ThuongThua.comThượng Thừa
Ngã, vật và khoá gỡ (nguyên lý)

Đòn vật qua hông cơ bản: vào hông thấp, xoay thân và lỗi kéo bằng tay

Nguyên lý đòn vật qua hông ở mức phong trào: phá thăng bằng, vào hông thấp hơn bạn tập, xoay thân hoàn tất, giữ tay áo cho người ngã. Lỗi đau lưng và bài luyện vào hông.

A Vietnamese man in a blue gi turns his hips into a partner during slow throw practice on a padded floor, rear three-quarter view, afternoon light from open doors

Đòn vật qua hông ăn khi hông của bạn vào thấp hơn hông của bạn tập, ngay lúc họ đã bị kéo lên mũi chân, rồi thân bạn xoay để họ lăn qua lưng và hông bạn xuống thảm. Không có ba điều đó, đòn thành một cú bê người lên bằng lưng và tay, vừa không ăn vừa dễ đau lưng cho chính người vật.

Nhiều môn có dạng vật qua hông, tuỳ môn có thể gọi là quật hông, vật hông, hay mang tên riêng trong judo. Bài này đi qua nguyên lý ở mức phong trào: bốn pha của đòn, vì sao hông phải thấp, bài luyện vào hông không ném, cách giữ tay áo để người ngã an toàn, bảng lỗi và câu hỏi cho thầy. Không có hướng dẫn quật mạnh hay quật trên nền cứng. Đòn này chỉ tập trên thảm, có thầy, với bạn tập đã ngã nghiêng thành thạo.

Bốn pha của đòn, nói chậm

Pha một, phá thăng bằng. Kéo tay áo của bạn tập về trước và hơi lên trên, theo hướng chéo, để họ lên mũi chân. Không có pha này, ba pha sau đều phải dùng sức bù vào. Đây là lý do vì sao người mới vào hông rất đẹp trong bài tập không ném mà ném thật thì không ăn.

Pha hai, vào thân. Bước chân vào giữa hai chân bạn tập, xoay người để lưng quay về phía họ, hai đầu gối khuỵu, hông hạ thấp hơn hông của họ. Tay ôm qua lưng hoặc thắt lưng tuỳ biến thể. Trong khoảnh khắc này, lưng bạn tập phải dính sát vào lưng bạn.

Pha ba, nâng và xoay. Duỗi gối để nâng hông lên một chút, đồng thời xoay thân và đầu về hướng ném. Người bị vật lăn qua hông như qua một ụ đất. Lực chủ yếu từ chân và thân xoay, không phải từ lưng gập hay tay giật.

Pha bốn, hoàn tất và giữ tay áo. Người vật giữ tay áo của bạn tập cho đến khi họ chạm thảm, kéo nhẹ lên để vai và đầu họ không đập mạnh. Đây là phần an toàn mà người mới hay quên nhất, vì mải nhìn kết quả.

Vì sao hông phải thấp hơn

Hãy nghĩ tới việc nhấc một bao gạo lên vai. Nếu bao gạo nằm cao hơn vai, bạn phải dùng tay kéo nó xuống; nếu bao nằm thấp hơn, bạn chỉ cần đứng lên là bao lên theo. Đòn vật qua hông dựa vào đúng nguyên lý đó. Khi hông bạn nằm dưới hông bạn tập, chỉ cần duỗi gối là trọng lượng họ được đỡ lên bởi chân bạn, và cột sống của bạn giữ thẳng.

Khi hông vào cao, ngang hoặc trên hông bạn tập, bạn mất điểm tựa. Lúc đó người mới thường cúi lưng gập về trước, dùng lưng như đòn bẩy và tay giật để kéo người kia qua. Đây là cách làm đau thắt lưng nhanh nhất, nhất là với người trên ba mươi lăm tuổi hoặc người có bạn tập nặng hơn mình. Cảm giác sai rất rõ: căng ở thắt lưng, trong khi đùi gần như không làm việc.

Muốn hông thấp, đầu gối phải khuỵu ngay trong lúc vào, không phải sau khi đã vào. Người mới hay bước vào thẳng chân rồi mới hạ, lúc đó bạn tập đã kịp đứng lại. Bài luyện vào hông dưới đây chủ yếu để biến động tác khuỵu gối thành một phần của bước vào.

Chiều cao hai người cũng ảnh hưởng. Người thấp hơn bạn tập nhiều có lợi thế tự nhiên ở đòn này; người cao hơn nhiều phải khuỵu rất sâu, và có khi thầy sẽ khuyên chọn đòn khác hợp với vóc dáng.

Bài luyện vào hông không ném

Bài luyện lặp đi lặp lại phần vào, không ném, tuỳ môn có thể gọi là luyện vào đòn hay uchikomi. Đây là nơi phần lớn kỹ thuật được hình thành.

  1. Đứng một mình, tập bước xoay vào: bước chân trước, xoay chân sau vào, hai bàn chân đặt song song, gối khuỵu. Mười lần mỗi bên, chú ý hông hạ ngay trong bước.
  2. Với bạn tập đứng yên: vào hông, lưng chạm lưng, giữ một giây, rồi bước ra. Không nâng. Mười lần, đổi vai.
  3. Thêm phần kéo tay áo: kéo bạn tập lên mũi chân trước khi vào, vào hông, giữ một giây. Bạn tập nói cho bạn biết họ có thấy mình bị nhấc lên mũi chân không.
  4. Vào hông và nâng nhẹ: duỗi gối để nhấc bạn tập lên vài phân, không xoay, rồi đặt xuống. Bài này kiểm tra hông đã thấp đủ chưa: nếu phải gập lưng mới nhấc được thì chưa.
  5. Chỉ khi thầy cho phép: ném thật xuống thảm dày, chậm, bạn tập ngã nghiêng, người vật giữ tay áo đến cuối.

Ba bước đầu có thể làm hàng trăm lần mà không ai ngã. Người tập lâu thường nói rằng đòn vật được làm ra trong những lần vào không ném, còn lần ném chỉ để kiểm tra.

Một nhịp gợi ý cho người mới: mỗi buổi ba loạt mười lần vào không ném cho mỗi bên, nghỉ đủ giữa các loạt. Bên không thuận cũng tập, dù chậm hơn. Khi vào hông bên thuận đã đều, nhiều thầy cho tập thêm vào hông khi đang di chuyển, nối với bài đi bộ cùng nhau trong phần phá thăng bằng.

Tay ôm và vóc dáng: chọn biến thể nào

Ôm qua lưng. Tay ôm vòng qua lưng bạn tập, bàn tay đặt ở thắt lưng hoặc lưng dưới. Biến thể này giữ thân hai người dính chặt, hợp với người mới vì dễ cảm nhận lưng chạm lưng. Nhược điểm là phải vào khá sâu.

Nắm thắt lưng hoặc vạt áo sau. Ở môn mặc võ phục, tay có thể nắm đai hoặc vạt áo phía sau. Tay cầm chắc hơn, nhưng người mới hay dùng nó để giật. Nhớ rằng tay ôm chỉ để giữ thân dính, không phải để kéo.

Không ôm qua đầu, không ôm quanh cổ. Một số biến thể ở trình độ cao có tay cầm quanh đầu và vai, và có những tay cầm quanh cổ bị cấm hoặc giới hạn ở nhiều môn. Ở lớp phong trào, người mới không tự thử những tay cầm này. Chúng dễ làm đau cổ bạn tập khi ngã.

Người thấp hơn bạn tập. Vào hông thấp gần như tự nhiên. Điều cần chú ý là không ôm quá cao, vì tay vươn lên sẽ kéo vai lệch.

Người cao hơn bạn tập nhiều. Phải khuỵu rất sâu, gối dễ mỏi và đau. Thầy có thể gợi ý đòn khác cùng nhóm, chẳng hạn những đòn dùng chân quét hay kéo xoay thay vì hông, để hợp với vóc dáng.

Bảng lỗi, cảm giác và cách sửa

Người vật và người bị vật cùng nhìn bảng này, vì nhiều lỗi người bị vật cảm nhận rõ hơn.

LỗiNgười vật cảm thấyNgười bị vật cảm thấyCách sửa
Hông vào caoThắt lưng căng, phải gập lưngKhông bị nhấc, chỉ bị đèKhuỵu gối trong lúc bước, không sau khi bước
Không phá thăng bằngBạn tập nặng như cộtVẫn đứng vững trên gótKéo tay áo lên và chéo trước khi vào
Lưng không dính lưngCó khoảng trống, bạn tập trượt raKhông bị khoá thânÔm sát hơn, hông vào sâu hơn
Kéo giật bằng tayMỏi tay, vai nhóiBị giật mạnh ở vaiLực từ chân và thân xoay
Buông tay áo khi némKhông để ýRơi tự do, vai và đầu đập thảmGiữ tay áo đến khi bạn tập chạm thảm
Ngã đè lên bạn tậpMất thăng bằng theoBị đè ngực khi chạm thảmXoay xong thì đứng vững trên hai chân, không lao theo

Lỗi buông tay áo và ngã đè là hai lỗi nguy hiểm nhất cho người bị vật. Thầy thường dừng cả lớp khi thấy một trong hai lỗi này.

An toàn cho người bị vật

Người bị vật không phải là bao cát. Một buổi tập tốt là buổi cả hai người ra về không đau.

  • Chỉ làm người bị vật khi đã ngã nghiêng thành thạo ở cả hai bên, có thầy xác nhận.
  • Người bị vật không chống lại lúc người vật đang tập phần vào; bài tập vào không phải là đấu.
  • Nếu thấy người vật vào sai và sắp gập lưng giật, người bị vật được quyền nói dừng. Hai người làm lại.
  • Không bao giờ chống tay xuống thảm khi bị vật. Phản xạ này là nguyên nhân gây gãy cổ tay và trật khuỷu.
  • Người bị vật nên báo trước nếu có chấn thương vai, lưng, cổ.
  • Sau khi ngã, người bị vật đứng dậy và nói cho người vật biết cảm giác: có bị giật vai không, tay áo có được giữ không.

Anh Minh tập Vovinam ba năm kể rằng bài học quý nhất về đòn vật không đến từ lúc anh vật, mà từ lúc anh làm người bị vật cho một bạn mới. Anh nhận ra mình đã giật vai bạn tập trong bao lâu mà không biết, chỉ vì chưa bao giờ hỏi.

Áp vào trường hợp của bạn

Chị Lan 45 tuổi được thầy cho tập vào hông không ném suốt hai tháng, và chỉ ném thật với bạn tập nhẹ người hơn. Lý do là thắt lưng của chị từng đau. Thầy nói với chị rằng vào hông đúng còn giúp lưng chị khoẻ hơn, vì nó dạy chị dùng chân. Nhưng ném thật một người nặng là chuyện khác, chưa vội.

Võ sinh Khôi đai xanh thì quen ném nhanh. Thầy quay lại một buổi tập và cho Khôi xem: ở bảy trên mười lần, cậu buông tay áo ngay khi bạn tập rời khỏi hông. Khôi không cố ý, chỉ là mắt cậu nhìn kết quả chứ không nhìn bạn tập. Thầy cho cậu tập ném chậm, và bạn tập phải nói to “giữ” mỗi lần cậu quên.

Người có bệnh cột sống, thoát vị đĩa đệm, tăng huyết áp hay đang hồi phục chấn thương nên hỏi bác sĩ trước khi tập đòn vật, kể cả phần vào không ném. Nhiều người vẫn tập được với điều chỉnh, nhưng điều chỉnh đó cần có ý kiến chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Đòn vật qua hông có dùng được cho người nhỏ con không?

Có, và thường người thấp hơn bạn tập lại dễ vào hông thấp hơn. Điều quan trọng là phá thăng bằng tốt và dùng chân. Chênh lệch cân nặng quá lớn thì lớp nên ghép cặp lại cho an toàn.

Vì sao vật qua hông bị đau thắt lưng?

Thường do hông vào cao rồi gập lưng để giật, thay vì khuỵu gối và duỗi gối. Quay lại bài vào hông không ném, kiểm tra xem có nhấc được bạn tập mà lưng vẫn thẳng không. Đau kéo dài thì nên đi khám.

Có nên tập ném thật nhiều lần mỗi buổi?

Không cần. Phần lớn thời gian nên dành cho vào hông không ném. Ném thật vài lần mỗi buổi, có thầy theo dõi, với bạn tập biết ngã, là đủ cho người tập phong trào.

Vì sao phải giữ tay áo khi ném?

Giữ tay áo giúp người bị vật không rơi tự do, vai và đầu không đập mạnh xuống thảm. Đây là phép lịch sự cơ bản giữa hai người tập và là quy tắc an toàn ở hầu hết các lớp có vật.

Đòn vật qua hông có nên dùng để tự vệ không?

Đòn vật trên nền cứng có thể gây chấn thương nặng cho người bị vật. Đòn này tập trên thảm, trong lớp, với bạn tập. Chuyện tự vệ là chủ đề riêng, ưu tiên tránh xung đột và thoát ra chứ không phải quật người.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138