làm
Tim đập nhanh, tay run trước khi vào hiệpSợ bình thườngThở ra dài hai ba lần, vẫn vào tập với lực nhẹ
Nhắm mắt mỗi khi thấy đòn tayPhản xạ chưa quenLùi về bậc tập chậm hơn, không bỏ hẳn
Chóng mặt, nhìn mờ sau khi trúng đòn vào đầuTín hiệu dừngRa khỏi sàn, báo thầy, không tập tiếp buổi đó, đi khám nếu không hết
Đau nhói ở khớp, không cử động được như cũTín hiệu dừngDừng, chườm lạnh, nhờ người có chuyên môn xem
Buồn nôn, nhức đầu tăng dần sau buổi tập có va đầuTín hiệu khẩnĐi khám ngay, không tự chờ cho qua
Sợ vì bạn tập liên tục đánh mạnh hơn thoả thuậnSợ có lý doNói với thầy, xin đổi bạn tập

Cột cuối cùng quan trọng nhất. Vượt qua nỗi sợ là tập tiếp khi cơ thể an toàn, chứ không phải nghiến răng chịu đòn của một người không giữ lực. Một võ sinh biết dừng đúng lúc sẽ tập được lâu hơn nhiều năm so với người cố.

Thang bảy bậc làm quen với đòn đến

Mỗi bậc nên ở lại ít nhất hai đến ba buổi, chỉ lên bậc trên khi bạn thấy mình mở mắt và thở đều được ở bậc hiện tại. Tên bài tập có thể khác tuỳ môn, nhưng ý thì giống nhau.

  1. Đứng xem có chủ đích. Ngồi mép sàn xem hai người tập đối kháng nhẹ, chỉ nhìn vào vai và ngực của một người. Mục tiêu là quen với nhịp đòn khi mình chưa phải nhận.
  2. Đòn hẹn trước, tốc độ chậm. Bạn tập báo trước "tay trái thẳng", đưa đòn bằng nửa tốc độ, bạn chỉ việc gạt hoặc che. Nhiều môn gọi đây là đối luyện có hẹn.
  3. Đòn hẹn trước, tốc độ thật nhưng không lực. Vẫn biết trước đòn gì, nhưng đòn đến nhanh như thật, dừng hoặc chạm nhẹ vào găng.
  4. Một loại đòn, không báo trước thời điểm. Bạn biết sẽ chỉ có đòn thẳng, nhưng không biết lúc nào. Đây là bậc nhiều người bị kẹt lâu nhất, và đó là chuyện bình thường.
  5. Hai ba loại đòn, chỉ vào thân và găng. Chưa có đòn vào mặt. Bạn tập giữ khoảng cách và nhìn vai.
  6. Đối kháng nhẹ có bảo hộ đầu, khoảng ba phần mười lực, với người kinh nghiệm. Người kinh nghiệm biết giữ lực và biết cho bạn thời gian.
  7. Đối kháng nhẹ với bạn cùng trình. Bậc khó hơn bạn tưởng, vì người cùng trình cũng đang sợ và dễ ra đòn mất kiểm soát. Thầy nên đứng gần.

Nếu một buổi bạn thấy quá sức, quay về bậc dưới. Lùi một bậc không phải là thụt lùi, mà là để hệ thần kinh lấy lại cảm giác an toàn trước khi đi tiếp.

Thở và nhìn khi đòn đến

Thở ra ngắn khi đòn chạm. Một tiếng "hự" hoặc "xì" ngắn qua miệng làm cơ bụng siết đúng lúc và chặn phản xạ nín thở. Nhiều lớp dạy kêu thành tiếng chính vì lý do này.

Thở ra dài giữa các pha. Khi hai người tách ra, thở ra chậm bằng miệng như thổi qua ống hút. Hơi ra dài thì vai tự hạ.

Nhìn ngực và vai, không nhìn nắm tay. Nắm tay quá nhanh để mắt bám theo. Vai và ngực chuyển động trước, nhìn vào đó bạn đọc được đòn sớm hơn và ít giật mình hơn.

Cằm thu, mắt nhìn qua lông mày. Cằm hếch lên là mặt lộ và cổ dễ bị giật. Cằm thu xuống một chút, mắt vẫn nhìn được nhờ hơi ngước.

Đếm nhịp thở thay vì nghĩ đến đòn. Cảm giác đúng: bạn nghe rõ tiếng thở của mình suốt hiệp. Cảm giác sai: hết hiệp mới nhận ra mình không thở nổi một hơi đầy.

Thoả thuận lực với bạn tập trước mỗi hiệp

Phần lớn những lần sợ hãi kéo dài bắt nguồn từ một hiệp mà hai người không nói rõ với nhau. Vài câu nên nói, và vài câu nên tránh:

  • Nên nói: "Mình mới lên bậc này, anh giữ lực nhẹ giúp mình nhé, chỉ vào thân thôi."
  • Nên nói: "Nếu mình giơ tay thì mình xin dừng một chút để thở." Hai người thống nhất một tín hiệu dừng trước khi bắt đầu.
  • Nên nói khi bị đánh quá lực: "Anh nhẹ tay hơn được không, mình đang tập phản xạ." Nói ngay, đừng đợi hết buổi.
  • Không nên: im lặng chịu đòn rồi về nhà không muốn đi tập nữa.
  • Không nên: tự tăng lực để "trả lại" khi bị trúng, vì hiệp sẽ leo thang rất nhanh.
  • Không nên: xin bạn tập "đánh thật đi cho quen", vì bạn đang nhảy cóc qua bốn bậc cùng lúc.

Nếu bạn tập vẫn không giữ lực sau khi được nhắc, báo thầy. Đó không phải là mách lẻo; giữ an toàn cho nhau là việc của cả lớp.

Lỗi hay gặp khi đang tập vượt nỗi sợ

Ba trường hợp giả định dưới đây rất quen ở các lớp phong trào. Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp, võ sinh Khôi đai xanh từng bị chảy máu cam một lần, và anh Minh tập Vovinam ba năm vẫn né đối kháng.

LỗiNguyên nhânCách sửa
Chị Lan quay mặt đi mỗi khi bạn tập ra đòn tayNhảy vào bậc đòn không báo trước quá sớmQuay về bậc đòn hẹn trước, tốc độ chậm, thêm hai tuần
Khôi gồng cứng vai cả hiệp, hết hiệp mỏi rã tayNhớ lần chảy máu cam, giữ tay che mặt bằng lựcTập thả vai giữa các đòn, thở ra dài, đeo bảo hộ đầu vừa vặn
Anh Minh viện cớ đau chân mỗi khi đến phần đối khángNgại bị người đai thấp đánh trúng, sợ mất mặtNói thẳng với thầy, xin bắt đầu lại từ bậc ba với người kinh nghiệm
Ra đòn loạn, liên tục, không nhìnSợ quá nên muốn kết thúc pha thật nhanhThầy giới hạn một đòn mỗi lượt, đếm nhịp rõ
Cười lớn, nói đùa liên tục khi đối khángCách cơ thể xả căng thẳngKhông cần cấm, nhưng thở ra dài và tập trung vào vai bạn tập

Điểm chung của cả ba trường hợp: không ai thiếu can đảm. Họ chỉ đang ở bậc cao hơn bậc mà hệ thần kinh đã quen.

Lịch sáu tuần áp vào lớp của bạn

Lịch dưới đây giả định bạn đi tập ba buổi một tuần và mỗi buổi có mười đến mười lăm phút cho phần đối luyện. Thầy là người quyết định cuối cùng; mang lịch này đến hỏi thầy xem có hợp với lớp không.

TuầnBậc tậpDấu hiệu sẵn sàng lên bậc
1Bậc 1 và 2: xem có chủ đích, đòn hẹn trước tốc độ chậmMở mắt suốt mười lần nhận đòn liên tiếp
2Bậc 3: đòn hẹn trước, tốc độ thật, không lựcThở ra đúng lúc đòn chạm, vai không nhô lên
3Bậc 4: một loại đòn, không báo thời điểmGạt được phần lớn đòn mà không lùi bằng gót
4Bậc 4 tiếp, thêm thời lượng mỗi lượtKhông còn giật mình khi bạn tập nhích vai giả
5Bậc 5: hai ba loại đòn vào thân và găngGiữ được khoảng cách, nhìn ngực bạn tập
6Bậc 6: đối kháng nhẹ có bảo hộ với người kinh nghiệmHết hiệp vẫn thở được, nhớ được mình đã làm gì

Mang theo mấy câu hỏi này khi gặp thầy: "Thầy thấy em đang ở bậc nào? Em nên đeo bảo hộ gì ở bậc này? Em nên tập với ai trong lớp?" Câu trả lời của thầy dựa trên việc thầy đã nhìn bạn tập, đáng tin hơn mọi lịch viết sẵn.

Câu hỏi thường gặp

Sợ đối kháng có phải là không hợp với võ không?

Không. Gần như ai mới tập cũng sợ, kể cả những người sau này thi đấu giỏi. Điều khác nhau là họ được dẫn qua từng bậc vừa sức, có bạn tập giữ lực và có thầy đứng xem. Sợ chỉ là điểm xuất phát.

Có nên nhờ bạn đánh mạnh một lần cho quen không?

Không nên. Đòn mạnh khi hệ thần kinh chưa quen thường làm nỗi sợ nặng thêm, chưa kể nguy cơ chấn thương. Tăng dần tốc độ trước, lực sau, mỗi bậc vài buổi, như vậy cảm giác an toàn được giữ lại.

Nhắm mắt khi bị đấm thì sửa thế nào?

Quay về bậc đòn hẹn trước tốc độ chậm, nhìn vào ngực và vai thay vì nắm tay, và thở ra ngắn đúng lúc đòn chạm. Đếm xem mười lần nhận đòn bạn mở mắt được mấy lần, rồi tăng dần qua từng buổi.

Người lớn tuổi có bắt buộc phải đối kháng không?

Tuỳ môn và tuỳ lớp. Nhiều lớp phong trào cho người lớn tuổi chỉ tập đối luyện có hẹn và đánh đích. Nếu bạn có bệnh nền, huyết áp hay chấn thương cũ, hỏi bác sĩ trước rồi nói rõ với thầy để chọn mức tập phù hợp.

Bị trúng đòn vào đầu rồi thấy choáng thì làm gì?

Dừng ngay, ra khỏi sàn, báo thầy và không tập tiếp trong buổi đó. Nếu chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn kéo dài hoặc tăng dần, đi khám ngay. Đây là lúc dừng là đúng, không phải lúc cố.

Bao lâu thì hết sợ đối kháng?

Với lịch ba buổi một tuần, nhiều người thấy đỡ rõ sau khoảng sáu đến mười tuần nếu đi đúng thang bậc. Nỗi hồi hộp trước hiệp có thể còn lâu hơn, nhưng nó không còn làm bạn nín thở và nhắm mắt nữa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138