Một trang nhật ký tập võ có ích chỉ cần năm dòng: hôm nay tập gì, lời thầy nhắc nguyên văn, một chỗ làm đúng và cảm giác lúc đúng, một chỗ còn sai, và việc cụ thể cho buổi sau. Ba phút ngay khi vừa tập xong, trước khi thay đồ, là đủ.
Người tập lâu năm hay quên rằng phần lớn lời sửa của thầy bay mất trong vòng một ngày. Sổ tay giữ chúng lại, và khi đọc lại mỗi tháng, bạn sẽ thấy những lỗi lặp đi lặp lại mà trong lúc tập không ai nhận ra. Bài này đưa ra mẫu năm dòng, ví dụ trang đã ghi, cách đọc lại theo tháng, cách ghi riêng cho bài quyền và cho đối luyện, và những kiểu ghi làm sổ thành vô dụng.
Năm dòng cố định cho mỗi buổi
Giữ đúng năm dòng, đúng thứ tự, để mắt quen chỗ tìm khi đọc lại. Đừng biến sổ thành bài văn:
- Dòng một, đã tập gì: ngày, buổi mấy trong tuần, ba bốn phần chính. Ví dụ: "khởi động, đá tống và đá vòng tấm đỡ, đoạn ba bài quyền, đối luyện có hẹn".
- Dòng hai, lời thầy nhắc: ghi gần đúng nguyên văn, kể cả khi thầy nhắc người khác mà bạn thấy đúng với mình. Ví dụ: "gót chân trụ xoay sớm hơn, đừng đợi chân đá ra rồi mới xoay".
- Dòng ba, một chỗ làm đúng và cảm giác lúc đúng: đây là dòng quan trọng nhất. Ví dụ: "ba cú đá vòng cuối kêu chắc, cảm thấy hông lật qua trước, đầu gối chỉ thẳng vào tấm đỡ".
- Dòng bốn, một chỗ còn sai: chỉ một, chỗ rõ nhất. Ví dụ: "khi mệt, tay thủ phía trước tụt xuống ngang ngực".
- Dòng năm, việc cho buổi sau: một hành động cụ thể, đo được. Ví dụ: "mười lần nâng gối xoay hông trước gương trước giờ lớp, xin bạn nhìn tay thủ ở hiệp cuối".
Năm dòng nghe ít, nhưng sau ba tháng bạn có khoảng ba mươi đến bốn mươi trang, đủ để thấy rõ những mẫu lặp mà trí nhớ không bao giờ giữ được. Nếu buổi nào thật sự không có gì để ghi ở một dòng, ghi "không" chứ đừng bỏ trống, để khi đọc lại biết là bạn đã nghĩ tới.
Vì sao dòng cảm giác đúng quan trọng hơn dòng lỗi
Đa số người tự ghi chỉ ghi lỗi, vì lỗi là thứ thầy nói. Sổ toàn lỗi đọc lại rất nản, và quan trọng hơn, nó chỉ cho bạn biết đừng làm gì, không cho biết phải làm gì. Cảm giác lúc làm đúng mới là thứ bạn cần tìm lại ở buổi sau.
Khi ghi "cảm thấy hông lật qua trước", bạn đang biến một lần làm đúng ngẫu nhiên thành một tín hiệu có thể gọi lại. Buổi sau, trước khi đá, bạn tìm đúng cảm giác ấy. Lâu dần, trang sổ của bạn trở thành một bộ từ điển riêng: mỗi kỹ thuật có một hai câu tả cảm giác đúng bằng ngôn ngữ của chính bạn.
Cách tả cảm giác tốt thường có ba phần: chỗ nào trong cơ thể, làm việc gì, so với lúc sai thì khác ra sao. "Bàn chân sau như vặn một con ốc vào sàn, khác hẳn lúc trước bàn chân cứ nằm im". "Lưng như có cây gậy dọc theo, không bị gập ở thắt lưng khi đá tống". Câu tả không cần chuẩn thuật ngữ, chỉ cần đúng với bạn.
Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp ghi trong tháng đầu toàn câu "chưa được", "vẫn sai". Thầy gợi ý mỗi buổi tìm ra ít nhất một lần làm đúng để ghi. Đến tháng thứ ba, trang sổ của chị có tám câu tả cảm giác đúng cho tám kỹ thuật cơ bản, và chị dùng chúng để tự nhắc mình trước mỗi phần tập.
Ghi riêng cho bài quyền và cho đối luyện
Bài quyền và đối luyện có những thứ cần ghi khác hẳn nhau. Thêm một hai dòng phụ khi buổi có phần này:
| Phần tập | Ghi thêm gì | Ví dụ dòng ghi |
|---|---|---|
| Bài quyền mới | Đoạn đã thuộc, đoạn còn vấp, chỗ đổi hướng | Thuộc tới động tác mười hai; vấp ở chỗ quay lưng chuyển tấn |
| Bài quyền đã thuộc | Nhịp, chỗ thở, chỗ dừng, chỗ nhanh chậm | Đoạn hai bị vội, hết hơi trước động tác cuối |
| Đối luyện có hẹn trước | Đòn nào ra trễ, khoảng cách lệch | Đỡ gạt ổn, phản đòn còn đứng xa nửa bước |
| Đối luyện tự do nhẹ | Đòn hay bị trúng, đòn của mình hay trúng, cảm giác sợ | Hay bị trúng đá vòng thấp khi lùi thẳng; ngại áp sát |
| Ngã, khoá gỡ có thầy | Chi tiết an toàn thầy nhắc, chỗ thấy không yên | Nhắc cằm cúi khi ngã sau; cổ tay hơi đau, đã báo thầy |
Với đối luyện, đừng ghi tên bạn tập theo kiểu chấm điểm, chỉ ghi đặc điểm như "bạn thuận tay trái", "bạn cao hơn một cái đầu". Mục đích là để biết kiểu đối tác nào làm bạn khó, không phải để so ai hơn ai. Chỗ đau, choáng sau va chạm cũng ghi vào và báo thầy ngay, đừng để đến cuối tháng mới đọc lại.
Đọc lại mỗi tháng trong mười lăm phút
Ghi mà không đọc lại thì sổ chỉ là nơi cất chữ. Cuối mỗi tháng dành mười lăm phút, theo các bước sau:
- Gạch chân mọi lời thầy nhắc. Đếm xem câu nào xuất hiện nhiều nhất. Câu đó là trọng tâm tháng sau.
- Gom các câu cảm giác đúng của cùng một kỹ thuật. Chép gọn sang trang cuối sổ, mỗi kỹ thuật một dòng. Trang này dùng để đọc trước buổi tập.
- Xem dòng năm có được làm không. Nếu việc cho buổi sau thường xuyên không được làm, có thể nó quá to hoặc quá mơ hồ; viết nhỏ lại.
- Tìm mẫu lặp theo hoàn cảnh. Lỗi có xuất hiện nhiều hơn ở buổi tối muộn, sau ngày làm việc nặng, khi đối luyện với một kiểu bạn tập? Đó là thông tin để chỉnh lịch và chỉnh cách tập.
- Viết một câu tổng kết tháng. Không phải đánh giá mình giỏi hay dở, chỉ một câu: "tháng này tay thủ tốt lên, đá vòng vẫn xoay gót muộn".
- Mang trang tổng kết tới hỏi thầy. Hai phút sau buổi tập là đủ để thầy xác nhận bạn đang nhìn đúng chỗ.
Võ sinh Khôi đai xanh, khi đọc lại sổ ba tháng, phát hiện câu "thu chân chậm" xuất hiện mười một lần, toàn ở buổi tối thứ năm, ngày Khôi có môn thể dục ở trường. Đổi buổi tập kỹ thuật chân sang thứ ba, câu đó dần biến mất.
Một trang sổ mẫu đã ghi đầy đủ
Dưới đây là một trang của anh Minh tập Vovinam ba năm, ghi trong ba phút ngay sau buổi tối thứ tư. Anh đang trong đợt sửa lỗi đá vòng và tập đoạn giữa của một bài quyền mới.
Dòng một: thứ tư, buổi hai trong tuần. Khởi động, đá vòng tấm đỡ năm hiệp, bài quyền đoạn hai, đối luyện có hẹn với bạn thuận tay trái.
Dòng hai: thầy nhắc "xoay gót chân trụ trước khi chân đá rời sàn, không phải sau". Thầy nhắc cả lớp "ở đoạn hai, mắt nhìn hướng mới trước rồi thân mới quay".
Dòng ba: hiệp thứ tư đá vòng có hai cú thấy hông lật qua gọn, cảm giác như chân đá được "ném" ra từ hông chứ không phải nhấc lên bằng đùi; mặt trong gối trụ không bị vặn.
Dòng bốn: khi đối luyện với bạn thuận tay trái, mình hay lùi thẳng nên bị đá vòng thấp vào đùi trước.
Dòng năm: thứ sáu đến sớm năm phút, mười lần xoay gót chân trụ không đá, rồi mười cú đá vòng chậm; hỏi thầy cách lùi chéo khi gặp người thuận tay trái.
Trang này không có câu nào về cảm xúc, không có số phút, không có lời tự khen chê. Nhưng nó cho biết chính xác buổi sau phải làm gì, và sau một tháng, dòng bốn của nhiều buổi gộp lại sẽ cho anh Minh thấy mình có một thói quen lùi thẳng cần sửa riêng.
Lỗi khi ghi nhật ký tập và cách sửa
Sổ tập dễ bị bỏ dở hoặc trở thành vô dụng vì mấy lỗi quen thuộc:
| Lỗi | Hậu quả | Cách sửa |
|---|---|---|
| Ghi quá dài, kể lể cả buổi | Mất mười lăm phút, vài tuần là bỏ | Giữ đúng năm dòng, mỗi dòng một hai câu |
| Để về nhà mới ghi | Quên lời thầy, ghi chung chung | Ghi ngay sau buổi, trước khi thay đồ, kể cả ghi tắt |
| Chỉ ghi lỗi | Sổ đọc lại thấy nản, không biết làm gì | Bắt buộc có dòng cảm giác đúng |
| Ghi cảm xúc thay vì quan sát | "Hôm nay tệ" không giúp được gì | Ghi việc cụ thể: đòn nào, lúc nào, như thế nào |
| Không bao giờ đọc lại | Không thấy được mẫu lặp | Hẹn cố định cuối tháng mười lăm phút |
| Ghi số lần, số phút để khoe với chính mình | Tưởng tiến bộ vì tập nhiều | Ghi chất lượng: bao nhiêu lần đạt tiêu chí |
Sổ giấy hay ghi chú trên điện thoại đều được; điều quan trọng là cùng một chỗ, cùng một mẫu. Nhiều người thấy sổ giấy nhỏ để trong túi đồ tập dễ giữ thói quen hơn, vì không bị cuốn vào điện thoại ngay sau buổi tập.
Áp vào trường hợp của bạn
Mẫu năm dòng áp được cho hầu hết người tập, nhưng mỗi giai đoạn nên nghiêng về một dòng khác nhau:
- Người mới, dưới một năm: dòng hai quan trọng nhất. Ghi càng sát lời thầy càng tốt, vì bạn chưa đủ kinh nghiệm để tự dịch lời sửa sang việc cần làm.
- Người tập hai đến năm năm: dòng ba là trọng tâm. Đây là giai đoạn xây bộ từ điển cảm giác đúng của riêng bạn.
- Người đai cao: dòng bốn và năm, viết như một kế hoạch sửa lỗi dài hơi. Thêm một dòng phụ ghi điều bạn quan sát được khi giúp người khác.
- Người bận, tập một buổi mỗi tuần: năm dòng vẫn giữ nguyên, nhưng đọc lại mỗi hai tuần thay vì mỗi tháng, vì mỗi buổi đều quý.
- Người đang quay lại sau chấn thương: thêm dòng "cơ thể hôm nay" ghi chỗ mỏi, chỗ đau và mức độ, để thầy và bác sĩ có dữ liệu khi điều chỉnh.
Sổ là của bạn, không phải để nộp. Viết bằng chữ của mình, gạch xoá thoải mái. Điều duy nhất cần giữ là đều đặn.
Câu hỏi thường gặp
Nhật ký tập võ nên ghi lúc nào là tốt nhất?
Ngay sau buổi tập, trước khi thay đồ hay cầm điện thoại. Lúc đó lời thầy và cảm giác trong cơ thể còn rõ. Để về nhà mới ghi thì phần lớn chi tiết đã bay mất, và câu ghi thường thành chung chung kiểu tập ổn hoặc chưa tốt.
Có cần ghi số lần đá, số phút giữ tấn không?
Có thể ghi nếu nó là tiêu chí bạn đang theo dõi, ví dụ thời gian giữ tấn trong một đợt tăng sức. Nhưng đừng để con số thay cho phần chất lượng. Mười lần đạt tiêu chí có giá trị hơn một trăm lần không ai kiểm.
Ghi nhật ký trên điện thoại có được không?
Được, miễn là cùng một chỗ, cùng mẫu năm dòng, và bạn không bị cuốn sang việc khác khi mở máy. Nhiều người thấy sổ giấy nhỏ giữ thói quen tốt hơn, nhưng điều quan trọng là ghi đều và đọc lại, không phải công cụ.
Có nên đưa sổ tập cho thầy xem không?
Không bắt buộc. Cách tiện hơn là cuối tháng chép một trang tổng kết, mang tới hỏi thầy hai phút xem bạn đang nhìn đúng trọng tâm chưa. Phần lớn thầy rất quý võ sinh chủ động như vậy và sẽ góp ý ngắn gọn.
Ghi chép có giúp nhớ bài quyền nhanh hơn không?
Có, nhất là khi bạn ghi đoạn đã thuộc, đoạn còn vấp và chỗ đổi hướng. Đọc lại trước buổi tập giúp bạn đi thẳng vào đoạn yếu thay vì diễn lại từ đầu. Diễn chậm đoạn ấy vài lần ở nhà rồi mới lên lớp.
Nếu sổ ghi thấy mình không tiến bộ suốt mấy tháng thì sao?
Đó là thông tin quý, không phải lý do để nản. Đọc lại để xem lời thầy nhắc nào lặp nhiều nhất, dòng việc cho buổi sau có được làm không, và lỗi có gắn với hoàn cảnh nào. Mang những điều đó tới hỏi thầy để chọn lại cách tập.