ThuongThua.comThượng Thừa
Ngã, vật và khoá gỡ (nguyên lý)

Chống bị vật ngã: hạ trọng tâm, thả hông và bước theo thay vì gồng cứng

Vì sao người gồng cứng lại dễ bị vật nhất. Nguyên lý giữ thăng bằng khi bị kéo đẩy: hạ trọng tâm, thả hông, bước theo, chặn hông khi bạn tập vào đòn, kèm bài luyện.

A slim Vietnamese woman lowers her hips and steps back while a partner pulls her jacket, wide shot from behind the partner, soft overcast light in an open-air pavilion with mats

Chống bị vật ngã không phải là gồng cứng cho thật nặng, mà là giữ trọng tâm thấp và nằm giữa chân đế, để hông mềm, và bước theo mỗi lần bị kéo đẩy để chân đế luôn đi kịp trọng tâm. Người gồng cứng lại thành một khối liền, bị kéo một chỗ là cả người đi theo, và chính là người dễ bị vật nhất.

Phần lớn bài tập vật dạy người ta tấn công, còn phần giữ thăng bằng thường chỉ học qua việc bị vật nhiều lần. Bài này gom lại các nguyên lý phòng thủ ở mức phong trào: tư thế, cách thả hông, bước theo, chặn hông khi bạn tập vào đòn, và vài bài luyện đôi. Tuỳ môn có thể gọi là giữ thế, phòng vật hay chống quật. Tập trên thảm, có thầy, với bạn tập hợp tác; mọi bài chống có lực đều tăng rất chậm.

Vì sao người gồng cứng lại dễ ngã

Hãy thử một việc nhỏ: đứng thẳng, gồng hết cơ toàn thân, nhờ bạn tập đẩy nhẹ vào vai. Bạn sẽ đổ như một cây cột, vì cả cơ thể là một khối và điểm tựa duy nhất là hai bàn chân. Bây giờ thả lỏng đầu gối, hạ hông một chút, và để vai được đẩy lùi một ít trước khi thân phản ứng. Lực đẩy bị nuốt vào khớp gối và hông, trọng tâm hầu như không di chuyển.

Người gồng cứng còn gặp một bất lợi khác: họ chống lại theo hướng ngược với lực, nên người vật chỉ cần đổi hướng là họ tự ngã theo lực chống của mình. Phần lớn đòn vật dùng chính kiểu chống này. Ai càng cố đứng cho vững bằng sức thì càng cho người vật một cái tay cầm.

Còn một lý do nữa ít ai để ý: người gồng cứng thở nông và nín thở. Sau một phút ghì nhau, họ đuối sức trước, và người đuối sức thì đứng cao lên, lưng gập xuống, đúng những lỗi làm họ dễ bị vật. Thở đều trong lúc bị kéo đẩy là một phần của kỹ thuật giữ thăng bằng, không phải chuyện phụ. Nhiều thầy nhắc học trò thở ra mỗi lần bước theo, để nhịp thở gắn với nhịp chân.

Ngược lại, người mềm mà thấp gần như không có hướng nào để đổi. Họ không chống lại, họ đi theo một chút rồi bước lại. Cảm giác của người vật khi gặp bạn tập như vậy là kéo vào chỗ trống: lực đi qua mà không có gì để bám.

Tư thế phòng thủ: danh sách kiểm từ chân lên đầu

Đứng vào tư thế thủ của lớp mình, rồi kiểm tra lần lượt.

  • Bàn chân: rộng hơn vai một chút, một chân hơi trước, trọng lượng trên phần trước bàn chân nhưng gót không nhấc.
  • Đầu gối: hơi khuỵu, mềm, không khoá thẳng. Gối khoá là khớp không còn chỗ hấp thụ lực.
  • Hông: thấp hơn tư thế đứng thường, hơi lùi ra sau, không đẩy ra trước. Hông thấp làm trọng tâm thấp.
  • Lưng: thẳng, hơi đổ về trước một chút, không gập lưng cúi đầu. Gập lưng là mời người kia kéo về trước.
  • Khuỷu: gần thân, che vùng hông và sườn. Khuỷu xa thân để lộ chỗ cho bạn tập ôm hông.
  • Tay: nắm nhưng không ghì chặt. Ghì chặt là truyền thẳng mọi lực kéo đẩy vào thân mình.
  • Đầu và mắt: đầu ngẩng, mắt nhìn ngực hoặc vai bạn tập, không nhìn chân. Đầu cúi kéo cả người cúi theo.

Nhiều môn đứng vật có tư thế thủ rất thấp, nhiều môn đứng thẳng hơn. Tư thế quá thấp làm mỏi chân nhanh và dễ bị kéo về trước; quá cao thì dễ bị vào hông. Theo tư thế của lớp, chỉ cần các nguyên lý trên vẫn đúng.

Kiểm tra danh sách này khi đang đứng yên thì dễ; cái khó là giữ được nó sau một phút bị kéo đẩy. Nhờ bạn tập hoặc thầy nhìn bạn ở phút thứ hai của bài, không phải ở giây đầu.

Bốn cách phản ứng khi bị kéo đẩy

Bước theo. Khi bị kéo về trước, bước chân trước lên một bước ngắn để chân đế đi kịp trọng tâm. Khi bị đẩy ra sau, lùi một bước. Bước ngắn và nhanh, không bước dài vì bước dài làm chân đế hẹp lại theo chiều ngang.

Thả hông. Khi cảm thấy mình bị nhấc lên mũi chân, hạ hông xuống ngay. Hông xuống thấp, trọng tâm xuống theo, người vật mất khoảnh khắc nhấc. Đây là phản ứng quan trọng nhất và cũng là phản xạ cần luyện lâu nhất.

Xoay ra. Khi bị kéo lệch về một bên, xoay thân nhẹ theo hướng kéo rồi đặt chân lại, thay vì chống ngược. Xoay giúp lực trượt qua người mà không đẩy trọng tâm ra ngoài.

Chặn hông. Khi bạn tập quay lưng vào để vào đòn hông, đẩy hông mình về trước chạm vào hông họ, hạ trọng tâm. Hông bạn vào trước hông họ thì họ không còn chỗ đặt hông thấp hơn. Chỉ tập chặn ở tốc độ chậm, có thầy, vì va hông mạnh có thể làm đau lưng cả hai.

Bảng lỗi phòng thủ và cách sửa

Những lỗi dưới đây gặp ở cả người mới lẫn người đã tập một hai năm.

LỗiDấu hiệuCách sửa
Gồng cứng toàn thânBị kéo một chỗ là đi cả người, mỏi rất nhanhThả vai và gối, chỉ siết bụng nhẹ
Cúi lưng, đầu thấpHay bị kéo ngã về trước, ngã sấpĐầu ngẩng, lưng thẳng, hông lùi
Chân đứng thẳng hàngDễ bị đẩy sang bênĐặt chân lệch trước sau và rộng hơn
Bước dài khi bị kéoHai chân xa nhau, bị quét chân trướcBước ngắn, nhiều bước
Chống lại ngược hướngBị đổi hướng là ngã theo lực chốngĐi theo một chút rồi bước lại
Ghì tay áo bạn tậpĐau ngón tay, cẳng tay căng cứngNắm vừa đủ, tay để cảm nhận chứ không để ghì

Người hay đau ngón tay sau buổi vật nên tự hỏi mình có đang ghì quá chặt không. Ngón tay không được bẻ hay vặn trong lúc tập, và đau khớp ngón kéo dài là lý do để đi khám.

Bài luyện đôi

Năm bài, mỗi bài hai đến ba phút, đổi vai. Lực kéo đẩy luôn ở mức một phần ba trở xuống.

  1. Người A đứng tư thế thủ, B đẩy và kéo chậm ở nhiều hướng. A chỉ được bước theo, không được chống. Mục tiêu: không mất thăng bằng sau ba mươi giây.
  2. B kéo A lên mũi chân. A tập hạ hông ngay khi cảm thấy gót nhẹ đi. B nói cho A biết hạ hông sớm hay muộn.
  3. B vào hông thật chậm, không nâng. A tập chặn hông bằng cách đưa hông mình chạm vào, hạ trọng tâm. Không đẩy mạnh.
  4. Hai người đi tới đi lui cùng nhau. B thỉnh thoảng đổi hướng đột ngột nhưng chậm. A tập xoay ra và bước lại.
  5. Bài tự do nhẹ: B thử phá thăng bằng, A giữ thăng bằng. Không ném, không ngã. Thầy đứng cạnh và dừng ngay khi thấy ai gồng cứng hoặc giật.

Bài cuối dễ biến thành cuộc vật thật vì hai người hăng lên. Thoả thuận trước với bạn tập: hễ ai cảm thấy mình đang dùng quá nửa sức thì nói dừng và làm lại.

Lịch luyện sáu tuần cho phần phòng thủ

Phần phòng thủ thường bị bỏ qua vì không có cảm giác chiến thắng. Đặt nó vào lịch riêng thì mới không bị lấn mất.

  • Tuần 1 đến 2: mỗi buổi làm bài một và bài hai, mỗi bài ba phút mỗi người. Cuối buổi tự kiểm danh sách tư thế từ chân lên đầu một lần.
  • Tuần 3: thêm bài ba, chặn hông thật chậm. Chỉ làm năm lần mỗi người, chú ý lưng thẳng khi chặn.
  • Tuần 4: thêm bài bốn, đổi hướng đột ngột. Bạn tập tăng dần tốc độ đổi hướng, không tăng lực.
  • Tuần 5 đến 6: bài tự do nhẹ hai phút, có thầy. Sau mỗi lượt, hai người nói cho nhau một chỗ mình thấy đối phương gồng.
  • Ở nhà: đứng tư thế thủ trước gương một đến hai phút, kiểm tra hông, lưng và đầu. Không cần bạn tập.
  • Nếu đau thắt lưng hay đau gối sau buổi tập, giảm độ thấp của tư thế và báo thầy. Đau kéo dài thì đi khám.

Sáu tuần không biến ai thành người không bao giờ ngã. Điều nó làm được là đổi phản xạ đầu tiên từ gồng sang thả hông, và đó là bước khó nhất.

Áp vào trường hợp của bạn và câu hỏi cho thầy

Võ sinh Khôi đai xanh khoẻ và quen gồng. Trong bài tự do nhẹ, cậu bị bạn nhỏ người hơn kéo ngã ba lần. Thầy cho cậu tập bài một suốt hai tuần với yêu cầu không được chống, chỉ được bước. Khôi kể cảm giác lạ nhất là thấy mình vững hơn khi mềm đi. Người khoẻ thường phải tập thả lỏng nhiều hơn tập sức.

Chị Lan 45 tuổi thì ngược lại: chị đứng quá cao và hay bị kéo về trước. Thầy hạ tư thế của chị xuống dần qua nhiều buổi, vì đùi chị chưa quen. Với người lớn tuổi hoặc gối yếu, tư thế thấp nên đến dần, không ép xuống ngay.

Anh Minh tập Vovinam ba năm quen đứng tấn vững cho đòn tay đòn chân, nên khi vào bài vật anh đứng như trồng cây, chân đặt rộng và trọng lượng dồn đều. Tư thế ấy vững với lực đẩy thẳng nhưng rất chậm khi phải bước theo. Anh phải tập cho mình một tư thế khác cho phần vật: hẹp hơn một chút, nhẹ chân hơn, sẵn sàng bước. Tấn tốt cho đòn đánh không tự động là tấn tốt cho vật; hai thứ cần cùng nguyên lý nhưng khác chi tiết.

Vài câu nên hỏi thầy: Tư thế thủ của em cao hay thấp quá? Em có đang ghì tay áo không? Khi bị vào hông, em nên chặn hay bước ra? Em hay bị kéo về trước, chỗ nào trong tư thế em sai? Hỏi từng câu trong từng buổi, đừng dồn tất cả vào một lúc.

Câu hỏi thường gặp

Giữ thăng bằng khi bị vật có phải là gồng thật cứng không?

Không. Gồng cứng làm cả người thành một khối, bị kéo một chỗ là đi theo cả người. Giữ thăng bằng tốt là trọng tâm thấp, hông mềm và bước theo để chân đế đi kịp trọng tâm.

Vì sao người khoẻ vẫn hay bị vật ngã?

Người khoẻ hay chống lại ngược hướng, nên chỉ cần người vật đổi hướng là họ tự ngã theo lực chống của mình. Thả lỏng hơn và bước theo thường giúp họ vững hơn.

Tư thế thấp có luôn tốt hơn không?

Không hẳn. Quá thấp làm mỏi chân nhanh và dễ bị kéo về trước nếu lưng gập. Tư thế tốt là hông đủ thấp, lưng thẳng, gối mềm, và giữ được lâu. Theo tư thế lớp mình dạy.

Chặn hông có làm đau lưng không?

Có thể, nếu chặn mạnh hoặc chặn khi lưng gập. Bài chặn hông chỉ nên tập chậm, có thầy, với bạn tập hợp tác. Người có bệnh cột sống nên hỏi bác sĩ trước khi tập bài này.

Tập phòng thủ vật có cần biết ngã không?

Có. Dù phòng thủ tốt, trong lúc tập vẫn có lúc bị ngã. Ngã sau và ngã nghiêng thành thạo là điều kiện trước khi tập bất kỳ bài vật nào, kể cả bài phòng thủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138