Mất tập trung khi tập võ thường không do bạn lười, mà do ba thứ chồng lên nhau: mệt, động tác lặp lại nhiều lần, và đầu óc còn mang việc ngoài đời lên sàn. Cách giữ là chuẩn bị đầu óc trước khi bước lên sàn, chọn đúng một ý để chú tâm trong cả buổi, và có sẵn một cách kéo mình lại khi thấy đã trôi đi.
Tập trung trong võ quan trọng hơn ở nhiều môn khác vì hai lẽ: một là lặp sai trăm lần thì cơ thể nhớ cái sai, hai là lơ đễnh lúc đối luyện là lúc dễ bị trúng đòn hoặc làm đau bạn tập. Dưới đây là cách làm cụ thể, từ lúc thay đồ đến lúc ghi sổ sau buổi.
Vì sao đầu óc trôi đi giữa buổi tập
Một buổi tập võ phong trào thường dài sáu mươi đến chín mươi phút. Phần khởi động và phần lặp đòn chiếm quá nửa thời gian, và đó là lúc đầu óc rảnh nhất. Khi động tác đã quen tay, não chuyển sang chế độ tự động và bắt đầu nghĩ chuyện khác: tin nhắn chưa trả lời, việc ngày mai, cái bụng đói. Tay vẫn đấm, chân vẫn đá, nhưng không ai còn kiểm soát chất lượng.
Lý do thứ hai là mệt. Sau khoảng bốn mươi phút với cường độ vừa, khả năng chú ý giảm rõ. Người tập thấy mình nghe thầy nói mà không nhớ, nhìn mẫu mà làm lại không giống. Đây là lúc kỹ thuật bắt đầu vỡ: gót nhấc, vai nhô, hông không xoay.
Lý do thứ ba ít người nhận ra: bạn không biết buổi hôm nay mình đang sửa cái gì. Khi không có mục tiêu cụ thể, mọi lần lặp đều giống nhau, và não không có lý do gì để chú ý. Người tập lâu năm khác người mới không phải ở chỗ họ tập trung giỏi hơn bẩm sinh, mà ở chỗ họ luôn mang theo một câu hỏi lên sàn.
Mười phút trước khi bước lên sàn
Nghi thức này không cần thêm thời gian, chỉ cần dùng lại khoảng thời gian bạn vẫn đang có lúc thay đồ.
- Tắt tiếng điện thoại và để hẳn vào túi, không mang ra mép sàn. Chỉ một lần liếc màn hình giữa giờ nghỉ là đủ kéo đầu óc về chuyện ngoài.
- Thay đồ chậm, thắt đai cẩn thận. Nhiều người dùng chính việc thắt đai làm mốc chuyển: thắt xong là bắt đầu một khoảng thời gian khác.
- Đọc lại dòng cuối trong sổ tập buổi trước, chỗ bạn ghi lời thầy sửa. Nếu không có sổ, nhớ lại một lỗi thầy nhắc gần nhất.
- Chọn đúng một ý tập trung cho buổi hôm nay, nói thầm thành một câu ngắn, ví dụ "gót sau chạm đất khi đấm".
- Đứng yên mười giây trên mép sàn, thở ra dài ba lần, rồi mới chào và bước vào. Nhiều môn có phép chào khi lên sàn; dùng nó như một công tắc, đừng làm cho có.
Cảm giác đúng khi đã chuẩn bị xong: bạn biết buổi này mình đến để sửa một chỗ cụ thể. Cảm giác sai: bước lên sàn mà vẫn đang nghĩ dở câu trả lời cho tin nhắn.
Một ý tập trung cho mỗi buổi
Ý phải nói được trong một câu ngắn. "Hông xoay trước tay" dùng được. "Đấm cho chuẩn" không dùng được, vì không biết chú ý vào đâu.
Ý phải cảm nhận được trong cơ thể. Chọn thứ bạn tự cảm giác được: gót chạm đất, vai hạ, cằm thu, đầu gối hướng theo mũi chân. Thứ chỉ nhìn bằng gương mới thấy thì khó giữ suốt buổi.
Ý gắn với lời sửa gần nhất của thầy. Thầy vừa nói gì ở buổi trước, đó là ứng viên số một. Như vậy mỗi buổi tập nối tiếp buổi trước, không rời rạc.
Giữ ý ấy qua mọi phần của buổi. Khi khởi động, khi đi quyền, khi đánh đích đều mang theo đúng một ý. Võ sinh Khôi đai xanh chọn "cằm thu" và thấy mình nhớ nó cả trong bài quyền lẫn lúc đối luyện.
Chỉ đổi ý khi thầy sửa chỗ khác. Nếu giữa buổi thầy nhắc một lỗi mới, chuyển sang ý đó. Đừng ôm ba bốn ý cùng lúc; ôm nhiều thì không giữ được cái nào.
Khi phải lặp một động tác hàng trăm lần
Đây là phần dễ trôi nhất. Thay vì đếm số lần, đếm theo cảm giác: mỗi mười lần, tự chấm xem mấy lần bạn cảm được đúng ý tập trung đã chọn. Ví dụ ý là "gót sau chạm đất", thì sau mười cú đấm, bạn tự hỏi: mấy lần gót còn nằm trên sàn? Câu hỏi nhỏ này kéo đầu óc về ngay.
Cách thứ hai là đổi nhịp. Năm lần thật chậm, mỗi lần mất ba giây từ đầu đến cuối, rồi năm lần tốc độ bình thường. Lần chậm buộc bạn cảm từng khớp; lần nhanh kiểm xem cảm giác ấy còn giữ được không. Cách này dùng được cho đòn tay, đòn chân, cả chuyển tấn.
Cách thứ ba là nhắm mắt trong vài lần lặp, chỉ khi đứng một mình, không có bạn tập phía trước, không làm với đòn chân cao. Nhắm mắt lấy đi hình ảnh xung quanh, buộc bạn nghe cơ thể. Mở mắt lại và so: có lệch hướng không, có xoay sai phía không.
Đừng coi phần lặp là phần chịu đựng. Với người tập lâu, đây là phần quý nhất, vì đó là lúc duy nhất bạn được sửa một chi tiết mà không bị đòn của ai làm phân tâm.
Dấu hiệu tập trung đã cạn và việc nên làm
Mệt và lơ đễnh đi cùng nhau, và đó cũng là lúc chấn thương dễ xảy ra nhất. Nhận ra sớm để xử lý đúng.
| Dấu hiệu | Điều đang xảy ra | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Thầy vừa nói xong mà không nhớ thầy nói gì | Chú ý đã cạn | Hỏi lại ngay, nhắc lại câu của thầy thành tiếng |
| Đòn chân thấp dần, chân trụ lảo đảo | Mỏi cơ, thăng bằng giảm | Hạ độ cao, giảm tốc, báo thầy nếu chuột rút |
| Đối luyện mà không còn nhìn bạn tập | Nguy cơ va chạm | Xin dừng nửa phút, uống nước, rồi vào lại |
| Làm mẫu sai chỗ mà buổi đầu làm đúng | Kỹ thuật vỡ vì mệt | Chuyển sang lặp chậm, ít lần, đúng hơn nhiều |
| Cáu gắt, sốt ruột muốn hết giờ | Mệt cả thể lực lẫn tinh thần | Thở ra dài, quay về ý tập trung của buổi |
Một điều nên nói thẳng: mệt đến mức không còn kiểm soát được động tác thì dừng là đúng tâm thế võ sinh, không phải là yếu. Tập tiếp trong trạng thái đó chỉ khắc thêm cái sai và đặt bạn tập vào chỗ nguy hiểm.
Nghe hiệu lệnh và xem thầy làm mẫu
Phần lớn những lần "không hiểu thầy dạy gì" là do chưa biết cách nhìn mẫu. Một trình tự xem mẫu gọn:
- Lần xem thứ nhất: nhìn toàn thân để biết động tác đi từ đâu đến đâu.
- Lần xem thứ hai: chỉ nhìn chân, chân trụ đặt thế nào, mũi chân hướng về đâu, gót có nhấc không.
- Lần xem thứ ba: chỉ nhìn hông và vai, cái gì xoay trước, cái gì theo sau.
- Nếu thầy chỉ làm mẫu một lần, xin phép xem lại: "Thầy làm chậm lại giúp em phần chân được không ạ?"
- Đứng ở vị trí nhìn thấy thầy từ bên cạnh khi có thể; nhìn thẳng chính diện khó thấy hông và gót.
- Nghe đếm nhịp bằng tai, đừng nhìn người bên cạnh để bắt nhịp. Nhìn người bên cạnh là bắt chước luôn cả lỗi của họ.
Chị Lan 45 tuổi mới vào lớp từng than không nhớ nổi động tác. Sau khi đổi sang cách xem ba lần mỗi lần một phần cơ thể, chị nhận ra mình không kém trí nhớ, chỉ là trước giờ nhìn tất cả cùng lúc nên không giữ lại được gì.
Tập trung khi đối luyện với bạn tập
Khi có người đứng trước mặt, lơ đễnh không chỉ làm hỏng kỹ thuật mà còn làm người ta đau. Vài điểm giữ đầu óc ở đúng chỗ trong phần đối luyện:
- Trước mỗi lượt, nói rõ với nhau bài gì, ai ra đòn, ai đỡ, mấy lần thì đổi. Không rõ vai thì cả hai đều phải đoán, và đoán là lúc va nhau.
- Mắt luôn ở trên ngực và vai bạn tập, kể cả khi đang chờ lượt. Quay đi nhìn nhóm bên cạnh là lúc dễ nhận đòn bất ngờ nhất.
- Giữ ý tập trung của buổi ngay cả trong đối luyện. Nếu ý là "cằm thu", kiểm cằm sau mỗi lần đỡ.
- Khi thấy mình lơ, nói ngay "Cho mình xin dừng một chút", uống ngụm nước, rồi vào lại. Bạn tập sẽ cảm ơn bạn hơn là trách.
- Khi bạn tập lơ, nhắc nhẹ bằng một câu, đừng ra đòn nhanh hơn để "dạy cho tỉnh". Lòng tin giữa hai người tập mất rất nhanh và lấy lại rất lâu.
Đối luyện là phần cần đầu óc tỉnh nhất trong buổi, nên nhiều thầy xếp nó ở giữa buổi, sau khởi động và trước khi mọi người mệt. Nếu lớp bạn xếp nó cuối buổi, hãy tự giảm tốc độ và lực ở phần này.
Sổ tập ba dòng và câu hỏi để hỏi thầy
Năm phút sau buổi tập quyết định buổi tới có tập trung hay không. Sổ không cần dài, ba dòng là đủ:
- Dòng một: hôm nay thầy sửa mình chỗ nào, chép đúng chữ của thầy.
- Dòng hai: ý tập trung hôm nay là gì, giữ được bao nhiêu phần buổi.
- Dòng ba: ý tập trung buổi tới là gì.
- Câu nên hỏi thầy: "Trong buổi em hay lơ ở phần nào nhất, thầy có thấy không?"
- Câu nên hỏi thầy: "Lỗi nào của em mà nếu sửa được thì các lỗi khác tự bớt?"
- Câu nên hỏi thầy: "Em nên chú ý vào cảm giác gì khi làm động tác này?"
- Câu nên hỏi thầy: "Buổi tới em nên đứng ở hàng nào để nhìn mẫu rõ hơn?"
Anh Minh tập Vovinam ba năm bắt đầu ghi sổ sau khi nhận ra mình bị sửa cùng một lỗi suốt nhiều tháng: tay về không đúng chỗ sau mỗi đòn đấm. Ba dòng mỗi buổi, cùng một ý tập trung giữ suốt ba tuần, lỗi ấy mới thật sự đi. Điều anh rút ra là sổ không làm anh giỏi lên, nhưng nó làm anh không quên mình đang sửa gì.
Câu hỏi thường gặp
Tập võ bao lâu thì đầu óc hay bắt đầu trôi đi?
Ở cường độ vừa, nhiều người thấy chú ý giảm rõ sau khoảng bốn mươi đến năm mươi phút, sớm hơn nếu thiếu ngủ hoặc đói. Biết điều này để đặt phần cần chú ý nhất vào đầu buổi và tự kiểm khi gần cuối.
Có nên nghe nhạc khi tự tập võ ở nhà không?
Nhạc có nhịp giúp phần khởi động và thể lực đỡ chán. Nhưng khi đang sửa một chi tiết kỹ thuật, tắt nhạc sẽ tốt hơn, vì bạn cần nghe cơ thể và đếm nhịp của chính mình.
Tập trung khác gì với gồng cứng người?
Tập trung là chú ý vào đúng một điểm trong khi phần còn lại vẫn thả lỏng. Gồng là căng toàn thân vì cố. Nếu thấy vai nhô, hàm nghiến, bạn đang gồng; thở ra dài và quay về đúng một ý.
Quên lời thầy sửa ngay sau buổi thì làm sao?
Ghi ngay trong năm phút sau buổi, chép đúng chữ của thầy. Nếu chưa kịp ghi, nhắc lại thành tiếng một lần trước khi rời sàn. Đầu buổi sau đọc lại dòng đó trước khi bước lên.
Có nên tập khi đang rất mệt sau giờ làm không?
Vẫn đi tập được, nhưng giảm cường độ và chọn ý tập trung đơn giản. Nếu mệt đến mức chóng mặt hoặc không giữ được động tác, nói với thầy để tập nhẹ hoặc ngồi xem. Có bệnh nền thì hỏi bác sĩ về mức vận động.